නවසීලන්ත අග්රාමාත්ය ක්රිස්ටෝපර් ලක්සන්ගේ නායකත්වයට දැඩි අභියෝගයක්: නැෂනල් පක්ෂයේ හදිසි කණ්ඩායම් රැස්වීම සහ ඉදිරි දේශපාලන අර්බුදය පිළිබඳ පූර්ණ විශ්ලේෂණය!
දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය — 2026 අගෝස්තු 12 — නවසීලන්තයේ පාලක නැෂනල් පක්ෂය (National Party) තුළ දැඩි දේශපාලන අර්බුදයක් නිර්මාණය වෙමින් පවතින අතර, අග්රාමාත්ය ක්රිස්ටෝපර් ලක්සන්ගේ නායකත්වය මේ වන විට දැඩි අවදානමකට ලක්ව තිබේ. පක්ෂයේ නායකත්වය පිළිබඳව පවතින විවිධ අනුමාන සහ ගැටුම්කාරී තත්ත්වයන් මධ්යයේ, අද (12) වෙලින්ටන් නුවර පාර්ලිමේන්තු සංකීර්ණයේදී නැෂනල් පක්ෂයේ හදිසි කණ්ඩායම් රැස්වීමක් (Caucus meeting) කැඳවීමට අග්රාමාත්යවරයා පියවර ගෙන ඇත.
මෙම ලිපිය මගින් දේශපාලන විශ්ලේෂකයින්, හිටපු මන්ත්රීවරුන් සහ වත්මන් තත්ත්වය පිළිබඳව පුළුල් විග්රහයක් ගෙන එනු ලබන අතර, ඉදිරියේදී නවසීලන්ත දේශපාලන භූමිය තුළ කුමක් සිදුවනු ඇත්දැයි ගැඹුරින් සාකච්ඡා කෙරේ.
ඉදිරියට කුමක් සිදුවනු ඇත්ද? (What happens next?)
ක්රිස්ටෝපර් ලක්සන් අද පැවැත්වෙන කණ්ඩායම් රැස්වීමට සහභාගී වන්නේ තමාට පක්ෂය තුළ බහුතර සහයෝගයක් පවතින බවට වන දැඩි විශ්වාසයකින් විය හැකි වුවද, සංවෘත දොරටු පිටුපසදී ඔහුට අනපේක්ෂිත අභියෝග රැසකට මුහුණ දීමට සිදුවනු ඇතැයි දේශපාලන විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති. පසුගිය පැය 24 තුළ ‘RNZ’ මාධ්ය ජාලය විසින් කරන ලද විමසීම්වලදී බොහෝ මන්ත්රීවරුන් සහ ජ්යෙෂ්ඨ අමාත්යවරුන් ලක්සන් වෙත සිය සහයෝගය පළ කළද, පක්ෂයේ අභ්යන්තර සාකච්ඡාවලදී තත්ත්වය මීට වඩා සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් මුහුණුවරක් ගනු ඇත.
- මන්ත්රීවරුන්ගේ හඬ: නැෂනල් පක්ෂයේ කණ්ඩායම් රැස්වීම්වලදී ඕනෑම මන්ත්රීවරයෙකුට අදහස් දැක්වීමට පූර්ණ නිදහස පවතී. ලක්සන්ගේ නායකත්වය පිළිබඳව කලකිරීමට පත් වී සිටින මන්ත්රීවරුන්, ඔහු තවදුරටත් නායකත්වයේ රැඳී සිටීම සුදුසු නොවන බව පෙන්වා දීම සඳහා ඉතා ප්රබල තර්ක ගොඩනඟා ගෙන පැමිණෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
- ලක්සන්ගේ ආරක්ෂිත උපාය මාර්ග: නොවැම්බර් 7 වනදා පැවැත්වීමට නියමිත මහ මැතිවරණයට ඇත්තේ තවත් සති 12ක් වැනි කෙටි කාලයක් පමණි. මෙම තීරණාත්මක මොහොතේදී පක්ෂය මැතිවරණය කරා මෙහෙයවීම සඳහා තමා වඩාත්ම සුදුසු පුද්ගලයා බව සගයින්ට ඒත්තු ගැන්වීමට ලක්සන් දීර්ඝ වශයෙන් කරුණු ඉදිරිපත් කරනු ඇත.
- විශ්වාසභංග ඡන්දයක් (Vote of Confidence): අද දින පැවැත්වෙන රැස්වීම ලක්සන්ගේ නායකත්වය පිළිබඳ විශ්වාසය පළ කිරීමේ ඡන්දයකින් තොරව අවසන් වීමට ඇති ඉඩකඩ ඉතා අල්පය. ඔහු මෙම ඡන්දයෙන් ජයග්රහණය කළහොත්, පක්ෂය තුළ පවතින අභ්යන්තර තොරතුරු කාන්දු වීම් (leaking) වහාම නතර කර, සමගිය ගොඩනැගීමට දැඩි පියවර ගත යුතුව ඇත. එය ඉතා දුෂ්කර කාර්යයක් වනු නොඅනුමානය.
- නායකත්වය අහිමි වුවහොත්: ලක්සන්ට පක්ෂයේ බහුතර විශ්වාසය අහිමි වුවහොත්, මීළඟට පක්ෂය මෙහෙයවා නැවත රජයක් පිහිටුවීමට වඩාත්ම සුදුසු පුද්ගලයා කවුරුන්ද යන ප්රශ්නය මතු වේ. ඇතැම් විට මෙම තීරණය අද දිනයේදීම නොගනු ඇති අතර, පාර්ලිමේන්තුව නැවත රැස්වන ලබන අඟහරුවාදා දක්වා නායකත්ව තරගයක් නිර්මාණය වීමටද ඉඩ තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, නැෂනල් පක්ෂය මේ වන විට දැඩි අවිනිශ්චිතතාවයක (no-man’s land) පසුවේ. ඔවුන්ට හදිසි මැතිවරණයක් (snap election) කැඳවීම වැනි විකල්ප වෙත යොමු වීමට පවා සිදුවිය හැකි නමුත්, ඒ සඳහා ද ශක්තිමත් නායකත්වයක් අත්යවශ්ය වේ. අනෙක් අතට, ලක්සන් මෙම අර්බුදයෙන් ජයගතහොත්, ඔහුට එරෙහිව කටයුතු කළ මන්ත්රීවරුන්ට පක්ෂයෙන් ඉවත් වීමට පවා සිදුවීමේ අවදානමක් පවතී.
වත්මන් තත්ත්වය සහ සජීවී යාවත්කාලීන කිරීම්
- වෙලින්ටන් නුවර රැස්වීම: නැෂනල් පක්ෂයේ කණ්ඩායම් රැස්වීම මේ වන විට පාර්ලිමේන්තුවේ සංවෘත දොරටු පිටුපස ආරම්භ වී ඇත.
- පක්ෂ සභාපතිනියගේ සහය: නැෂනල් පක්ෂයේ සභාපතිනි සිල්වියා වුඩ් (Sylvia Wood) ප්රකාශ කර ඇත්තේ තමා ඇතුළු පක්ෂ මණ්ඩලය අග්රාමාත්ය ක්රිස්ටෝපර් ලක්සන්ට පූර්ණ සහයෝගය ලබා දෙන බවයි.
- මන්ත්රීවරුන්ගේ ප්රතිචාර: වෙලින්ටන් ගුවන්තොටුපළට පැමිණි බොහෝ මන්ත්රීවරුන් ලක්සන්ට සහය පළ කළද, නායකත්වයට තරග කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන එරිකා ස්ටැන්ෆර්ඩ් (Erica Stanford) මාධ්ය හමුවේ කිසිදු අදහසක් දැක්වීමෙන් වැළකී සිටියාය. එමෙන්ම, ප්රධාන සංවිධායක (Chief Whip) ස්ටුවර්ට් ස්මිත් සහ ජ්යෙෂ්ඨ මන්ත්රී ජෙරී බ්රවුන්ලී ද අදහස් දැක්වීම ප්රතික්ෂේප කළහ.
- කම්කරු පක්ෂයේ උපහාසය (Labour brings out the popcorn): මෙම දේශපාලන අර්බුදය හමුවේ, කම්කරු පක්ෂ මන්ත්රී ඩේමියන් ඕ’කොනර් (Damien O’Connor) විසින් පාර්ලිමේන්තුවේ රැඳී සිටින මාධ්යවේදීන්ට පියවි (Popcorn) ලබා දෙමින්, මෙය “නැරඹීමට සුදුසුම සංදර්ශනයක්” ලෙස උපහාසයට ලක් කර ඇත.
හිටපු අගමැති ශ්රීමත් ජෝන් කී ගේ අදහස් (‘I believe in him’)
හිටපු අග්රාමාත්ය ශ්රීමත් ජෝන් කී (Sir John Key) ඕක්ලන්ඩ් නුවර පැවති ‘FSC26 Amplify’ සම්මන්ත්රණයේදී අදහස් දක්වමින් කියා සිටියේ කුමක් සිදුවුවද තමා ලක්සන්ට සහය දක්වන බවයි.
“මම ඔහුව විශ්වාස කරනවා. ඒ වගේම මම ඒ කණ්ඩායම විශ්වාස කරනවා. ඔවුන් ඉතා දක්ෂ පුද්ගලයින්ගෙන් සැදුම් ලත් කණ්ඩායමක්.” යැයි ඔහු පැවසීය. ලක්සන්ගේ දේශපාලන ශෛලිය වෙනස් බව ඔහු පිළිගත්තේය.
තමා අග්රාමාත්යවරයාව සිටි සමයේ සිදු වූ සිදුවීම් උදාහරණයට ගනිමින් ඔහු සඳහන් කළේ, “මම අගමැතිව සිටි කාලයේ මට ඇතැම් දේවල් කිසිදු ගැටලුවකින් තොරව කිරීමට හැකි වුණා. උදාහරණයක් ලෙස, මම ලෑල්ලක් මත ඇවිද ගොස්, ලිස්සා වැටී, මගේ හිසේ අසූචි තවරාගත්තද මිනිසුන් එයට සිනාසී මට ඡන්දය දෙනු ඇත. එය රඳා පවතින්නේ ඔබ දේශපාලන චක්රයේ සිටින ස්ථානය මතයි.”
එසේ වුවද, ක්රිස්ටෝපර් ලක්සන් තවදුරටත් නායකත්වයේ රැඳී සිටීද යන්න තමාට ස්ථිරවම කිව නොහැකි බවත්, දේශපාලනයේදී නායකයා යනු සමානයන් අතර ප්රථමයා (first amongst equals) පමණක් බවත්, අවසන් තීරණය ගත යුත්තේ කණ්ඩායමේ මන්ත්රීවරුන් බවත් ඔහු අවධාරණය කළේය.
නායකත්වයට තරග කළ හැකි ප්රධාන අපේක්ෂකයින් කවුරුන්ද?
ලක්සන්ගේ නායකත්වයට තර්ජනයක් එල්ල වී ඇති පසුබිමක, මීළඟට පක්ෂයේ ඉහළම පුටුව සඳහා පත් විය හැකි ප්රධාන අපේක්ෂකයින් කිහිප දෙනෙකු පිළිබඳව දැඩි අවධානයක් යොමු වී ඇත.
1. එරිකා ස්ටැන්ෆර්ඩ් (Erica Stanford)
2017 වසරේ සිට East Coast Bays නියෝජනය කරන ඕක්ලන්ඩ් මන්ත්රීවරියකි. ඇය අධ්යාපන සහ ආගමන කටයුතු අමාත්යවරිය ලෙස ඉතා සාර්ථකව කටයුතු කරමින් මහජන ප්රසාදය දිනාගෙන ඇත. ඕක්ලන්ඩ් හි පදිංචි මවක් වන ඇය පක්ෂයේ ප්රගතිශීලී වම් අංශය නියෝජනය කරන අතර, මධ්යස්ථ කාන්තා ඡන්දදායකයින් දිනා ගැනීමට ඇයට හැකියාවක් පවතින බව විශ්වාස කෙරේ. කෙසේ වෙතත්, ආර්ථිකය සහ මූල්ය කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ඇයට ඇති පළපුරුද්ද ප්රමාණවත් නොවීම ඇයගේ දුර්වලතාවයක් ලෙස සැලකේ. වෙලින්ටන් ගුවන්තොටුපළේදී මාධ්යවේදීන් ඇයගෙන් අගමැතිවරයාට සහය දක්වන්නේදැයි නැගූ ප්රශ්නවලට ඇය කිසිදු පිළිතුරක් ලබා දුන්නේ නැත.
2. ක්රිස් බිෂොප් (Chris Bishop)
පක්ෂයේ තුන්වන ස්ථානයේ සිටින ජ්යෙෂ්ඨ අමාත්යවරයෙකු වන ක්රිස් බිෂොප්, නිවාස සහ ප්රවාහන වැනි ප්රබල අමාත්යාංශ දරමින් සිටී. ඔහු මාධ්ය හැසිරවීමට දක්ෂ මෙන්ම දේශපාලන ක්රීඩාව හොඳින් වටහා ගත් පුද්ගලයෙකි. Hutt South ආසනය නියෝජනය කරන ඔහු පසුගිය කාලයේ ටොඩ් මුලර්ගේ (Todd Muller) කෙටිකාලීන නායකත්ව කුමන්ත්රණයේදීද ප්රධාන භූමිකාවක් නිරූපණය කළ අයෙකි. කෙසේ වෙතත්, ඔහු අගමැතිවරයාට පූර්ණ විශ්වාසය පළ කර ඇති අතර, වෙලින්ටන් කේන්ද්ර කරගත් දේශපාලඥයෙකු වීම ඔහුගේ යම් අවාසියක් විය හැකිය.
3. නිකොලා විලිස් (Nicola Willis)
වත්මන් මුදල් අමාත්යවරිය මෙන්ම නැෂනල් පක්ෂයේ නියෝජ්ය නායිකාවයි. 2021 වසරේ සිට ඇය ලක්සන් සමඟ සමීපව කටයුතු කර ඇත. ආර්ථික අර්බුද සහ ඉන්ධන අර්බුද මධ්යයේ ඇයගේ සන්නිවේදන හැකියාව කැපී පෙනුණි. එහෙත්, ඇයගේ දේශපාලන ගමන්මග සම්පූර්ණයෙන්ම ක්රිස්ටෝපර් ලක්සන්ගේ නායකත්වය සමඟ බැඳී පවතින බැවින්, වත්මන් අර්බුදය හමුවේ ඇයටද එහි බලපෑමක් එල්ල වී ඇත. ඇය ද වෙලින්ටන් කේන්ද්ර කරගත් නායිකාවක් වීම ඇතැම් අයගේ විවේචනයට ලක්ව තිබේ.
මීට අමතරව, සිමියොන් බ්රවුන් (Simeon Brown) සහ මාර්ක් මිචෙල් (Mark Mitchell) වැනි ජ්යෙෂ්ඨ මන්ත්රීවරුන් නියෝජ්ය නායකත්ව භූමිකාවන් සඳහා යෝජනා වීමට ඉඩ ඇත.
අර්බුදයට තුඩු දුන් මෑතකාලීන සිදුවීම් සහ දේශපාලන පසුබිම (A shocker week)
ක්රිස්ටෝපර් ලක්සන්ගේ නායකත්වය කෙරෙහි පක්ෂ අභ්යන්තරයේ කැලඹීම් මතු වීමට ප්රධාන වශයෙන්ම බලපෑවේ පසුගිය සතියේ සිදු වූ අසාර්ථක දේශපාලන තීරණ සහ මහජන මත විමසුම්වල (polls) දිගින් දිගටම පෙන්නුම් කළ පසුබෑමයි.
- රොටෝරුවා ව්යාපාරික හමුවේ ආන්දෝලනය: පසුගිය සිකුරාදා රොටෝරුවා ව්යාපාරික මණ්ඩලයේ නායකයින් අමතමින් ලක්සන් ප්රකාශ කළේ ඔවුන් රජය මත යැපෙන “දෙමාපිය-දරුවා මානසිකත්වයකින්” (parent-child mentality) කටයුතු කරන බවයි. මෙය දැඩි විවේචනයට ලක් වූ අතර, පසුව සඳුදා ඔහුට ඒ සම්බන්ධයෙන් සමාව ගැනීමට සිදුවිය.
- වින්ස්ටන් පීටර්ස්ගේ ජාතිවාදී ප්රකාශය: පාර්ලිමේන්තුවේදී විදේශ කටයුතු අමාත්ය වින්ස්ටන් පීටර්ස් විසින් චීනයේ උපත ලැබූ මන්ත්රී ලෝරන්ස් ෂු-නෑන් (Lawrence Xu-Nan) වෙත “තම රටට ආපසු යන ලෙස” කළ ප්රකාශය ලක්සන් විසින් ජාතිවාදී යැයි හඳුන්වනු ලැබුවද, පීටර්ස්ට එරෙහිව කිසිදු දැඩි පියවරක් නොගැනීම ඔහුගේ නායකත්වයේ දුර්වලතාවයක් ලෙස බොහෝ දෙනා දුටුවහ.
- ආරක්ෂක අංශයේ ගුවන් යානා භාවිතය: නවසීලන්තයේ විරැකියාව වසර 11කට පසු ඉහළම අගය වාර්තා කළ දිනයේම, ලක්සන් නැෂනල් පක්ෂයේ අරමුදල් රැස් කිරීමේ රාත්රී භෝජන සංග්රහයකින් පසු නිවසට යාම සඳහා ආරක්ෂක අංශයේ ගුවන් යානයක් භාවිත කිරීම මහජන අප්රසාදයට ලක්විය.
- MMP ජනමත විචාරණය: Newstalk ZB රේඩියෝ නාලිකාව සමඟ සාකච්ඡාවකට එක්වෙමින් ලක්සන් තමා නැවත තේරී පත් වුවහොත් MMP මැතිවරණ ක්රමය පිළිබඳ ජනමත විචාරණයක් පවත්වන බවට කළ හදිසි ප්රකාශය, ඔහුගේම පක්ෂයේ මන්ත්රීවරුන්ව පවා මවිතයට පත් කළේය.
මහජන මත විමසුම් වාර්තාවලට අනුව, ටැක්ස්පේයර්ස් යූනියන් ක්යුරියා (Taxpayers’ Union Curia) මත විමසුමේදී නැෂනල් පක්ෂය 31%ක අගයක් ලබා ගෙන ඇති අතර, පසුගිය මාසයේ RNZ-Reid Research මත විමසුමේදී එය 28.7%ක් දක්වා පහත වැටී තිබුණි. මෙම සංඛ්යාලේඛන මගින් පක්ෂය වටා ඇති මහජන ආකර්ෂණය අඩුවෙමින් පවතින බව මනාව පැහැදිලි වේ.
හිටපු අමාත්ය මොරිස් විලියම්සන්ගේ අදහස් (Speculation over leadership ‘divisive and corrosive’)
වසර 30ක් පාර්ලිමේන්තුව නියෝජනය කළ හිටපු නැෂනල් පක්ෂ මන්ත්රී මොරිස් විලියම්සන් (Maurice Williamson) ‘Checkpoint’ වැඩසටහනට එක්වෙමින් පෙන්වා දුන්නේ, පක්ෂයේ නායකත්වය පිළිබඳව පවතින මෙම අනුමාන කිරීම් පක්ෂය බෙදීමට ලක්කරන සහ විනාශකාරී (divisive and corrosive) තත්ත්වයක් බවයි.
ඔහුට අනුව, නව නායකයෙකු ලෙස ඉදිරියට පැමිණිය හැක්කේ එරිකා ස්ටැන්ෆර්ඩ්, ක්රිස් බිෂොප් හෝ මාර්ක් මිචෙල් යන අයට පමණි. එසේ වුවද, ක්රිස්ටෝපර් ලක්සන් මාධ්ය සමඟ කටයුතු කිරීමේදී මෑතකාලීනව විශාල දියුණුවක් ලබා ඇති බව ඔහු සඳහන් කළේය.
“පක්ෂයේ ජාතික ලැයිස්තු මන්ත්රීවරුන් (List MPs) මෙම නායකත්ව වෙනසක් හරහා මැතිවරණයට පෙර පක්ෂයේ ජනප්රියත්වය ඉහළ නංවා ගැනීමට උත්සාහ කරනවා විය හැකියි. 2017 දී ජසින්ඩා ආඩර්න් පක්ෂ නායකත්වයට පත් වූ විට මෙවැනි පිබිදීමක් ඇති වුණා. වර්තමාන ඡන්ද ප්රතිශතයන්ට අනුව නැෂනල් පක්ෂයට ලැයිස්තු මන්ත්රී ධුර කිසිවක් හිමි නොවන තත්ත්වයක් උදා වී ඇති අතර, නිකොලා විලිස්, ජෙරී බ්රවුන්ලී, පෝල් ගෝල්ඩ්ස්මිත් සහ නැන්සි ලූ වැනි අයට මෙය දැඩි තර්ජනයක්.” යැයි විලියම්සන් වැඩිදුරටත් පැහැදිලි කළේය.
සාමාන්ය ජනතාව අධික ජීවන වියදම සහ වෙනත් අර්බුද සමඟ පොරබදද්දී, පක්ෂය ඇතුළත මන්ත්රීවරුන් තනතුරු වෙනුවෙන් අභ්යන්තර ගැටුම් ඇතිකර ගැනීම ඡන්දදායකයින් කිසිසේත් අනුමත නොකරන බවද ඔහු අවධාරණය කළේය.
මෙම අතිශය තීරණාත්මක කණ්ඩායම් රැස්වීමේ ප්රතිඵලය කුමක් වුවත්, එය නවසීලන්තයේ ඉදිරි දේශපාලන දිශානතිය තීරණය කරනු නිසැකය.
