ශීත සෘතු සූර්ය නිවෘත්තියෙන් පසු දහවල් කාලය ඉක්මනින් වැඩි නොවන්නේ ඇයි? – විද්යාත්මක පැහැදිලි කිරීම
දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand) – කාලගුණ සහ විද්යා විශේෂ වාර්තාව
2026 ජූලි 01 (ඕක්ලන්ඩ්, නවසීලන්තය) — ජූනි 21 වන දිනට යෙදුණු ශීත සෘතු සූර්ය නිවෘත්තියෙන් (Winter Solstice) පසු වසරේ කෙටිම දිනය ගෙවී ගියද, දහවල් කාලය ඉක්මනින් දීර්ඝ නොවන බව බොහෝ දෙනෙකුට දැනෙන කරුණකි. මෙයට හේතුව පෘථිවියේ අක්ෂීය නැඹුරුව සහ දේශගුණික රටාවන් බව කාලගුණ විද්යාඥයින් පැහැදිලි කරයි.
ඇයි දින දීර්ඝ වීම මන්දගාමී වන්නේ? කාලගුණ විද්යාඥ කේටි ලියොන්ස් (Katie Lyons) පවසන පරිදි, දහවල් කාලය දීර්ඝ වීමේ ක්රියාවලිය සිදුවන්නේ “සයිනසෝයිඩල්” (sinusoidal) වක්රයකට අනුවය.
- මන්දගාමී ආරම්භය: සූර්ය නිවෘත්තිය වැනි අන්ත ලක්ෂ්යවලදී කාල සීමාවේ සිදුවන වෙනස්කම් ඉතාම අවම වේ. එබැවින් ජූනි 21න් පසුව දිනකට ලැබෙන අමතර දහවල් කාලය තත්පර කිහිපයකින් පමණක් ආරම්භ වේ.
- වේගවත් වීම: දින දීර්ඝ වීමේ වේගය වැඩිවන්නේ සැප්තැම්බර් 23 වන දිනට යෙදෙන වසන්ත විෂුවය (Spring Equinox) දෙසට ගමන් කරන විටය. උදාහරණයක් ලෙස, වෙලින්ටන් නුවර ජූනි 21 සිට 30 දක්වා වැඩි වී ඇත්තේ විනාඩි 3ක් පමණක් වුවත්, අගෝස්තු 7 සිට සැප්තැම්බර් 23 දක්වා කාලය තුළ දහවල් කාලය පැය දෙකකින් දීර්ඝ වනු ඇත.
සෘතුමය ප්රමාදය (Seasonal Lag): “ශීත සෘතු සූර්ය නිවෘත්තිය ගෙවී ගියද, රාත්රියේදී පෘථිවිය පිට කරන තාපය දහවල් කාලයේදී ලැබෙන තාපයට වඩා වැඩි බැවින්, තවමත් සීතල වැඩි වන කාලසීමාව තුළ අප සිටින බව” ලියොන්ස් පවසයි. මෙය කාලගුණ විද්යාත්මක ශීත සෘතුව (ජූනි 1 සිට අගෝස්තු 31 දක්වා) සහ තාරකා විද්යාත්මක ශීත සෘතුව අතර පවතින වෙනසයි.
මතක තබාගත යුතු කරුණු:
- උදෑසන අඳුර: සූර්ය නිවෘත්තියෙන් පසු දහවල් කාලය වැඩි වුවත්, එයින් වැඩි කොටසක් එක්වන්නේ දහවල් කාලයේ අවසානයට (සවස් යාමයට) මිස උදෑසනට නොවේ. උදෑසන අඳුර පහව යාමට තවත් කාලයක් ගත වේ.
- දිවා ආලෝක ඉතිරිකිරීමේ වේලාව: සැප්තැම්බර් 27 වන දින සිට ඔරලෝසු වේලාව පැයකින් ඉදිරියට වෙනස් කිරීමත් සමඟ දහවල් කාලය පිළිබඳ අපේ අවබෝධය තවදුරටත් වෙනස් වනු ඇත.
සාරාංශයක් ලෙස, කෙටිම දිනය ගෙවී ගියද, ශීත සෘතුවේ සීතලම දින ඉදිරියට ඇති බවත්, දහවල් කාලය දීර්ඝ වීමේ ක්රියාවලිය ක්රමයෙන් වේගවත් වනු ඇති බවත් විද්යාඥයින් අවධාරණය කරයි.
