2026 මහා මැතිවරණය: දේශපාලන පක්ෂවල නව බදු යෝජනා පිළිබඳ විශ්ලේෂණය

දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand) – දේශපාලන සහ ආර්ථික විශේෂ වාර්තාව

2026 ජූනි 23 (වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය) — එළඹෙන නොවැම්බර් 7 වැනි දින පැවැත්වීමට නියමිත 2026 මහ මැතිවරණය ඉලක්ක කර ගනිමින්, ප්‍රධාන දේශපාලන පක්ෂ කිහිපයක් නව බදු ප්‍රතිපත්ති මාලාවක් කරළියට ගෙනවිත් තිබේ. මේ පිළිබඳව ආර්ථික විශ්ලේෂකයන්ගේ අදහස් සහ පක්ෂවල යෝජනා පිළිබඳ සාරාංශයක් පහතින් දැක්වේ.

ප්‍රධාන පක්ෂවල බදු යෝජනා

1. කම්කරු පක්ෂය (Labour Party): ප්‍රාග්ධන ලාභ බද්ද (CGT)

කම්කරු පක්ෂය සිය මැතිවරණ වේදිකාවේ ප්‍රධාන බදු ප්‍රතිපත්තිය ලෙස ඉලක්කගත ප්‍රාග්ධන ලාභ බද්දක් හඳුන්වා දී ඇත.

• විෂය පථය: වාණිජ දේපළ සහ නේවාසික ආයෝජන දේපළ සඳහා 28%ක බද්දක් අය කිරීම. (පවුලේ නිවස සහ ගොවිපළවල් මෙයට ඇතුළත් නොවේ).
• ක්‍රියාත්මක වීම: 2027 ජූලි 1 වැනි දිනට පසු ලැබෙන ලාභ මත පමණක් මෙය අය කෙරේ.
• අරමුණ: මෙමගින් ලැබෙන ආදායම සියලුම නවසීලන්ත වැසියන්ට වසරකට නොමිලේ වෛද්‍ය හමුවීම් තුනක් ලබා දීම සඳහා යොදවනු ලැබේ.

2. හරිත පක්ෂය (Green Party): ආර්ථික අසමානතාව අඩු කිරීමේ බදු

හරිත පක්ෂය “සියලු දෙනා සඳහා බදු පද්ධතියක්” යන තේමාව යටතේ පුළුල් බදු ප්‍රතිසංස්කරණ යෝජනා කර ඇත.

• සුපිරි ධනවතුන් සඳහා බද්ද: ඩොලර් මිලියන 10ට වැඩි ශුද්ධ වත්කම් මත 2.5%ක බද්දක්. (පවුලේ නිවසට නිදහස් වීමේ අවස්ථාව ඇත).
• උරුම බද්ද (Capital Acquisitions Tax): ඩොලර් මිලියනයකට වඩා වැඩි වටිනාකමින් යුත් උරුමයන් සහ තෑගි මත බද්දක්. (පවුලේ නිවෙස් සහ ගොවිපළවල් බැහැර කර ඇත).
• ආදායම් බදු: ඩොලර් 160,000ට වැඩි ඉපයීම් සඳහා 45%ක ඉහළ බදු අනුපාතයක්.
• බදු සහන: පළමු ඩොලර් 10,000 සඳහා බදු නිදහස් සීමාවක් හඳුන්වා දීම (මෙය 96%ක වැටුප් ලබන්නන්ට වාසිදායක බව ඔවුන් පවසයි).
• ආයතනික බදු: විශාල සමාගම් (බැංකු, බලශක්ති සමාගම්, සුපිරි වෙළඳසැල්) සඳහා ආයතනික බදු අනුපාතය 33% දක්වා ඉහළ නැංවීම.

3. ඕපෝටිකි පක්ෂය (The Opportunity Party): ඉඩම් වටිනාකම් බද්ද (LVT)

මෙම පක්ෂය සිය ‘Tax Reset’ ප්‍රතිපත්තිය හරහා සරල බදු ක්‍රමයක් යෝජනා කරයි.

• ඉඩම් වටිනාකම් බද්ද: වාණිජ සහ නාගරික ඉඩම්වල වටිනාකම මත වාර්ෂිකව 1.75%ක බද්දක් සහ ග්‍රාමීය ඉඩම් මත 0.5%ක බද්දක්.
• පුරවැසි ආදායම (Citizen’s Income): ඉහත බද්දෙන් ලැබෙන ආදායමෙන් සෑම වැඩිහිටියෙකුටම සතියකට ඩොලර් 370ක (වසරකට ඩොලර් 19,400) පුරවැසි ආදායමක් ලබා දීම.
• අරමුණ: දරිද්‍රතාවය තුරන් කිරීම සහ දැනට පවතින සංකීර්ණ සුබසාධන පද්ධතිය සරල කිරීම.

ආර්ථික විශ්ලේෂකයන්ගේ මතය

• ප්‍රාග්ධන ලාභ බදු (CGT): ආර්ථික විශේෂඥයන් පවසන්නේ, නවසීලන්තය අන්තර්ජාතිකව දේපළ මත ප්‍රාග්ධන ලාභ බද්දක් නොමැති රටවල් අතරින් කැපී පෙනෙන බවයි. කෙසේ වෙතත්, මෙය ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී දේපළ අගය කිරීම සහ අතිච්ඡාදනය වන නීති සංකීර්ණ විය හැකි බව ඔවුන් අවධාරණය කරයි.
• උරුම බද්ද: දේලොයිට් (Deloitte) ආයතනයේ රොබින් වෝකර් පවසන්නේ, උරුම බදු පනවන විට ධනය ආරක්ෂා කර ගැනීමට ජනතාව විවිධ උපක්‍රම භාවිත කරන බැවින් ඒවා සැලසුම් කිරීමේදී අභියෝග පවතින බවයි.
• බදු ක්‍රමයේ අනාගතය: අනාගතයේ වැඩිවන සෞඛ්‍ය වියදම් සහ විශ්‍රාම වැටුප් වගකීම් පියවීම සඳහා නව බදු ආදායම් මාර්ග අවශ්‍ය වනු ඇති බව විශේෂඥයන් එකඟ වේ.

මෙම යෝජනා පිළිබඳව තවදුරටත් විවාදයන් මතුවෙමින් පවතින අතර, මැතිවරණය ආසන්න වන විට පක්ෂවල ආර්ථික සැලසුම් වඩාත් පැහැදිලි වනු ඇත.