බදු පොලී අනුපාත වෙනස් කිරීමේ බලය IRD කොමසාරිස්වරයාට – නව පනත් කෙටුම්පතින් සහන වේගවත් වෙයි
දේශපාලන සහ මූල්ය පුවත් වාර්තාව – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
වෙලින්ටන් — 2026 මාර්තු 16 — බදු ගෙවන්නන් ප්රමාද වී හෝ අඩුවෙන් ගෙවන බදු මුදල් සඳහා අය කරනු ලබන ‘මුදල් භාවිත පොලිය’ (Use-of-money interest) තීරණය කිරීමේ ක්රියාවලිය සරල කිරීමට රජය තීරණය කර ඇත. 2025-26 බදු අනුපාත සහ අනුකූලතා සරල කිරීමේ පනත් කෙටුම්පත හරහා මෙම වෙනස්කම් හඳුන්වා දී තිබේ.
1. දැනට පවතින ගැටලුව
දැනට IRD පොලී අනුපාත වෙනස් කිරීම සඳහා අමාත්ය මණ්ඩල අනුමැතිය (Order in Council) අවශ්ය වන අතර, එම ක්රියාවලිය සම්පූර්ණ වීමට සති අටක් (මාස 2ක්) පමණ ගත වේ. ප්රායෝගිකව වෙළඳපොළේ පොලී අනුපාත වෙනස් වී මාස හතරක් යනතුරුත් IRD අනුපාත යාවත්කාලීන නොවන අවස්ථා පවතී.
- බලපෑම: වෙළඳපොළේ පොලී අනුපාත පහළ යන විට IRD පොලී අනුපාත සෙමින් වෙනස් වීම නිසා බදු ගෙවන්නන්ට වැඩි කාලයක් ඉහළ පොලී ගෙවීමට සිදු වේ.
2. යෝජිත නව ක්රමය
නව සංශෝධනයට අනුව, මහ බැංකුවේ සාමාන්ය නිවාස ණය පොලී අනුපාත පදනම් කරගෙන පොලී අනුපාත තීරණය කිරීමේ බලය සෘජුවම දේශපාලන ආදායම් කොමසාරිස්වරයාට පැවරේ.
- ගණනය කිරීම: සාමාන්ය නිවාස ණය පොලී අනුපාතය + 2.5%
- අරමුණ: IRD යනු වාණිජ බැංකුවක් නොවන බැවින්, මිනිසුන් බදු නොගෙවා සිටීම දිරිමත් නොවන පරිදි බැංකු පොලියට වඩා ඉහළ පොලියක් පවත්වා ගැනීම මෙහි අරමුණයි.
3. බදු සංචිත ක්රමය (Tax Pooling)
බදු උපදේශකයින් පවසන්නේ IRD හි ඉහළ පොලී අනුපාතවලින් (දැනට 8.97%) බේරීම සඳහා ‘Tax Pooling’ නම් ක්රමය නවසීලන්තය තුළ ඉතා සාර්ථකව ක්රියාත්මක වන බවයි.
“මෙය නවසීලන්තයට ආවේණික ක්රමයකි. මෙහිදී බදු වැඩියෙන් ගෙවූවන් සහ අඩුවෙන් ගෙවූවන් අතර මධ්යස්ථ පොලී අනුපාතයකට බදු මුදල් හුවමාරු කර ගැනීමට අතරමැදි ආයතන උදවු කරයි. එමගින් දෙපාර්ශවයටම සාධාරණ පොලියක් හිමි වේ.”
