නවසීලන්තයේ බංකොලොත්භාවය පහළට: ඊට හේතුව කීවීසේවර් (KiwiSaver) ද?
Woman opening an empty wallet. There is paperwork on the desk in the background. Poverty, budget and overspending concept.
ලයන්ස් රෝර් ඒඔටාරෝවා නිවුස් (Lions Roar Aotearoa News)
2026 ජූලි 10 — නවසීලන්තයේ පෞද්ගලික බංකොලොත්භාවය වාර්තා වන අනුපාතය පසුගිය වසර කිහිපයට සාපේක්ෂව කැපී පෙනෙන ලෙස පහත වැටී ඇත. 2017/18 වසරේදී වාර්ෂිකව 3,000 ඉක්මවූ බංකොලොත්භාවය වාර්තා වීම, 2024/2025 වසර වන විට 1,500ට අඩු මට්ටමකට පහත වැටී තිබේ.
බංකොලොත්භාවය අඩුවීමට හේතු මොනවාද?
මූල්ය උපදේශක ජාලයක් වන Fincap ආයතනයේ ප්රකාශකයෙකු වන ජේක් ලිලී පෙන්වා දෙන්නේ, බංකොලොත්භාවය වෙනුවට බොහෝ දෙනා තම මූල්ය ගැටලු විසඳා ගැනීමට KiwiSaver අරමුදල් වෙත යොමුවීම මෙයට ප්රධාන හේතුව බවයි.
- විකල්ප මාර්ගයක් ලෙස KiwiSaver: බංකොලොත්භාවය සම්බන්ධයෙන් සමාජයේ පවතින “කැළල” (taboo) හේතුවෙන්, බොහෝ දෙනා නීතිමය බංකොලොත් ක්රියාවලියකට යාමට වඩා තම කීවීසේවර් මුදල් ආපසු ගැනීම තෝරා ගනී.
- ජීවනෝපාය සහ සෞඛ්ය අර්බුද: Simplicity ආයතනයේ ප්රධාන ආර්ථික විද්යාඥ ෂාමුබීල් ඉකූබ් පවසන පරිදි, රැකියා අහිමි වීම හෝ බරපතළ සෞඛ්ය ගැටලු හේතුවෙන් බොහෝ දෙනා තම කීවීසේවර් අරමුදල් භාවිතා කිරීමට පෙළඹේ.
- ණය විසඳුම් සෙවීම: තවත් විශේෂඥයින් පවසන්නේ, දේශීය ණය හිමියන් සමඟ සාකච්ඡා කොට ණය පියවීමේ ක්රමවේදයන් (debt solution arrangements) සකසා ගැනීමට බොහෝ දෙනා උත්සාහ ගන්නා බවයි.
විශේෂඥ මත සහ අවදානම්
මූල්ය උපදේශකයින් පවසන්නේ, කීවීසේවර් අරමුදල් ආපසු ගැනීම කෙටි කාලීන සහනයක් වුවද, දිගු කාලීනව එය විශ්රාම ජීවිතයට අහිතකර විය හැකි බවයි. එමෙන්ම, බංකොලොත්භාවය පිළිබඳ දැනට පවතින නීතිමය ක්රියාවලිය වත්මන් අවශ්යතාවලට නොගැලපෙන බවත්, එය වඩාත් නම්යශීලී විය යුතු බවත් ඇතැම් විශේෂඥයින් අදහස් දක්වති.
කෙසේ වෙතත්, තවමත් නවසීලන්ත වැසියන් 450,000ක් පමණ සෑම මසකම ණය ගෙවීම් පැහැර හරිමින් දැඩි මූල්ය අර්බුදයක සිටින බව දත්ත පෙන්වා දෙයි. බදු ගෙවීම් පැහැර හරින ව්යාපාරවලට එරෙහිව බදු දෙපාර්තමේන්තුව (Inland Revenue) ගනු ලබන ක්රියාමාර්ග හේතුවෙන් ඉදිරි වසරවලදී බංකොලොත්භාවය වාර්තා වීම යළි ඉහළ යා හැකි බවට අනතුරු ඇඟවීම් පවතී.
