“ඉන්ධන අර්බුදය හමුවේ මුදල් ඉතිරි කරගන්නේ කෙසේද?” – ඔබේ මුදල් පසුම්බිය ශක්තිමත් කරගන්නා සරල ක්‍රම 9ක්.

විශේෂ මූල්‍ය පුවත් විවරණය – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)

ඕක්ලන්ඩ්, නවසීලන්තය — 2026 අප්‍රේල් 10 (සිකුරාදා) — නවසීලන්තය පුරා ඉන්ධන මිල ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළ යාම නිසා බොහෝ පවුල් සිය දෛනික වියදම් පියවා ගැනීමට අපහසු තත්ත්වයකට පත්ව ඇත. මේ සම්බන්ධයෙන් මූල්‍ය විශේෂඥයින් පෙන්වා දෙන විසඳුම් පහත පරිදි සාරාංශ කළ හැක.

1. වියදම් වර්ගීකරණය සහ අනවශ්‍ය දේ කපා හැරීම

මූල්‍ය උපදේශිකා ලිස් කෝ (Liz Koh) පවසන්නේ පසුගිය මාස තුනක බැංකු වාර්තා පරීක්ෂා කර ඔබේ වියදම් ප්‍රධාන කාණ්ඩ තුනකට බෙදන ලෙසයි:

• ස්ථාවර වියදම්: නිවාස කුලිය හෝ රක්ෂණ වැනි පාලනය කළ නොහැකි දෑ.
• අත්‍යවශ්‍ය වියදම්: ආහාර සහ ඉන්ධන වැනි පාලනය කළ හැකි දෑ.
• අනවශ්‍ය වියදම් (Discretionary): කෝපි, විනෝදාස්වාදය සහ අනවශ්‍ය ඇඳුම් පැළඳුම් වැනි දෑ.

ඉඟිය: මෙම අනවශ්‍ය වියදම් සඳහා වෙනම බැංකු ගිණුමක් තබා ගැනීම හෝ මුදලින් ගෙවීම මගින් වියදම් සීමා කළ හැක.

2. ආහාර වියදම් පාලනය

බොහෝ පවුල්වල විශාලතම වියදම ආහාර වේ. කෑම වේල කලින් සැලසුම් කිරීම (Meal planning) සහ සුපිරි වෙළඳසැල් වෙත යන වාර ගණන සීමා කිරීම මගින් සතියකට ඩොලර් 100කට වඩා ඉතිරි කරගත හැක.

3. වාහනය ධාවනය කරන ආකාරය වෙනස් කරන්න

ඉන්ධන පිරිවැය අඩු කර ගැනීමට රිය පැදවීමේ පුරුදු වැදගත් වේ:

• වේගය අඩු කිරීම සහ මෘදුව වේගය ඉහළ නැංවීම (Gentle acceleration) මගින් ඉන්ධන ඉතිරි වේ.
• හැකි සෑම විටම පොදු ප්‍රවාහන සේවා (Public transport) භාවිත කරන්න. සමහර ආයතන මගින් පොදු ප්‍රවාහන වියදම් බදු අඩු කිරීමට පෙර වැටුපෙන් ගෙවීමේ පහසුකම් (Gross income payments) සපයයි.

4. උකස් ණය (Mortgage) සහ සේවා ගාස්තු පරීක්ෂා කරන්න

• බැංකුව වෙනස් කිරීම: වෙනත් බැංකුවකට මාරු වීමෙන් හෝ දැනට සිටින බැංකුව සමඟ සාකච්ඡා කිරීමෙන් “Cashback” දීමනා ලබාගත හැක.
• උපයෝගීතා සේවා: විදුලිය, අන්තර්ජාලය සහ දුරකථන සේවා සපයන ආයතන වෙනස් කිරීමෙන් වසරකට ඩොලර් සිය ගණනක් ඉතිරි කර ගත හැකි දීමනා (Credits) ලබා ගත හැක.

5. අනවශ්‍ය ග්‍රාහකත්වයන් (Subscriptions) අවලංගු කරන්න

ඔබ නිතර භාවිතා නොකරන ස්ට්‍රීමිං සේවා, වෙබ් අඩවි සාමාජිකත්වයන් හෝ සඟරා සඳහා ගෙවන මාසික ගාස්තු වහාම නතර කරන්න.

6. හදිසි අරමුදලක් (Emergency Fund) ගොඩනගන්න

සුළු මුදලක් හෝ නිතිපතා ඉතිරි කිරීමෙන් හදිසි අවශ්‍යතාවකදී අධික පොලියට ණය ගැනීමට සිදුවන අවදානම මගහරවා ගත හැක.

7. රජයේ දායකත්වය ලබාගන්න (KiwiSaver)

සෑම වසරකම ජුනි 30ට පෙර ඔබේ KiwiSaver ගිණුමට අවම වශයෙන් ඩොලර් 1042ක් තැන්පත් කිරීමෙන් රජයෙන් ලැබෙන ඩොලර් 521ක උපරිම දායකත්වය (Government contribution) ලබා ගැනීමට අමතක නොකරන්න. (සටහන: වත්මන් වාර්තාවේ ඩොලර් 260ක් ලෙස සඳහන් වුවද උපරිමය ලබා ගැනීම වටී).

8. අමතර ආදායම් මාර්ග

වියදම් කපනවාට වඩා ආදායම වැඩි කර ගැනීම සැමවිටම ප්‍රතිඵලදායක වේ:

• නව කුසලතා ඉගෙන ගෙන රැකියාවේ උසස්වීමක් ලබා ගැනීම හෝ අමතර රැකියාවක (Side hustle) නිරත වීම.
• භාණ්ඩ විකිණීම: නිවසේ භාවිතයට නොගන්නා භාණ්ඩ (Trade Me වැනි වෙබ් අඩවි හරහා) විකිණීමෙන් සාමාන්‍යයෙන් පුද්ගලයෙකුට ඩොලර් 1300ක් පමණ උපයා ගත හැකි බව පැවසේ.