උතුරු අත්ලාන්තික් සාගරයේ අබිරහස් “සීතල ගැටිත්ත”: ලෝක දේශගුණික විපර්යාසවල තවත් බියකරු සලකුණක්!
දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand) – පාරිසරික විශේෂ වාර්තාව
2026 ජූනි 14 (ග්රීන්ලන්තය/අයිස්ලන්තය) — ලොව පුරා සාගර ජලයේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යමින් පවතින පසුබිමක, ග්රීන්ලන්තයට සහ අයිස්ලන්තයට දකුණින් පිහිටි උතුරු අත්ලාන්තික් සාගරයේ විශාල ප්රදේශයක් අසාමාන්ය ලෙස සිසිල් වෙමින් පවතී. මෙම අබිරහස් කලාපය විද්යාඥයින් විසින් “සීතල ගැටිත්ත” (Cold blob) හෝ “උණුසුම් සිදුර” (Warming hole) ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, නවතම පර්යේෂණයකින් හෙළි වී ඇත්තේ මෙය ලෝක දේශගුණික පද්ධතියේ ඉතා බියකරු පෙරනිමිත්තක් බවයි.
AMOC සාගර ධාරා පද්ධතියේ කඩා වැටීම
1900 වසරේ සිට මෙම කලාපයේ උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 1කින් පමණ පහත වැටී ඇත. විද්යාඥයින් දිගු කලක් තිස්සේ සැක කළේ මෙය වායුගෝලීය වෙනස්කම්වල ප්රතිඵලයක් බවයි. කෙසේ වෙතත්, නවතම අධ්යයනය මගින් තහවුරු කර ඇත්තේ මෙය “ඇට්ලන්ටික් මෙරිඩියනල් ඕවර්ටර්නිං සර්කියුලේෂන්” (AMOC) හෙවත් අත්ලාන්තික් සාගරයේ දැවැන්ත ජල ප්රවාහන පද්ධතිය දුර්වල වීම නිසා සිදුවන්නක් බවයි.
- AMOC යනු කුමක්ද?: මෙය අත්ලාන්තික් සාගරයේ ක්රියාත්මක වන දැවැන්ත “කන්වෙයර් බෙල්ට්” (Conveyor belt) පද්ධතියකි. එය නිවර්තන කලාපවලින් උණුසුම් ජලය උතුරු අර්ධගෝලයට ගෙන යන අතර, එහිදී එය සිසිල් වී නැවත දකුණට ගලා යයි.
- බිඳවැටීමේ අවදානම: ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම හේතුවෙන් අයිස් තට්ටු දියවී සාගරයට එක්වන මිරිදිය ජලය නිසා මෙම පද්ධතියේ සමතුලිතතාව බිඳී ගොස් ඇත. මෙය මේ ශතවර්ෂය තුළදීම පද්ධතියේ සම්පූර්ණ බිඳවැටීමකට (Tipping point) හේතු විය හැකි බවට අනතුරු අඟවා ඇත.
AMOC බිඳවැටුණහොත් සිදුවන විපත්
AMOC පද්ධතිය සම්පූර්ණයෙන්ම අක්රිය වුවහොත් එය ගෝලීය ව්යසනයක් වනු ඇත:
- ඇමරිකාවේ නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ මුහුදු මට්ටම වේගයෙන් ඉහළ යාම.
- යුරෝපය දැඩි ශීත කාලගුණ තත්ත්වයකට මුහුණ දීම.
- අප්රිකානු කලාපයේ මෝසම් සුළං රටාව වෙනස් වී දීර්ඝකාලීන නියං තත්ත්වයන් ඇතිවීම.
විද්යාත්මක අදහස්
පර්යේෂණයට සම්බන්ධ ජර්මනියේ පොට්ස්ඩෑම් විශ්වවිද්යාලයේ මහාචාර්ය ස්ටෙෆාන් රහම්ස්ටෝෆ් පවසන්නේ, සාගරයේ ගැඹුරු ස්ථරවල සිදුවන මෙම සිසිල් වීම හරහා AMOC දුර්වල වීම මනාව තහවුරු වන බවයි. ඇතැම් විශේෂඥයින් පවසන්නේ මෙය නිශ්චිත නිගමනයක් ලෙස සැලකිය නොහැකි වුවත්, AMOC පද්ධතිය අවුරුදු 1000කට පසුව පවතින දුර්වලම තත්ත්වයේ පවතින බවට අතිරේක සාධක පවතින බවයි.
