2026 අයවැය විශ්ලේෂණය: රජයේ මූල්ය ඉලක්ක සහ අනාගත අපේක්ෂාවන්
🚨 දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand) — ආර්ථික විශේෂ වාර්තාව
2026 මැයි 28 (වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය) — නවසීලන්ත මුදල් අමාත්ය නිකොලා විලිස් මහත්මිය විසින් ඉදිරිපත් කළ 2026 අයවැය සම්බන්ධයෙන් මේ වන විට ආර්ථික විශ්ලේෂකයින්ගේ අවධානය යොමුව ඇත. විශේෂයෙන්ම 2028/29 වර්ෂය වන විට රාජ්ය අයවැය අතිරික්තයක් (Budget Surplus) කරා ළඟා වීමේ ඉලක්කය සාක්ෂාත් කර ගැනීමට රජය දරන උත්සාහය ප්රධාන මාතෘකාවක් වී තිබේ.
📈 ආර්ථිකය පිළිබඳ අනාවැකි සහ ‘වීරෝදාර’ උපකල්පන
මුදල් අමාත්යවරිය මෙම ඉලක්ක සපුරා ගැනීම සඳහා රාජ්ය මූල්ය කළමනාකරණය සහ දැඩි තීරණ ගෙන ඇති බව පවසයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම ඉලක්ක රඳා පවතින්නේ භාණ්ඩාගාරයේ (Treasury) ආර්ථික ආකෘති මත වන අතර, ඇතැම් විශ්ලේෂකයින් ඒවා “වීරෝදාර උපකල්පන” (heroic assumptions) ලෙස හඳුන්වයි.
- ආර්ථික වර්ධනය: 2026 ජූනි මස වන විට ආර්ථිකය 1.2%කින් වර්ධනය වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන අතර, 2027 දී එය 2.3%ක් සහ 2028 දී 3.2%ක් දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි භාණ්ඩාගාරය අනාවැකි පළ කරයි. මෙම වර්ධනය මැද පෙරදිග ගැටුම් අවසන් වීම, තෙල් මිල පහළ යාම සහ අපනයන වෙළෙඳාම සාර්ථකව පවත්වා ගැනීම මත රඳා පවතී.
- උද්ධමනය: මේ වසරේ උද්ධමනය 4%ක් දක්වා ඉහළ යා හැකි වුවද, 2027 වන විට එය 1.6% දක්වා වේගයෙන් පහළ යනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම මෙයට ප්රධාන හේතුවක් වුවද, තෙල් මිල පහළ යාම සහ ආර්ථික වර්ධනය මන්දගාමී වීම හරහා එය පාලනය කර ගත හැකි බව භාණ්ඩාගාරය විශ්වාස කරයි.
- රැකියා විරහිතභාවය: මේ වසරේ රැකියා විරහිතභාවය 5.5% දක්වා ඉහළ ගියත්, ඉදිරි වසර දෙක තුළ එය ක්රමයෙන් පහළ යනු ඇතැයි පුරෝකථනය කර ඇත.
💰 රාජ්ය ආදායම් සහ ණය බර
- ආදායම් වැඩිවීම: ශක්තිමත් ආර්ථික වර්ධනයක් හේතුවෙන් රජයේ ආදායම ලබන වසරේ සිට $800 මිලියනයකින් සහ 2029 වන විට $3.2 බිලියනයකින් ඉහළ යනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
- ණය බර: රාජ්ය ණය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් ප්රතිශතයක් ලෙස ඉදිරි වසර තුන තුළ දිගින් දිගටම ඉහළ යනු ඇත. එය මේ වසරේ 42.2% සිට 2028 දී 46.1% දක්වා ඉහළ යා හැකි අතර, ඉන්පසු පහළ යාමක් අපේක්ෂා කළද එය වසංගතයට පෙර පැවති මට්ටමට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ මට්ටමක පවතිනු ඇත.
✂️ රාජ්ය ආයතන වියදම් කප්පාදුව
රජයේ වියදම් කළමනාකරණය සඳහා ප්රධාන ක්රමෝපායක් ලෙස රාජ්ය ආයතනවල වියදම් කප්පාදු කිරීම හෝ නැවත වෙන් කිරීම සිදු කර ඇත.
- ඉලක්කගත ඉතිරිකිරීම්: සමාජ සංවර්ධන අමාත්යාංශය ($470 මිලියනය), විදේශ කටයුතු අමාත්යාංශය ($143 මිලියනය) සහ සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව ($118 මිලියනය) වැනි ආයතනවලින් සැලකිය යුතු ඉතිරිකිරීම් ඉලක්ක කර ඇත.
- වියදම් පාලනය: රාජ්ය වියදම් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් ප්රතිශතයක් ලෙස මේ වසරේ 32.6%ක් වුවද, 2029 වන විට එය 30.7% දක්වා පහළ යනු ඇතැයි රජය අපේක්ෂා කරයි.
