“හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධියට ගාස්තු පැනවීම නිව්සීලන්තයේ නිදහස් නාවික ගමනාගමනයට තර්ජනයක්” – විදේශ අමාත්ය වින්ස්ටන් පීටර්ස් සහ නීති විශාරදයින් අනතුරු අඟවයි.
විශේෂ පුවත් විවරණය – දියත නිවුස් නිවුසීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
වෙලින්ටන්, නිව්සීලන්තය (New Zealand) — 2026 අප්රේල් 11 (සෙනසුරාදා) — ඉරානය සහ ඊශ්රායලය අතර සටන් විරාමයක් සඳහා වන සාකච්ඡාවලදී හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමන් කරන නෞකාවලින් ගාස්තු අය කිරීමට ඉඩ දීම පිළිබඳව ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් (Donald Trump) දක්වන එකඟතාවය සම්බන්ධයෙන් නිව්සීලන්තය සිය දැඩි අවධානය යොමු කර තිබේ.
1. නිදහස් නාවික ගමනාගමනය පිළිබඳ ගැටලුව
ලෝකයේ බලශක්ති සැපයුමෙන් විශාල ප්රමාණයක් ගමන් කරන හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධියේ පාලනය ඉරානයට පැවරීම හෝ ඉන් ගාස්තු අය කිරීම ජාත්යන්තර නාවික නීතියට පටහැනි බව වයිකාටෝ විශ්වවිද්යාලයේ මහාචාර්ය අල් ගිලෙස්පි (Al Gillespie) පෙන්වා දෙයි.
- නිව්සීලන්තයේ ස්ථාවරය: විදේශ අමාත්ය වින්ස්ටන් පීටර්ස් (Winston Peters) මහතා පවසන්නේ කිසිදු බාධාවකින් තොරව ජාත්යන්තර මුහුදු සීමාවන්හි ගමන් කිරීමට පවතින අයිතියට මෙවැනි “ගාස්තු අය කිරීම්” නොගැලපෙන බවයි.
- අපනයනයට බලපෑම: අග්රාමාත්ය ක්රිස්ටෝපර් ලක්සන් (Christopher Luxon) ද අවධාරණය කළේ නිව්සීලන්තයේ අපනයන භාණ්ඩ ලෝකය පුරා ගෙන යාමට නිදහස් නාවික මාවත් ඉතා තීරණාත්මක වන අතර, මෙවැනි පූර්වාදර්ශ අනෙකුත් මුහුදු කලාපවලටද බලපෑ හැකි බවයි.
2. ට්රම්ප්ගේ සැලසුම සහ ඉරානයේ ඉල්ලීම්
ඉරානය සමඟ සටන් විරාමයකට එළඹීම සඳහා ට්රම්ප් යෝජනා කළ කරුණු අතර හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය සම්පූර්ණයෙන්ම විවෘත කිරීම ඇතුළත් වේ. කෙසේ වෙතත්, ඉරානයේ 10 වැදෑරුම් සාම සැලසුමට අනුව:
- හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධියේ පාලනය ඉරාන සන්නද්ධ හමුදා යටතේ පැවතිය යුතුය.
- එක් නෞකාවකින් නිශ්චිත ගාස්තුවක් අය කිරීමට ඉඩ දිය යුතුය.
[Map showing the Strait of Hormuz with shipping lanes highlighted in blue and a stylized red barrier symbolizing potential tolls or controls by Iran]
3. නිව්සීලන්තයේ ස්වාධීන විදේශ ප්රතිපත්තිය
මහාචාර්ය ගිලෙස්පි පෙන්වා දෙන්නේ ට්රම්ප් පාලනය යටතේ ඇමරිකාව මෙවැනි මූලධර්ම පාවා දීමට සූදානම් වන්නේ නම්, නිව්සීලන්තය සිය ස්වාධීන විදේශ ප්රතිපත්තිය අනුව ඒ පිළිබඳව හඬක් නැගිය යුතු බවයි. නිව්සීලන්තය දශක ගණනාවක් තිස්සේ සාගර නීතිය (Law of the Sea) ආරක්ෂා කිරීමට පෙනී සිටි රටක් බව ඔහු සිහිපත් කළේය.
