“රැකියා කප්පාදුවෙන් විද්යාඥයින් මහමගට” – නවසීලන්තයේ විද්යා ක්ෂේත්රය දැවැන්ත බිඳවැටීමක.
විශේෂ පුවත් වාර්තාව – දියත නිවුස් නිවුසීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
වෙලින්ටන්, නිව්සීලන්තය (New Zealand) — 2026 අප්රේල් 16 (අද) ප.ව. 4:45 — 2023 මැතිවරණයෙන් පසුව රජය විසින් සිදුකළ වියදම් කප්පාදු කිරීම් හේතුවෙන් විද්යා ක්ෂේත්රයේ රැකියා 700ක් පමණ අහිමි වී ඇති අතර රුපියල් මිලියන ගණනක අරමුදල් අත්හිටුවා ඇති බව ‘Save Science Coalition’ සංවිධානය පවසයි.
1. අසරණ වූ විද්යාඥයින්ගේ කථා
‘Callaghan Innovation’ ආයතනයේ සේවය කරමින් සිටියදී රැකියාව අහිමි වූ විද්යාඥ ඇන්ඩ්රියා බුබෙන්ඩෝෆර් (Andrea Bubendorfer) මහත්මිය පවසන්නේ තම සගයන් මුහුණ දෙන තත්ත්වය අතිශය දරුණු බවයි.
- නිවාස අහිමිවීම සහ දරිද්රතාවය: ඇතැම් විද්යාඥයින් සිය අවසන් ඩොලරය දක්වා වියදම් වී අසරණ වී ඇති බවත්, සමහරුන්ට නිවාස පවා අහිමි වී ඇති බවත් ඇය අනාවරණය කරයි.
- රැකියා ගැටලුව: ඉහළ සුදුසුකම් ඇති විද්යාඥයින් සුපිරි වෙළඳසැල්වල රාක්ක පිරවීමේ රැකියාවකටවත් බඳවා නොගන්නා තත්ත්වයක් පවතින බව ඇය පෙන්වා දෙයි.
- මොළය පිටරටට: නවසීලන්තය තුළ ප්රතික්ෂේප වන මෙම දක්ෂ විද්යාඥයින්ට විදේශ රටවලින් ඉතා ඉක්මනින් ඉහළ වැටුප් සහිත රැකියා ලැබෙන බවත්, ඒ අනුව දක්ෂයින් රට හැර යාම ශීඝ්ර වී ඇති බවත් වාර්තා වේ.
2. ආර්ථිකයට සහ අනාගතයට වන බලපෑම
විද්යා ක්ෂේත්රය සඳහා වෙන් කරන ප්රතිපාදන දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් (GDP) 2% දක්වා ඉහළ නැංවිය යුතු බව විද්යා සංවිධාන ඉල්ලා සිටියි.
- අඩු ආයෝජනය: දැනට නවසීලන්තය විද්යාව සඳහා වැය කරන්නේ 1.4%ක් වැනි අඩු ප්රතිශතයකි. නමුත් දියුණු රටවල (OECD) සාමාන්යය 3%කි.
- ඵලදායිතාවය: රටක සමෘද්ධිය රඳා පවතින්නේ විද්යාව සහ තාක්ෂණය මත බවත්, පර්යේෂණ කටයුතු අඩාල වීමෙන් අනාගතයේදී ස්වභාවික විපත්වලට මුහුණ දීමේ හැකියාව සහ ජෛව විවිධත්වය ආරක්ෂා කර ගැනීමේ හැකියාව පිරිහී යනු ඇති බවත් බුබෙන්ඩෝෆර් මහත්මිය අවධාරණය කරයි.
3. ප්රතිපත්තිමය ඉල්ලීම්
පර්යේෂණ කටයුතු හුදෙක් වාණිජමය ලාභය මත පමණක් තීරණය නොකර, ඒවායෙන් සමාජයට ලැබෙන “පොදු යහපත” (Public Good) හඳුනා ගැනීමට අවශ්ය නීති සම්පාදනය කරන ලෙස ‘Save Science Coalition’ රජයෙන් ඉල්ලා සිටියි.
