රාජ්‍ය අංශයේ වියදම් කප්පාදුව සහ නව අයවැය සැලසුම: ඉදිරි වසර හතරේදී සිදුවන වෙනස්කම් මොනවාද?

🚨 විශේෂ දේශපාලන සහ මූල්‍ය පුවත් විවරණය — දියත නිව්සීලන්ත නිවුස් (Diyatha News New Zealand)

2026 මැයි 21 (වෙලින්ටන්) — නවසීලන්ත රජය විසින් සිය තුන්වන අයවැය ඉදිරිපත් කිරීමට සතියකට පෙර, රාජ්‍ය අංශයේ වියදම් කප්පාදු කිරීම සහ කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීම සඳහා වන නව සැලැස්ම ප්‍රකාශයට පත් කර තිබේ. මුදල් අමාත්‍ය නිකොලා විලිස් (Nicola Willis) මහත්මියගේ ප්‍රධානත්වයෙන් සිදුවන මෙම වැඩසටහන මගින් රාජ්‍ය සේවයේ ව්‍යුහය සහ වියදම් රටාව මුළුමනින්ම වෙනස් වනු ඇත.

💰 1. වියදම් කප්පාදු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය

ඉදිරි වසර හතර තුළ $බිලියන 2.4ක ඉතිරියක් ලබා ගැනීම රජයේ මූලික ඉලක්කයයි.

• මෙහෙයුම් අයවැය කප්පාදුව: රාජ්‍ය ආයතනවල මෙහෙයුම් අයවැය (Operating budgets) ඉදිරි වසරේදී 2%කින් සහ ඉන් පසු වසර දෙකේදී 5% බැගින් අඩු කරනු ලැබේ.
• ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණ: ආයතන ඒකාබද්ධ කිරීම් (Mergers) සහ පවතින කාර්යයන් වෙනුවට කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) සහ ඩිජිටල් මෙවලම් භාවිත කිරීම සඳහා රජය දිරිගන්වයි.
• ඉලක්කය: මෙම ඉතිරි වන මුදල් රෝහල්, හෙදියන්ගේ වැටුප්, පාසල් සම්පත්, පොලිස් සේවා සහ ආරක්ෂක අංශ ශක්තිමත් කිරීමට යොදා ගැනීමට රජය තීරණය කර ඇත.

👥 2. රැකියා කප්පාදුව (Headcount reduction)

රජය අපේක්ෂා කරන්නේ 2029 වන විට රාජ්‍ය සේවයේ සිටින පූර්ණකාලීන සේවකයින් සංඛ්‍යාව 55,000 දක්වා අඩු කිරීමටයි.

• රැකියා අහිමි වීම්: මෙය සේවකයින් 8,700කගේ රැකියා කප්පාදුවක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ. එය ස්වේච්ඡා විශ්‍රාම ගැනීම්, සේවයෙන් පහ කිරීම් සහ ආයතන ඒකාබද්ධ කිරීම් හරහා සිදු කෙරේ.
• ව්යතිරේක: අධ්‍යාපන, පොලිස් සහ බන්ධනාගාර වැනි සේවාවන් සමස්ත අයවැය කප්පාදුවෙන් නිදහස් කර ඇතත්, ඔවුන්ට ද රැකියා කප්පාදුවේ බලපෑම එල්ල වනු ඇත.

3. විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශයේ (MFAT) තත්ත්වය

වින්ස්ටන් පීටර්ස් මහතාගේ මැදිහත්වීම මත විදේශ අමාත්‍යාංශයට යම් සහනයක් ලැබී තිබේ.

• සහනය: ඉදිරි වසරේදී සිදු කිරීමට නියමිත 2%ක මෙහෙයුම් වියදම් කප්පාදුවෙන් MFAT නිදහස් කර ඇත.
• සීමාව: කෙසේ වෙතත්, ඉන් පසු එන වසර දෙකේදී 5%ක කප්පාදුව සඳහා MFAT ද යටත් වන බව මුදල් අමාත්‍යවරිය අවධාරණය කරයි. “ඕනෑම ආයතනයක් මෙන් MFAT ද කාර්යක්ෂමතාව පෙන්විය යුතුය” යන ස්ථාවරයේ ඇය සිටී.

📈 4. අයවැය ඉලක්ක සහ නව ආයෝජන

• මෙහෙයුම් දීමනාව (Operating allowance): මෙය $බිලියන 2.4 සිට $බිලියන 2.1 දක්වා අඩු කර ඇත.
• මූල්‍ය ප්‍රාග්ධන වියදම (Capital expenditure): නව රෝහල්, පාසල් සහ ආරක්ෂක අංශ වැනි යටිතල පහසුකම් සඳහා වන වියදම $බිලියන 3.5 සිට $බිලියන 5.7 දක්වා ඉහළ නංවා ඇත.

🦁 දියත නිව්සීලන්ත නිවුස් විවරණය

රජය විසින් ගෙන එන මෙම “කාර්යක්ෂමතා දිවියා” (Efficiency dividend) වැඩපිළිවෙළ මගින් රාජ්‍ය අංශයේ බර අඩු කිරීමට සැලසුම් කර ඇතත්, මෙයින් සේවකයින් දහස් ගණනකට රැකියා අහිමි වීම සහ රාජ්‍ය සේවයේ ගුණාත්මකභාවය පිළිබඳ පවතින අවදානම සුළුපටු නොවේ. මුදල් අමාත්‍යවරිය පවසන පරිදි “අඩු මුදලකින් වැඩි දේ” ලබා ගැනීමේ ඉලක්කය සාක්ෂාත් කර ගැනීමට නම්, AI තාක්ෂණය සහ ඩිජිටල් පද්ධති හරහා සේවා සැපයීමේදී ජනතාවට එම සහනය නිසි ලෙස ලැබෙන බව තහවුරු කළ යුතුය.