මැදපෙරදිග සාම ගිවිසුම් බිඳවැටෙයි – ඉරානය හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය යළි වසා දමයි

විශේෂ ජාත්‍යන්තර පුවත් විවරණය – දියත නිවුස් නිවුසීලන්තය (Diyatha News New Zealand)

වෙලින්ටන්/කොළඹ — 2026 අප්‍රේල් 08 (බදාදා) — ලෝකයම බලාපොරොත්තු තබා සිටි අමෙරිකා-ඉරාන සටන් විරාමය බිඳවැටීමේ දැඩි අවදානමක් මතු කරමින් ඉරානය අද (08) පස්වරුවේ සිට හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) නැවතත් වසා දැමීමට පියවර ගෙන තිබේ. ඊශ්‍රායලය විසින් ලෙබනනයට එල්ල කරන ලද මාරාන්තික ගුවන් ප්‍රහාර මාලාව මෙම තීරණයට සෘජුවම බලපා ඇති බව වාර්තා වේ.

1. හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය වසා දැමීම සහ නාවික තහනම

ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) විසින් පර්සියානු බොක්කේ ස්ථානගත කර ඇති සියලුම නෞකා වෙත රේඩියෝ පණිවුඩ මගින් දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක් නිකුත් කර ඇත.

• තහනම: හෝමූස් හරහා කිසිදු නෞකාවකට ගමන් කිරීමට අවසර නැති අතර, එම නියෝගය උල්ලංඝනය කරන ඕනෑම නෞකාවක් විනාශ කරන බවට ඉරානය තර්ජනය කර තිබේ.
• තහවුරු කිරීම: ප්‍රමුඛ පෙළේ ජාත්‍යන්තර නැව් තැරැව්කාර සමාගමක් වන ‘SSY’ ආයතනය ද මෙම පුවත සනාථ කර ඇත.
• ගිවිසුම උල්ලංඝනය වීම: අමෙරිකාව සහ ඉරානය අතර සටන් විරාමයේ ප්‍රධාන කොන්දේසියක් වූයේ ලෝක වෙළඳපොළට අත්‍යවශ්‍ය තෙල් නැව් සඳහා මෙම මාර්ගය විවෘතව තැබීමයි. අද උදෑසන තෙල් නැව් දෙකක් ගමන් කළද ඉන් අනතුරුව මාර්ගය සම්පූර්ණයෙන්ම වසා දමා තිබේ.

2. ලෙබනනයේ මාරාන්තික සංහාරය: ඊශ්‍රායලයේ දැවැන්ත ගුවන් ප්‍රහාර

ගොඩබිම් මෙහෙයුම් ආරම්භ කිරීමෙන් පසු ඊශ්‍රායලය අද ලෙබනනයට එල්ල කළේ දරුණුතම ප්‍රහාරයයි.

• හානිය: මිනිත්තු 10ක් වැනි කෙටි කාලයක් තුළ හිස්බුල්ලා සංවිධානයට අයත් විධාන මධ්‍යස්ථාන සහ කඳවුරු 100කට අධික සංඛ්‍යාවකට ප්‍රහාර එල්ල වී ඇත.
• ජීවිත හානි: මෙම ප්‍රහාරයෙන් මේ වන විට පුද්ගලයින් 254 දෙනෙකු මියගොස් ඇති අතර, 1,100කට අධික පිරිසක් තුවාල ලබා තිබේ. බේරූට් අගනුවර සහ බෙකා නිම්නය (Beqaa Valley) නටබුන් බවට පත්ව ඇති බව වාර්තා වේ.
• නෙතන්යාහුගේ ස්ථාවරය: පාකිස්තානය මැදිහත් වී ගොඩනැගූ සාම ගිවිසුම ඊශ්‍රායල අග්‍රාමාත්‍ය බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු ප්‍රතික්ෂේප කර ඇති අතර, එය ලෙබනනයට අදාළ නොවන බව ඔහුගේ කාර්යාලය පවසයි.

3. හිස්බුල්ලා සංවිධානය සහ ලෙබනන රජයේ ප්‍රකාශ

ඊශ්‍රායල ප්‍රහාර හමුවේ හිස්බුල්ලා සංවිධානය සිය සටන්කාමීන් දිරිමත් කරමින් සිටින අතර, ලෙබනන රජය පෙර නොවූ විරූ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික පියවරක් ගෙන තිබේ.

• සෘජු සාකච්ඡා: ඊශ්‍රායලය සමඟ සෘජු සාකච්ඡාවලට සූදානම් බව ලෙබනනය නිවේදනය කර ඇත. මෙය රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා නොමැති රටවල් දෙකක් අතර ඉතා සුවිශේෂී තත්ත්වයකි.
• මානුෂීය අර්බුදය: පාසල් සහ පොදු ස්ථාන අවතැන් වූවන්ගෙන් පිරී පවතින අතර, රට තුළ දැවැන්ත ආහාර සහ නවාතැන් හිඟයක් නිර්මාණය වී ඇත.

4. ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ “රහසිගත” සාකච්ඡා සහ නව බදු පැනවීම්

අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සිය ‘Truth Social’ ගිණුම හරහා වර්තමාන තත්ත්වය පිළිබඳව විශේෂ ප්‍රකාශයක් කර තිබේ.

• තීරු බදු තර්ජනය: ඉරානයට ආයුධ සපයන ඕනෑම රටකට 50% ක දැඩි තීරු බද්දක් (Customs duty) පනවන බව ඔහු නිවේදනය කළේය. මෙය කිසිදු නිදහස් කිරීමකින් තොරව ක්‍රියාත්මක වන බව ඔහු පවසයි.
• රහසිගත ගිවිසුම්: තමන් සහ ඉරානය අතර සැබෑ සාකච්ඡා සිදුවන්නේ “රහසිගතව” (Behind closed doors) බවත්, සමාජ මාධ්‍යවල පළවන විවිධ ලේඛන වංචාකරුවන්ගේ වැඩ බවත් ඔහු අවධාරණය කළේය.

5. කලාපීය සාමයට එල්ල වී ඇති බලපෑම

කටාර් රාජ්‍යය ඇතුළු අරාබි රටවල් ඊශ්‍රායලයේ මෙම ක්‍රියාව දැඩි ලෙස හෙළා දැක ඇති අතර, අමෙරිකාව මැදිහත් වී ඇති කළ සති දෙකක සටන් විරාමය මේ වන විට සම්පූර්ණයෙන්ම අනතුරේ වැටී තිබේ.