“මැදපෙරදිග ගැටුම හමුවේ නවසීලන්තය ඉන්ධන කපොල්ලක” – ඇමෙරිකානු ජනපති ට්‍රම්ප්ගේ තර්ජන ‘අහිතකර’ බව අගමැති ලක්සන් පවසයි.

විශේෂ දේශපාලන සහ ආර්ථික පුවත් විවරණය – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)

ඕක්ලන්ඩ්, නිව්සීලන්තය — 2026 අප්‍රේල් 07 (අඟහරුවාදා) — මැදපෙරදිග කලාපයේ පවතින යුදමය වාතාවරණය හමුවේ නවසීලන්තය දැඩි ඉන්ධන අර්බුදයකට (Fuel Shock) මුහුණ දී සිටින බව එරට රජය නිල වශයෙන් පිළිගනී. මේ සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වමින් අගමැති ක්‍රිස්ටෝපර් ලක්සන් සහ මුදල් අමාත්‍ය නිකොලා විලිස් මහත්මිය පෙන්වා දෙන්නේ නවසීලන්තයේ අනාගතය දැනට විදේශීය බලවතුන්ගේ තීරණ මත තීරණය වන අතිශය සංවේදී මට්ටමකට පත්ව ඇති බවයි.

1. ට්‍රම්ප්ගේ ප්‍රකාශය සහ නවසීලන්තයේ ස්ථාවරය

ඉරානයේ සිවිල් යටිතල පහසුකම් ඉලක්ක කරන බවට සහ “මුළු රටම එක රැයකින් විනාශ කළ හැකි” බවට ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සිදුකළ ප්‍රකාශයන් පිළිබඳව නවසීලන්ත රජය සිය අප්‍රසාදය පළ කර ඇත.

• අගමැතිගේ විවේචනය: මෙම ප්‍රකාශයන් “අහිතකර” (Unhelpful) බව පැවසූ අගමැති ලක්සන්, ඇමෙරිකාවේ අරමුණු මේ වන විට අපැහැදිලි වී ඇති බව සඳහන් කළේය.
• ජාත්‍යන්තර නීතිය: සියලු පාර්ශ්වයන් ජාත්‍යන්තර මානුෂීය නීතියට ගරු කළ යුතු බවත්, යුද්ධය තවදුරටත් ව්‍යාප්ත වීම ලෝකයටම අහිතකර බවත් ඔහු අවධාරණය කළේය.

2. ඉන්ධන මිල සහ සැපයුම් තත්ත්වය

හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය වසා දැමීම නිසා නවසීලන්තයේ ඉන්ධන මිල ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළ ගොස් ඇත.

• ඩීසල් මිල: දැනට ඩීසල් ලීටරයක මිල ඩොලර් 3.70 සීමාව ඉක්මවා ගොස් ඇති අතර, එය ඔක්ටේන් 91 වර්ගයේ පෙට්‍රල් මිලට වඩා ඉහළ අගයක් ගනී.
• සංචිත තත්ත්වය: MBIE දත්ත වලට අනුව දැනට රට සතුව පවතින්නේ දින 17.5 කට ප්‍රමාණවත් ඩීසල් සංචිත පමණි. කෙසේ වෙතත්, තවත් ඉන්ධන නෞකා 16ක් නවසීලන්තය බලා ගමන් කරමින් පවතින බව මුදල් අමාත්‍යවරිය තහවුරු කළාය.
• බදු සහන: ඉන්ධන මත පනවා ඇති බදු ඉවත් කිරීමට රජය මෙතෙක් තීරණය කර නොමැති අතර, ඒ වෙනුවට අඩු ආදායම්ලාභී පවුල් සඳහා ඉලක්කගත සහන ලබා දීමට අවධානය යොමු කර ඇත.

3. ගොවීන්ට සහ ව්‍යාපාරිකයන්ට එල්ල වන බලපෑම

ඩීසල් මිල ඉහළ යාම නිසා නවසීලන්තයේ කෘෂිකාර්මික ක්ෂේත්‍රය දැඩි පීඩනයකට ලක්ව ඇත.

• වගා වෙනස් කිරීම: අධික පිරිවැය හමුවේ ගොවීන් ඉන්ධන අඩුවෙන් වැය වන බෝග වගා කිරීමටත්, පොහොර භාවිතය සීමා කිරීමටත් පියවර ගනිමින් සිටිති.
• වසන්ත සෘතුවේ අභියෝගය: ලබන අගෝස්තු මාසය (Spring) වන විට යුද්ධය අවසන් නොවුවහොත් කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන පිරිවැය දරාගත නොහැකි මට්ටමකට පත්වනු ඇති බවට ෆෙඩරේටඩ් ෆාමර්ස් (Federated Farmers) සංගමය අනතුරු අඟවයි.