නවසීලන්ත අයවැය 2026: දැඩි මූල්ය විනයක් සමඟින් සෞඛ්ය සහ ආරක්ෂක අංශවලට ප්රමුඛතාවය
🚨 දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand) — විශේෂ වාර්තාව
2026 මැයි 28 (වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය) — නවසීලන්ත රජය විසින් 2026 වසර සඳහා සිය වාර්ෂික අයවැය අද දින ඉදිරිපත් කළේය. මුදල් අමාත්ය නිකොලා විලිස් මහත්මිය සඳහන් කළේ, මෙය රටේ ආර්ථිකය මූලික අවශ්යතා මත ස්ථාපිත කරමින් ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ මූල්ය අතිරික්තයක් (Budget Surplus) කරා ගමන් කිරීමේ අරමුණින් සකස් කළ ‘මූලික අයවැයක්’ (Bread-and-butter Budget) බවයි.
💰 ආර්ථික ස්ථාවරත්වය සහ මූල්ය ඉලක්ක
- අතිරික්තයක් කරා: 2028-29 වර්ෂය වන විට දශකයකට පසු ප්රථම වරට රාජ්ය අයවැය අතිරික්තයක් ලබා ගැනීම රජයේ ඉලක්කයයි.
- විනයගරුක වියදම්: නව වියදම් සඳහා බිලියන $3.8ක් වෙන් කළද, රාජ්ය ආයතනවල ඉතිරිකිරීම් හරහා බිලියන $1.7ක මුදලක් ආපසු පියවා ගැනීමට රජය කටයුතු කර ඇත.
- අනතුරු ඇඟවීම්: මැද පෙරදිග යුද ගැටුම් වැනි ගෝලීය අවිනිශ්චිත තත්ත්වයන් හේතුවෙන් ආර්ථික අංක වෙනස් විය හැකි බව මුදල් අමාත්යවරිය අවධාරණය කරයි.
🏥 සෞඛ්ය අංශයට දැවැන්ත ආයෝජනයක්
සෞඛ්ය ක්ෂේත්රය මෙවර අයවැයේ ප්රධාන ජයග්රාහකයා බවට පත්වෙමින් බිලියන $5.8ක නව වියදම් වෙන් කර ඇත.
- සෞඛ්ය සේවා: ඉදිරි වසර 4 තුළ පෙරමුණේ සෞඛ්ය සේවා සඳහා බිලියන $5.5ක වැඩිවීමක්.
- විශේෂ ව්යාපෘති: දරුවන්ගේ සාත්තු සත්කාර සඳහා $15.5 මිලියනක් සහ දරු ප්රසූතියෙන් පසු රෝහල්ගත රැඳී සිටීම සඳහා $34 මිලියනක්.
- යටිතල පහසුකම්: රෝහල්වල නව වාට්ටු සහ තාක්ෂණික උත්ශ්රේණි කිරීම් සඳහා අමතර බිලියන $1.6ක් වෙන් කර ඇත.
🛣️ යටිතල පහසුකම් සහ ආරක්ෂාව
- ප්රවාහනය: වයිකාටෝ අධිවේගී මාර්ගය (SH1) දීර්ඝ කිරීම සඳහා බිලියන $1.77ක් සහ KiwiRail ජාලය සඳහා බිලියන $1.07ක් වෙන් කෙරේ.
- ආරක්ෂක අංශ: ආරක්ෂක බලකායේ ශක්තිය සහ පැසිෆික් කලාපයේ ස්ථායිතාව වෙනුවෙන් අමතර බිලියන $3.5ක මුදලක් වෙන් කර ඇත.
- රාජ්ය අංශයේ කප්පාදු: රාජ්ය අමාත්යාංශවල වියදම් ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ 12% කින් අඩු කිරීම සඳහා සැලසුම් කර ඇත (සෞඛ්ය, අධ්යාපන සහ ආරක්ෂක අංශවලට මෙය බලනොපායි).
🎓 අධ්යාපනය, බැංකු සහ සුභසාධනය
- අධ්යාපනය: පාසල් සහ පෙර පාසල් සහනාධාර වැඩි කර ඇති අතර, නව විෂය මාලා හඳුන්වා දීමට $240 මිලියනයක් වෙන් කර ඇත.
- බැංකු බද්ද: මූල්ය ආයතන මත පනවන නව බද්දක් හරහා ඉදිරි වසර 4 තුළ $200 මිලියනයක් එකතු කර ගැනීමට අපේක්ෂිතයි.
- SuperGold කාඩ්පත: ජ්යෙෂ්ඨ පුරවැසියන්ට තම කාඩ්පත නිල හැඳුනුම්පතක් ලෙස භාවිතා කිරීමට හැකි වන පරිදි නවීකරණය කිරීමට $43 මිලියනයක් වෙන් කර ඇත.
🦁 දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය – විවරණය
නවසීලන්ත රජයේ 2026 අයවැය මගින් රටේ දිගුකාලීන මූල්ය ස්ථාවරත්වය තහවුරු කිරීමට උත්සාහ කරයි. දේශපාලන සූකිරි බෝලවලින් බැහැරව රාජ්ය වියදම් පාලනය කිරීම හරහා ආර්ථික වර්ධනයක් කරා යාමේ දැක්ම මෙම අයවැයෙන් පැහැදිලි වේ. කෙසේ වෙතත්, රාජ්ය අංශයේ රැකියා කප්පාදුව සහ තෘතීයික අධ්යාපන සහනාධාර පිළිබඳව ඉදිරියේදී විපක්ෂයේ දැඩි අවධානය යොමුවනු ඇත.
