කැන්ටබරි විශ්වවිද්යාලයේ අභ්යවකාශ විද්යාගාරය පියාසර කිරීමට සූදානම්! ක්ෂුද්ර ගුරුත්වාකර්ෂණය යටතේ පිළිකා නාශක ඖෂධ නිපදවීමට නවසීලන්තයෙන් සපත්තු පෙට්ටියක ප්රමාණයේ විප්ලවීය රොබෝ විද්යාගාරයක්
විශේෂ දේශීය විද්යා සහ තාක්ෂණ පුවත් විවරණය — ලයන්ස් රෝර් නිවුස් (Lions Roar News)
2026 මැයි 19 (ක්රයිස්ට්චර්ච්) — නවසීලන්තයේ කැන්ටබරි විශ්වවිද්යාලයේ (University of Canterbury) පර්යේෂකයන් පිරිසක් විසින් අභ්යවකාශයේදී වඩාත් ප්රබල සහ ගුණාත්මක ඖෂධ වර්ග නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා උපකාරී වන, සපත්තු පෙට්ටියක ප්රමාණයේ (Shoebox-sized) සුවිශේෂී ස්වයංක්රීය විද්යාගාරයක් (Fully-automated lab) සාර්ථකව නිර්මාණය කර ඇත.
මෙම විප්ලවීය විද්යාගාරය, නවසීලන්ත සහ ඕලන්ද හවුල්කාරීත්වයෙන් යුත් ප්රමුඛ පෙළේ අභ්යවකාශ සමාගමක් වන ‘ඩෝන් ඒරොස්පේස්’ (Dawn Aerospace) සතු නැවත නැවත භාවිතා කළ හැකි, නියමුවන් රහිත අභ්යවකාශ යානය (Reusable unmanned spaceplane) හරහා පරීක්ෂණ පියාසර කිරීම් සඳහා මේ වන විට සූදානම් කරමින් පවතී.
කැන්ටබරි විශ්වවිද්යාලයේ ඉංජිනේරු පීඨයේ සහකාර මහාචාර්ය සාරා කෙසන්ස් (Sarah Kessans) ගේ ප්රධානත්වයෙන් ක්රියාත්මක වන මෙම ව්යාපෘතියේ වැදගත්කම, එහි ප්රායෝගික භාවිතයන් සහ අනාගත වාණිජමය සැලසුම් ඇතුළත් සවිස්තරාත්මක පුවත් වාර්තාව මෙන්න:
🌌 1. මොකක්ද මේ ‘ක්ෂුද්ර ගුරුත්වාකර්ෂණ’ රහස? (What is Microgravity?)
සහකාර මහාචාර්ය සාරා කෙසන්ස් RNZ හි ‘Nine to Noon’ වැඩසටහන සමඟ අදහස් දක්වමින් කියා සිටියේ, පෘථිවියේ ගුරුත්වාකර්ෂණය සහ අභ්යවකාශයේ ශුන්ය ගුරුත්වාකර්ෂණය අතර පවතින ක්ෂුද්ර ගුරුත්වාකර්ෂණ (Microgravity) පරිසරය, ඉතා ඉහළ ගුණාත්මකභාවයකින් යුත් ප්රෝටීන් ස්ඵටික (Protein crystals) වර්ධනය කිරීම සඳහා අත්යවශ්ය වන බවයි.
- පරමාණුක මට්ටමින් ප්රෝටීන හැදෑරීම: “අපි උත්සාහ කරන්නේ ප්රෝටීනයක් පරමාණුක මට්ටමින් (Atomic level) පෙනෙන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳ වඩාත් පැහැදිලි ඡායාරූප ලබා ගැනීමටයි. ප්රෝටීනයේ ව්යුහය නිවැරදිව හඳුනා ගැනීමෙන් පසුව, එම ප්රෝටීනවලට එරෙහිව ක්රියා කරන ඖෂධ නිපදවීමට අපට හැකියාව ලැබෙනවා.” ඇය පවසයි.
- පිළිකා සෛල මර්දනය: උදාහරණයක් ලෙස, ශරීරයේ පවතින පිළිකා ප්රෝටීනයක ව්යුහය නිවැරදිව හඳුනාගත හොත්, එම ප්රෝටීනය සමඟ බන්ධනය වී පිළිකා සෛල වර්ධනය මුළුමනින්ම නතර කළ හැකි ඖෂධ සැලසුම් කිරීමට විද්යාඥයන්ට පුළුවන.
- පෘථිවියේ ඇති බාධා: පෘථිවිය මත පවතින ගුරුත්වාකර්ෂණය නිසා බර දේවල් යටට ගිලීම, සැහැල්ලු දේවල් උඩට පාවීම සහ සංවහන ධාරා (Convection currents) නිසා අණුවල අහඹු චලිතයන් සිදුවේ. මේ නිසා ඇතැම් ප්රෝටීන පෘථිවියේදී ස්ඵටිකීකරණය (Crystalise) කළ නොහැකි අතර, කළ හැකි වුවත් ඒවා ඉතා බාල තත්ත්වයේ පවතී. නමුත් අභ්යවකාශයේදී කිසිදු බාධාවකින් තොරව ‘Rubik’s Cube’ එකක් වැනි ඉතා පරිපූර්ණ ඝනක පෘෂ්ඨ සහිත ස්ඵටික දැලිස් (Perfect crystal lattices) නිර්මාණය කරගත හැකිය.
💊 2. ප්රායෝගික භාවිතයන්: පැය 3ක රෝහල් ප්රතිකාරය විනාඩියක එන්නතක් වෙයි!
අභ්යවකාශයේ සිදුකරන මෙම ප්රෝටීන් ස්ඵටිකීකරණ ව්යාපෘතිය හරහා ප්රධාන ප්රායෝගික භාවිතයන් දෙකක් පවතී:
- ප්රෝටීන ව්යුහය හැදෑරීම: අභ්යවකාශයේ හැදෙන පරිපූර්ණ ස්ඵටික නැවත පෘථිවියට රැගෙන විත්, ඒවා මතට එක්ස් කිරණ (X-rays) එල්ල කර ඉලෙක්ට්රෝන විසිරෙන ආකාරය අධ්යයනය කිරීමෙන් ප්රෝටීනයේ සැබෑ ව්යුහය වටහා ගැනීම.
- ඖෂධ නවීකරණය (Drug Formulation): මීට කදිම උදාහරණයක් වන්නේ 2017 වසරේදී ‘Merck’ ඖෂධ සමාගම විසින් තමන්ගේ ප්රමුඛතම පිළිකා නාශක ඖෂධයක් වන Keytruda ජාත්යන්තර අභ්යවකාශ මධ්යස්ථානය (ISS) වෙත යවා එහිදී ස්ඵටිකීකරණය කිරීමයි.
- රෝගීන්ට සහනයක්: සාමාන්යයෙන් ‘Keytruda’ ඖෂධය රෝගියෙකුට ලබා දීමට නම් රෝහල් ගතවී, සේලයින් (IV infusion) හරහා පැය 2ක් හෝ 3ක් ගතකළ යුතුය. නමුත් අභ්යවකාශයේදී නිපදවූ නව ස්ඵටික ආකෘතිය නිසා, දැන් එය සාමාන්ය සායනයකින් (GP clinic) ඉතා සරල සම යටතට විදින එන්නතක් (Subcutaneous shot) ලෙස මිනිත්තු කිහිපයකින් ලබා දිය හැක. මේ සඳහා දැනටමත් FDA අනුමැතිය සහ නව පේටන්ට් බලපත්ර ද හිමිව ඇත.
🚀 3. රාජ්ය අරමුදල් සහ එකම දිනකදී දෙවතාවක් අභ්යවකාශයට!
මෙම දැවැන්ත ව්යාපෘතිය කැන්ටබරි විශ්වවිද්යාලය, ඔක්ලන්ඩ් විශ්වවිද්යාලය සහ නවසීලන්තය පුරා විසිරී සිටින විද්යාඥයන් රැසකගේ සාමූහික දායකත්වයෙන් (Multidisciplinary team) ක්රියාත්මක වන්නකි.
- මූල්ය ප්රතිපාදන: මෙහි මූලාකෘතිය (Prototype) සෑදීම සඳහා ‘Science for Technological Innovation’ වෙතින් මූලික අරමුදල් ලැබුණු අතර, පසුව ව්යාපාර, නවෝත්පාදන සහ රැකියා අමාත්යාංශය (MBIE) හරහා ඩොලර් මිලියන 10ක දැවැන්ත අරමුදලක් ලැබුණි. එමඟින් 2024 වසරේදී මෙම පද්ධතිය ප්රථම වරට ජාත්යන්තර අභ්යවකාශ මධ්යස්ථානය (ISS) වෙත යවා සාර්ථකව අත්හදා බලන ලදී.
- 2026 වසරේ නවතම ප්රගතිය: මෙම ව්යාපෘතියේ මීළඟ අදියර සඳහා වත්මන් අභ්යවකාශ කරුණු පිළිබඳ අමාත්ය ක්රිස් පෙන්ක් (Chris Penk) විසින් 2026 මැයි මාසයේදී ‘Kiwi Space Activator’ වැඩසටහන යටතේ ඩොලර් 600,000ක නව ප්රතිපාදන ප්රකාශයට පත් කර ඇත.
- ලෝක වාර්තාවක් කරා: මෙම නව අරමුදල් හරහා ‘Dawn Aerospace’, ‘Intranel’ සහ ‘Asteria Engineering’ යන දේශීය තාක්ෂණික සමාගම් සමඟ එක්ව, පූර්ණ පරිමාණ විද්යාගාරයේ කොටස් ඩෝන් සමාගමේ අභ්යවකාශ යානය තුළ පරීක්ෂා කෙරේ. “අපි ලෝකයේ මෙවැනි ආකාරයේ පළමු මෙහෙයුම බවට පත්වෙමින්, එකම දිනක් ඇතුළත දෙවතාවක් අභ්යවකාශයට (Going to space twice in a single day) පියාසර කරමින් ක්ෂුද්ර ගුරුත්වාකර්ෂණ පරීක්ෂණ රැසක් සිදු කිරීමට සූදානම් වෙනවා,” යැයි සහකාර මහාචාර්ය සාරා කෙසන්ස් මහත්මිය මහත් අභිමානයෙන් ප්රකාශ කළාය.
මෙම පරීක්ෂණවලින් පසුව, ජාත්යන්තර ඖෂධ සහ බයෝටෙක් (Biotech) සමාගම් වෙත වාණිජමය මට්ටමින් දත්ත සහ සේවාවන් සපයන නවසීලන්තයේ නවතම අභ්යවකාශ සමාගමක් බිහිකිරීම ඔවුන්ගේ මීළඟ ඉලක්කයයි.
දේශීය විද්යා සහ තාක්ෂණ විවරණය 🦁⚖️🌏
අභ්යවකාශ තාක්ෂණය සහ ඖෂධ නිෂ්පාදනය (Space Tech & Bio-Pharma) යනු ලෝකයේ පවතින මිල අධිකම සහ සංකීර්ණම ක්ෂේත්ර දෙකකි. නවසීලන්තය වැනි කුඩා රටක, දේශීය පර්යේෂකයන් විසින් සපත්තු පෙට්ටියක් වැනි කුඩා ඉඩක් තුළ සමස්ත විද්යාගාර පද්ධතියක්ම ස්වයංක්රීයව ක්රියාත්මක වන පරිදි නිපදවීම සහ එය අභ්යවකාශගත කිරීමට සමත් වීම සමස්ත රටක් ලෙස අප ලැබූ අතිදැවැන්ත ජයග්රහණයකි.
‘Merck’ සමාගම Keytruda ඖෂධය හරහා පෙන්වා දුන් පරිදි, අභ්යවකාශයේදී සිදුකරන පර්යේෂණ මඟින් පෘථිවියේ සිටින ලක්ෂ සංඛ්යාත පිළිකා රෝගීන්ට පැය ගණන් රෝහල්වල දුක් විඳින්නේ නැතිව සරල එන්නතකින් ජීවිතය බේරා ගැනීමට මඟ පෑදේ. රජය විසින් ඩොලර් 600,000ක අරමුදල් දෙමින් දේශීය ‘Dawn Aerospace’ වැනි සමාගම් සමඟ එක්ව එකම දිනකදී දෙවරක් අභ්යවකාශයට යාමට ගන්නා මෙම උත්සාහය, නවසීලන්තය ගෝලීය වාණිජ අභ්යවකාශ ක්ෂේත්රයේ (Commercial space industry) ප්රමුඛයෙකු කරවීමට ඉවහල් වනු ඇතැයි ලයන්ස් රෝර් අප සුභාශිංසන එක් කරමු.
