“බිම වැටී ඇති මුදල්”: අපේ රටේ ‘මැජිකල්’ පාවා බෙල්ලන්ගෙන් කළ හැකි වැඩි යමක් තිබේද?

දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand) – ව්‍යාපාරික විශේෂ වාර්තාව

2026 ජූනි 19 (රිවර්ටන්) — නිව්සීලන්තයේ වෙරළ තීරයන්හි සුලභව දක්නට ලැබෙන පාවා (Pāua) බෙල්ලන් කටු, විදේශීය සුඛෝපභෝගී වෙළෙඳපොළ තුළ අතිශය ඉහළ ඉල්ලුමක් පවතින “නිල් රත්තරන්” (blue gold) ලෙස සැලකේ. දකුණු දිවයිනේ රිවර්ටන් හි පිහිටි ‘ඕෂන් ෂෙල් ලිමිටඩ්’ (Ocean Shell Ltd) ආයතනය වාර්ෂිකව බෙල්ලන් කටු මිලියනයක් පමණ ලොව පුරා සුඛෝපභෝගී සන්නාම වෙත අලෙවි කරයි.

විදේශීය වෙළෙඳපොළේ පවතින ඉල්ලුම

පාවා කටු නිව්සීලන්තයේ බොහෝ දෙනා උද්‍යාන අලංකරණයට හෝ අළු බඳුන් සඳහා යොදා ගත්තද, විදේශීය රටවල ඒවා සලකනු ලබන්නේ ඉතා වටිනා මැණික් වස්තුවක් ලෙසයි.

• පාරිභෝගිකයන්: චැනල් (Chanel), කාටියර් (Cartier) වැනි ලොව සුපතල විලාසිතා සන්නාම මෙන්ම ඕමානයේ රාජකීය පවුලද පාවා කටු සඳහා ඉහළ ඉල්ලුමක් දක්වයි. ඕමානයේ රාජකීය මාලිගාවල බිත්ති සැරසිලි සඳහා පාවා කටු යොදා ගෙන තිබීම විශේෂත්වයකි.
• භාවිතයන්: ගෘහ භාණ්ඩ අලංකරණය, ස්වර්ණාභරණ, විලාසිතා උපාංග සහ ඇතැම් වෛද්‍ය කටයුතු (අස්ථි බද්ධ කිරීම් සඳහා මව් බෙල්ලන්ගේ කුඩු භාවිතා කිරීම) සඳහා පවා මේවා යොදා ගනී.

සැපයුම් අර්බුදය සහ නීතිමය බාධා

ඕෂන් ෂෙල් ලිමිටඩ් හි හිමිකාරිනී නීනා ෂීල්ඩ්ස් පවසන්නේ, පාවා කටු සඳහා ඇති ඉල්ලුම සපුරාලීමට නොහැකි තරම් අඩු සැපයුමක් පවතින බවයි.

• සැපයුම පහත වැටීම: මීට වසර කිහිපයකට පෙර වාර්ෂිකව ටොන් 200ක් ලැබුණද, දැන් එය ටොන් 100 දක්වා (බෙල්ලන් මිලියනයක්) අඩු වී තිබේ.
• ප්‍රධාන හේතුව: පාවා බෙල්ලන් දැන් වැඩි වශයෙන් ජීවමානවම (live exports) ආසියානු රටවලට අපනයනය කිරීම නිසා, කටු සැපයුම ශීඝ්‍රයෙන් අඩුවී ඇත.
• නීතිමය ගැටලුව: විනෝදාත්මකව මුහුදු ආහාර එකතු කරන්නන්ට (recreational divers) සිය අස්වැන්න විකිණීම නිව්සීලන්ත නීතිය අනුව තහනම්ය. එමනිසා අතිරික්ත බෙල්ලන් කටු වෙළෙඳපොළට එක් කිරීමට සමාගමට නීතිමය අවසරයක් නැත. “බිම වැටී ඇති මුදල් ගැනීමට අපට බැරි වී තිබෙනවා, නීතිය නීතියම තමයි,” යනුවෙන් නීනා ෂීල්ඩ්ස් සඳහන් කරයි.

චැතම් දූපත් ආකෘතිය – ප්‍රජාවට වාසිදායක ක්‍රමයක්

චැතම් දූපත්වල පවතින විශේෂ නීතිමය නිදහසක් යටතේ, වෙරළට ගොඩගැසෙන ස්වාභාවික බෙල්ලන් කටු එකතු කර විකිණීමට ප්‍රජාවට අවසර ඇත. එයින් ලැබෙන ආදායම දේශීය යටිතල පහසුකම් සහ තරුණ වැඩසටහන් සඳහා යොදා ගනී.

නිව්සීලන්තය පුරා මෙම අවසරය ලබා දුනහොත්, වාර්ෂිකව බෙල්ලන් කටු 300,000ක් පමණ එකතු කර, ඩොලර් 500,000ක පමණ අගයකින් ප්‍රජා ව්‍යාපෘති සඳහා මුදල් උත්පාදනය කළ හැකි බව ඇය පවසයි. තවද, මෙමගින් විනෝදාත්මක කිමිදුම්කරුවන් කොපමණ ප්‍රමාණයක් අස්වැන්න නෙළන්නේද යන්න පිළිබඳව රජයට දත්ත ලබා ගැනීමටද හැකි වේ.