“මුහුණු වෙනස් වුවද ප්රතිපත්තිය රළු වෙයි” – ඉරාන පාලන තන්ත්රයේ වෙනසක් සිදුවී ඇති බවට ට්රම්ප් කරන ප්රකාශ විශ්ලේෂකයෝ ප්රතික්ෂේප කරති.
විශේෂ ජාත්යන්තර පුවත් විවරණය – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
වොෂින්ටන්/ටෙහෙරාන් — 2026 අප්රේල් 05 — ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් පසුගියදා ප්රකාශ කළේ ඉරානයේ පැරණි පාලන තන්ත්රය විනාශ වී ඇති බවත්, දැන් එහි පවතින්නේ වඩාත් සාධාරණ සහ මෘදු නව පාලනයක් බවත්ය. එහෙත් ජාත්යන්තර දේශපාලන විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙන්නේ ඉරානයේ පද්ධතිමය වෙනසක් (Systemic Change) සිදුවී නොමැති අතර, පවතින යුද වාතාවරණය හමුවේ පාලනය තවදුරටත් දැඩි මතධාරී හමුදා අංශ අතට පත්ව ඇති බවයි.
1. පාලන තන්ත්රය සහ IRGC බලපෑම
දේශපාලන විද්යාඥයින් පවසන පරිදි ‘පාලන තන්ත්රයේ වෙනසක්’ යනු හුදෙක් පුද්ගලයින් මාරුවීම නොව පාලන ක්රමය වෙනස් වීමයි.
- තවමත් පවතින පද්ධතිය: 1979 විප්ලවයෙන් පසු ස්ථාපිත වූ ආගමික පාලන ක්රමය තවමත් නොවෙනස්ව පවතී.
- මොජ්ටාබා ඛමේනි (Mojtaba Khamenei): නව උත්තරීතර නායකයා ලෙස සැලකෙන මොජ්ටාබා, සිය පියාටත් වඩා ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) සමඟ සමීප සබඳතා පවත්වන්නෙකි. මෙය පාලනය තවදුරටත් හමුදාකරණය වීමට හේතු වී ඇත.
2. අභ්යන්තර මර්දනය සහ තාක්ෂණික වාරණය
නව පාලනය යටතේ ඉරාන වැසියන්ට එල්ල වන පීඩනය වඩාත් දරුණු වී ඇති බව වාර්තා වේ.
- වෙඩි තැබීම් සහ මරණ දඬුවම: පසුගිය ජනවාරි මාසයේ පැවති විරෝධතාවලදී දහස් ගණනකට වෙඩි තබා ඇති අතර, පසුගිය මාසය තුළ පමණක් පුද්ගලයින් නව දෙනෙකුට මරණ දඬුවම ක්රියාත්මක කර තිබේ.
- අන්තර්ජාල අඳුර: ඉරානය පුරා පනවා ඇති අන්තර්ජාල තහනම අද වන විට 36 වැනි දිනටත් ක්රියාත්මක වේ. ‘යුද්ධය’ වැනි වචන අන්තර්ජාලය තුළ සෙවීමට පවා නොහැකි වන සේ දැඩි වාරණ පනවා ඇත.
3. න්යෂ්ටික අභිලාෂයන් තවදුරටත්
යුද්ධය නිසා ඉරානයේ සාම්ප්රදායික හමුදා ශක්තිය දුර්වල වී ඇති බැවින්, තමන්ගේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් න්යෂ්ටික අවියක් ලබා ගැනීමට ඔවුන් තුළ ඇති උනන්දුව වැඩි වී ඇති බව විශ්ලේෂකයෝ පවසති.
- උපායමාර්ගික තීරණය: උතුරු කොරියාවේ ආකෘතිය අනුගමනය කරමින්, ඇමරිකානු ප්රහාරවලින් බේරීමට ඇති එකම මග න්යෂ්ටික බලය ලබා ගැනීම බව ඉරාන හමුදා නායකයින් විශ්වාස කිරීමට ඉඩ ඇත.
- යුරේනියම් තොග: මේ වන විටත් ඉරානය සතුව කිලෝග්රෑම් 400කට අධික ඉහළ සාන්ද්රණයකින් යුත් යුරේනියම් පවතින අතර, එය න්යෂ්ටික අවියක් කරා යන කෙටිම මාවත බව විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.
