“මිලිටරි බලය සහ උරුමය අතර සිරවූ ගුවාම් දූපත” – ඇමරිකානු හමුදා ව්‍යාප්තිය හමුවේ දේශීය අනන්‍යතාවය රැකගැනීමේ සටන.

විශේෂ ජාත්‍යන්තර පුවත් විවරණය – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)

ගුවාම් දූපත — 2026 අප්‍රේල් 05 — බටහිර පැසිෆික් සාගරයේ පිහිටි කිලෝමීටර් 50ක් දිගැති කුඩා ගුවාම් දූපත මේ වන විට ලෝකයේ ප්‍රබලම හමුදා බලපෑමකට නතු වූ ප්‍රදේශයක් බවට පත්ව තිබේ. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ නිල නොවන පාලන ප්‍රදේශයක් වන මෙහි භූමියෙන් තුනෙන් එකක්ම පාලනය කරනු ලබන්නේ ඇමරිකානු හමුදාව විසිනි. චීනය සමඟ පවතින වර්ධනය වන තරඟකාරීත්වය හමුවේ ගුවාම් දූපතේ මිලිටරි ක්‍රියාකාරකම් තවදුරටත් ඉහළ නැංවීමට ඇමරිකාව පියවර ගෙන ඇත.

1. මිලිටරි ව්‍යාප්තිය සහ ආර්ථික යැපුම

ගුවාම් දූපතේ ආර්ථිකය සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ ඇමරිකානු හමුදා ක්‍රියාකාරකම් මත රඳා පවතී.

• රැකියා අවස්ථා: දූපතේ රැකියා පහෙන් එකක්ම හමුදාවට සම්බන්ධ ඒවා වේ. තරුණ පරම්පරාවට වෙනත් විකල්ප නොමැති වීම නිසා ඔවුන් ඉතා ඉහළ ප්‍රතිශතයකින් ඇමරිකානු හමුදාවට බැඳීමට පෙළඹෙති.
• මිසයිල ආරක්ෂණ පද්ධතිය: ඇමරිකාව විසින් ඩොලර් බිලියන 11.5ක් (නවසීලන්ත ඩොලර් බිලියන 20.19ක්) වැය කරමින් නව මිසයිල ආරක්ෂණ පද්ධතියක් මෙහි ස්ථාපිත කරමින් සිටින්නේ චීන තර්ජනවලින් ආරක්ෂා වීමටයි.

2. පාරිසරික සහ සමාජීය බලපෑම

හමුදා ව්‍යාප්තිය නිසා දූපතේ ස්වභාවික පරිසරයට සහ දේශීය ජනතාවට දැඩි බලපෑම් එල්ල වී තිබේ.

• වනාන්තර විනාශය: නව පුහුණු මධ්‍යස්ථාන ඉදිකිරීම සඳහා දූපතේ ඉතිරිව තිබූ හුණුගල් වනාන්තරවලින් 10%ක් පමණ දැනටමත් විනාශ කර ඇත. මෙය පානීය ජල මූලාශ්‍ර දූෂණය වීමට හේතු විය හැකි බවට පරිසරවේදීහු අනතුරු අඟවති.
• නිවාස අර්බුදය: හමුදා නිලධාරීන්ට රජයෙන් ලැබෙන අධික නිවාස දීමනා නිසා දේශීය ජනතාවට නිවාස කුලියට ගැනීම පවා කළ නොහැකි මට්ටමට මිල ඉහළ ගොස් ඇත.

3. දේශීය අනන්‍යතාවය යළි ගොඩනැගීම

දශක ගණනාවක ඇමරිකානු බලපෑම හමුවේ යටපත් වී තිබූ චමෝරෝ (Chamorro) භාෂාව සහ සංස්කෘතිය යළි පණ ගැන්වීමට ප්‍රාදේශීය වැසියෝ උත්සාහ කරති.

• භාෂා පුනරුදය: ඇමරිකානු පාලනය යටතේ තහනම් කර තිබූ චමෝරෝ භාෂාව ඉගැන්වීම සඳහා පළමු වරට රජයේ අනුග්‍රහය ලබන පාසලක් (Hurao Academy) ආරම්භ කර ඇත.
• දේශපාලන අයිතිය: ගුවාම් වැසියන් ඇමරිකානු හමුදාව වෙනුවෙන් දිවි පරදුවට තබා සේවය කළද, ඔවුන්ට ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරණයේදී ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමට හෝ කොංග්‍රස් මණ්ඩලයේ තීරණාත්මක බලයක් හිමි නොවේ.