ඉරාන යුද්ධයෙන් කිවිවරුන්ගේ සාක්කුවට තදින්ම වදී: නවසීලන්තය නැවතත් ආර්ථික පසුබෑමක අද්දර!

ආර්ථික සහ ජීවන වියදම් පුවත් වාර්තාව – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)

වෙලින්ටන් (Wellington), නවසීලන්තය — 2026 මාර්තු 20 — දුර බැහැර දේශයක සිදුවන භූ දේශපාලනික ගැටුමක් ඉතා ඉක්මනින් නවසීලන්ත ආර්ථිකය වෙලාගෙන ඇත. ඉන්ධන පිරිවැය ඉහළ යාම, පවුල් අයවැය සීමා වීම සහ ආර්ථික වර්ධනය අඩාල වීම හමුවේ නවසීලන්තය නැවතත් ආර්ථික අවපාතයකට ඇද වැටීමේ තර්ජනයක් මතුව තිබේ.

1. තෙල් මිල සහ ගමනාගමන වියදම

ලෝක වෙළඳපොළේ බොරතෙල් බැරලයක මිල ඇමරිකානු ඩොලර් 100 සීමාව ඉක්මවා ගොස් ඇත්තේ ලෝක තෙල් සැපයුමෙන් 20%ක් සිදුවන හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධියේ නාවික ගමන් බාධා වීම හේතුවෙනි.

• ලීටරය ඩොලර් 4ට: නවසීලන්තයේ පෙට්‍රල් ලීටරයක මිල ඩොලර් 4 සීමාව දක්වා හෝ ඊටත් වඩා ඉහළ යා හැකි බව පුරෝකථනය කර ඇත.
• සෑම භාණ්ඩයකම මිල ඉහළට: ඉන්ධන මිල ඉහළ ගිය විට ආහාර පාන, ඇඳුම් පැළඳුම් සහ ඉදිකිරීම් ද්‍රව්‍ය ඇතුළු ප්‍රවාහනය මත පදනම් වූ සෑම දෙයකම මිල ඉහළ යනු ඇත.

2. ආර්ථික විද්‍යාඥයන්ගේ අනතුරු ඇඟවීම

කිවිබෑන්ක් (Kiwibank) ප්‍රධාන ආර්ථික විද්‍යාඥ ජැරඩ් කර් (Jarrod Kerr) පවසන්නේ පසුගිය වසරේ ඇතිවූ ආර්ථික පසුබෑමෙන් නවසීලන්තය යන්තම් ගොඩ ආවා පමණක් බවයි.

• නැවතත් පසුබෑමක්: “මේ වගේ කම්පනයක් තවදුරටත් නරක අතට හැරුණොත් අපි අනිවාර්යයෙන්ම නැවත ආර්ථික පසුබෑමකට ලක් වෙනවා. එය ව්‍යාපාරවලට සහ පවුල්වලට දරාගත නොහැකි වනු ඇත,” ඔහු පවසයි.
• පොලී අනුපාත: උද්ධමනය ඉහළ ගියද, මහ බැංකුව (RBNZ) පොලී අනුපාත තවදුරටත් ඉහළ නොදැමිය යුතු බවත්, දැනටමත් පීඩනයට පත්ව සිටින ජනතාවට සහන සැලසීම ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයන්ගේ වගකීම බවත් ඔහු අවධාරණය කරයි.

3. ව්‍යාපාරික ක්ෂේත්‍රයේ අර්බුදය

Retail NZ හි ප්‍රධාන විධායක කැරොලයින් යං (Carolyn Young) පවසන්නේ සිල්ලර වෙළඳාම දැඩි අර්බුදයකට ලක්ව ඇති බවයි.

• භාණ්ඩ මිල ඉහළ යාම: රක්ෂණ ගාස්තු සහ නැව් ගාස්තු ඉහළ යාම නිසා වෙළඳසැල්වල භාණ්ඩ මිල ඉතා ඉක්මනින් ඉහළ යනු ඇත.
• ව්‍යාපාර වැසී යාමේ අවදානම: පවතින අවිනිශ්චිතතාවය හමුවේ ඇතැම් ව්‍යාපාරිකයන් සිය වෙළඳසැල් වසා දැමීමට තීරණය කරනු ඇතැයි ඇය බිය පළ කරයි.

4. ජනතාවට දැනෙන පීඩනය

නවසීලන්ත වැසියන් දැනටමත් වසර තුනක සිට ජීවන වියදම් අර්බුදයකට මුහුණ දෙමින් සිටිති. විදුලි බිල 35% කින් පමණ ඉහළ ගොස් ඇති අතර, දැන් ඉන්ධන මිල ද එවැනිම ප්‍රමාණයකින් ඉහළ යාම සාමාන්‍ය ජනතාවට “ගිලීමට අපහසු තිත්ත පෙත්තක්” වී ඇත. බොහෝ පිරිස් දැන් අත්‍යවශ්‍ය නොවන වියදම් කපා හැරීමටත්, ගමන් බිමන් සීමා කිරීමටත් පෙළඹී සිටිති.