“සටන් විරාමය ප්‍රකාශ කළත් හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය තවමත් නිහඬයි” – සැපයුම් ජාලය යථා තත්ත්වයට පත්වීමට මාස 3ක්වත් ගතවේද?

විශේෂ ආර්ථික පුවත් විවරණය – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)

ඕක්ලන්ඩ්, නවසීලන්තය — 2026 අප්‍රේල් 09 (බ්‍රහස්පතින්දා) — ඉරානය, අමෙරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය අතර ඇති වූ බිඳෙනසුලු සටන් විරාමයෙන් පසුව වුවද, ලොව තීරණාත්මකම නාවික මාර්ගයක් වන හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා සිදුවන නැව් ගමනාගමනය තවමත් සාමාන්‍ය තත්ත්වයට පත්ව නොමැත. යුද්ධයට පෙර දිනකට නැව් 130කට අධික සංඛ්‍යාවක් ගමන් කළ මෙම මාර්ගයේ පසුගිය පැය 24 තුළ ගමන් කර ඇත්තේ නැව් 7ක් වැනි සුළු සංඛ්‍යාවක් පමණි.

1. ඉරානයේ “ගාස්තු” ක්‍රමය සහ ආරක්ෂක අවදානම

ඉරානය විසින් සති දෙකක කාලයක් සඳහා ආරක්ෂිත ගමනාගමනයට අවසර දෙන බව පැවසුවද, ප්‍රායෝගිකව නැව් ගමනාගමනය සිදුවන්නේ ඉතා සෙමිනි.

• නව ගාස්තු ක්‍රමයක්: ඉරානය විසින් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා ගමන් කරන එක් නෞකාවකින් අමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 2ක (නවසීලන්ත ඩොලර් මිලියන 3.43ක් පමණ) ගාස්තුවක් අය කිරීමට යෝජනා කර ඇති බව වාර්තා වේ.
• චීන සහ ග්‍රීක නැව්: පසුගිය පැය 24 තුළ ගමන් කළ නැව් 7න් 6ක්ම චීනයට සහ ග්‍රීසියට අයත් භාණ්ඩ ප්‍රවාහන නැව් වන අතර, ඒවා ගමන් කර ඇත්තේ සාමාන්‍ය මාර්ගයෙන් බැහැරව ඉරාන වෙරළට ආසන්නවයි.
• රක්ෂණ පිරිවැය: යුද අවදානම හේතුවෙන් එක් නෞකාවක රක්ෂණ වාරිකය (Insurance premium) අමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 7ක් වැනි අධික මුදලක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත.

2. නවසීලන්තයට සහ ඕස්ට්‍රේලියාවට ඇති බලපෑම

ආර්ථික විද්‍යාඥ කෙලී එකෝල්ඩ් (Kelly Eckhold) පෙන්වා දෙන්නේ මැදපෙරදිග අර්බුදය නවසීලන්තයේ ආර්ථිකයට සහ ඉන්ධන මිලට සෘජු බලපෑමක් එල්ල කරන බවයි.

• සැපයුම් ජාලයේ පමාව: තෙල් වෙළෙඳපොළ විශ්ලේෂක ජූන් ගෝ පවසන්නේ අද දිනයේ සමුද්‍ර සන්ධිය සාමාන්‍ය පරිදි විවෘත වුවද, ගෝලීය තෙල් සැපයුම යථා තත්ත්වයට පත්වීමට අවම වශයෙන් මාස තුනක කාලයක් ගතවන බවයි.
• මිල ඉහළ යාම: දැනටමත් ආසියානු කලාපයේ පිරිපහදු කළ ඉන්ධන තොග අඩුවීම නිසා මිල ඉහළ ගොස් ඇත. ඕස්ට්‍රේලියාව මේ වන විට අමෙරිකාවේ සිට ඉන්ධන ගෙන්වා ගැනීමට පියවර ගෙන ඇති අතර, මෙය සාමාන්‍යයට වඩා වැඩි පිරිවැයක් දැරීමට සිදුවන ක්‍රියාවලියකි.

3. ඉදිරි සාකච්ඡා සහ බලාපොරොත්තු

ඉරානය, අමෙරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය අතර ලබන සෙනසුරාදා පාකිස්තානයේදී සාම සාකච්ඡා පැවැත්වීමට නියමිතය. හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියේ ආධිපත්‍යය තහවුරු කර ගැනීම සඳහා ඉරානය ඉදිරිපත් කර ඇති කරුණු 10ක සැලසුම එහිදී ප්‍රධාන මාතෘකාවක් වනු ඇත.