රථවාහන තදබදයට හේතු වන “ෆැන්ටම්” වාහන තදබදයේ ගණිතමය පසුබිම!
දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
වෙලින්ටන්, නිව්සීලන්තය — 2026 අගෝස්තු 13 —
කිසිදු අනතුරක් හෝ මාර්ග අලුත්වැඩියා කිරීමක් නොමැතිව හදිසියේම මහාමාර්ගවල වාහන ගමනාගමනය සම්පූර්ණයෙන්ම ඇනහිටීමට හේුවන “ෆැන්ටම්” (Phantom traffic jam) හෙවත් කෘත්රිම රථවාහන තදබදය පසුපස පවතින ගණිතමය මූලධර්ම සහ මිනිස් හැසිරීම් පිළිබඳව විශේෂ අනාවරණයක් සිදු කර තිබේ.
යුනිවර්සිටී ඔෆ් වොවික් (University of Warwick) විශ්වවිද්යාලයේ ව්යවහාරික ගණිතය පිළිබඳ මහාචාර්ය රැන්ඩා හර්සල්ලා (Randa Herzallah) පෙන්වා දෙන්නේ, කුඩා මිනිස් ප්රතික්රියා එකිනෙක මත ගුණ වීම නිසා මෙම තදබදයන් නිර්මාණය වන බවයි.
ගණිතමය පැහැදිලි කිරීම සහ රථවාහන සංකීර්ණත්වය
- කුඩා බාධා කිරීම් විශාල වීම: අධික වාහන තදබදයක් ඇති අවස්ථාවක එක් රියදුරෙකු මඳක් තිරිංග (brakes) ක්රියාත්මක කළ විට, ඔහු පසුපස පැමිණෙන රියදුරු ඊට වඩා තරමක් තදින් තිරිංග යොදයි. මෙම කුඩා බාධාව වාහනයෙන් වාහනයට මාරු වන විට විශාල ප්රමාණයකින් වැඩි වන අතර (magnified), එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස පෝලිමේ පසුපසම සිටින වාහන සම්පූර්ණයෙන්ම නවී නැවැත්වීමට සිදුවේ.
- ජපන් පර්යේෂණ ප්රතිඵල: ජපානයේ කරන ලද පර්යේෂණයකදී, රවුම් මාර්ගයක ධාවනය කළ මෝටර් රථ 21 ක් හරහා මෙම තත්ත්වය මනාව තහවුරු විය. එහිදී එක් ස්වයංක්රීය වාහනයක් (autonomous car) පද්ධතියට එක් කළ විට, එය මාර්ගයේ වේග විචල්යයන් අවශෝෂණය කර ගනිමින් තදබදය පාලනය කිරීමට සමත් විය.
- මංතීරු මාරු කිරීමේ අවාසිය: ඊළඟ මංතීරුව වේගයෙන් ගමන් කරන බව පෙනී ගියද, නිරන්තරයෙන් මංතීරු මාරු කිරීම මගින් සමස්ත රථවාහන ප්රවාහය වඩාත් අස්ථායී වන බව ගණිතමය සමීකරණ මගින් ඔප්පු වී ඇත.
වාහන තදබදයෙන් වැළකී සිටීමට කළ යුත්තේ කුමක්ද?
මහාචාර්යවරිය පෙන්වා දෙන පරිදි, මාර්ගයේ තදබදයක් ඇතිවීම වැළැක්වීම සඳහා රියදුරන් ලෙස අපට අනුගමනය කළ හැකි ක්රම කිහිපයකි:
- සුමට ලෙස වේගය වැඩි කිරීම (accelerate smoothly) සහ සුමටව තිරිංග යෙදීම.
- ඉදිරි වාහනය සමඟ ආරක්ෂිත පරතරයක් නිරන්තරයෙන් තබා ගැනීම.
- අනවශ්ය ලෙස නිතර මංතීරු මාරු කිරීමෙන් වැළකී සිටීම.
