මැදපෙරදිග මහා යුද්ධය: ට්රම්ප් ගිවිසුම් ප්රතික්ෂේප කරයි – ඉරාන නාවිකයින් ශ්රී ලංකාවෙන් සහ ඉන්දියාවෙන් ඉවත් කෙරේ
ගෝලීය දේශපාලන සහ යුද විශ්ලේෂණය – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
දිනය: 2026 මාර්තු 15 මැදපෙරදිග කලාපය මහා යුද ගින්නකට හසුව පවතින මොහොතක, ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් සහ ඉරානය අතර පවතින රාජ්යතාන්ත්රික සහ යුදමය ගැටුම නව මානයකට අවතීර්ණ වී තිබේ. ඉරානය සමඟ කිසිදු ගිවිසුමකට එළැඹීමට තමන් සූදානම් නැති බව පවසන ට්රම්ප්, ඉරානයේ තීරණාත්මක බලශක්ති මධ්යස්ථාන විනාශ කිරීම පිළිබඳව උදම් අනමින් සිටී. මේ අතර, මෙම ගැටුමේ සෘජු බලපෑමට ලක්වූ ඉරාන නාවිකයින් ශ්රී ලංකාව සහ ඉන්දියාව හරහා සිය මව්බිම වෙත රැගෙන යාමේ සංකීර්ණ මෙහෙයුමක් ද ක්රියාත්මක වෙමින් පවතී.
1. ට්රම්ප්ගේ ප්රකාශය: ගිවිසුම් නැත – ප්රහාර පමණි
ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් පවසා ඇත්තේ ඉරානය සමඟ ගිවිසුමක් ඇති කර ගැනීමට මේ මොහොතේ තමන්ට කිසිදු අවශ්යතාවයක් නොමැති බවයි. ඉරානය විසින් ගිවිසුමකට එළැඹීම සඳහා විවිධ කොන්දේසි ඉදිරිපත් කළද, එම කොන්දේසි ඇමෙරිකාවේ අපේක්ෂාවන්ට සමීප නොවන බව ජනාධිපතිවරයා අවධාරණය කරයි.
න්යෂ්ටික අභිලාෂයන් අත්හැරීම
ඕනෑම අනාගත ගිවිසුමක මූලිකම කොන්දේසිය විය යුත්තේ ඉරානය සිය සියලුම න්යෂ්ටික අභිලාෂයන් සහ වැඩසටහන් සම්පූර්ණයෙන්ම අත්හැර දැමීම බව ට්රම්ප් පවසයි. ඉරානය සතු න්යෂ්ටික මධ්යස්ථාන පිහිටි ඉස්ෆහන් (Isfahan) වැනි නගර දැනටමත් ඇමෙරිකානු සහ ඊශ්රායල ප්රහාරවල ප්රධාන ඉලක්ක බවට පත්ව තිබේ.
කාර්ග් දූපත විනාශ කිරීම
ඉරාන තෙල් අපනයනයේ හදවත බඳු වූ කාර්ග් දූපත (Kharg Island) ඇමෙරිකානු හමුදා විසින් සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ විනාශ කර ඇති බව ට්රම්ප් මෙහිදී අතිශය දැඩි ස්වරූපයෙන් ප්රකාශ කළේය. “අපි ඔවුන්ගේ මිලිටරි ඉලක්ක කුඩු පට්ටම් කළා. අපිට අවශ්ය නම් විනෝදය සඳහා (Just for fun) තවත් කිහිප වතාවක් ඒ ප්රදේශයට පහර දෙන්න පුළුවන්,” යනුවෙන් ඔහු කළ ප්රකාශය ජාත්යන්තර දේශපාලන කරළිය තුළ දැඩි කතාබහට ලක්ව තිබේ.
2. ශ්රී ලංකාව සහ ඉන්දියාව මැදි වූ නාවික අර්බුදය
මැදපෙරදිග ගැටුම හුදෙක් ගොඩබිමට පමණක් සීමා නොවී ඉන්දියන් සාගරය දක්වා ද ව්යාප්ත වී තිබේ. ඉරානයට අයත් යුද නෞකා කිහිපයක් ඉන්දියාවේ සහ ශ්රී ලංකාව ආසන්න මුහුදේදී ප්රහාරයන්ට ලක්වීමත් සමඟ විශාල නාවිකයින් පිරිසක් මෙම රටවල් දෙකෙහි රැඳී සිටියහ.
ශ්රී ලංකාවේ සිටි ඉරාන නාවිකයින් සහ මළ සිරුරු
ශ්රී ලංකාව ආසන්න මුහුදේදී ඇමෙරිකානු සබ්මැරීනයකින් එල්ල වූ ටෝපිඩෝ ප්රහාරයකින් විනාශ වූ ‘අයිරිස් ඩෙනා’ (IRIS Dena) නෞකාවේ සිටි නාවිකයින් 32 දෙනෙකු ශ්රී ලංකා නාවික හමුදාව විසින් මුදා ගන්නා ලදී.
- මළ සිරුරු මෙරටින් පිටත් කිරීම: ප්රහාරයෙන් මියගිය නාවිකයින් 84 දෙනෙකුගේ මළ සිරුරු කරාපිටිය රෝහලේ තැන්පත් කර තිබූ අතර, ඒවා විශේෂ ගුවන් යානයකින් ඉරානය වෙත රැගෙන යාමට ඊයේ (13) පියවර ගැනිණි.
- ජීවිත බේරාගත් අය: මුදාගත් නාවිකයින් 32 දෙනාගෙන් සුවය ලැබූ 28 දෙනෙකු කොග්ගල ගුවන් හමුදා කඳවුරේ රඳවා සිටින අතර, තවත් සිව් දෙනෙකු කරාපිටිය රෝහලේ නේවාසිකව ප්රතිකාර ලබති.
ඉන්දියාවේ සිටි නාවිකයින්
ඉන්දියාවේ කොචින් වරායේ රැඳී සිටි ‘අයිරිස් ලවාන්’ (IRIS Lavan) නෞකාවේ නාවිකයින් 183 දෙනෙකු ද සිය මව්බිම බලා පිටත්ව ගොස් තිබේ. ඔවුන් මුලින්ම ආමේනියාව වෙත ගුවන් මගින් රැගෙන ගොස්, එතැන් සිට ගොඩබිම් මාර්ග හරහා ඉරානයට ඇතුළු කිරීමට සැලසුම් කර ඇත.
3. ඉරානය තුළ පවතින බිහිසුණු තත්ත්වය
ඇමෙරිකානු සහ ඊශ්රායල ප්රහාර ඉරානයේ ප්රධාන නගර රැසක් ඉලක්ක කර ගනිමින් අඛණ්ඩව ක්රියාත්මක වේ.
- ඉස්ෆහන් ප්රහාරය: ඉරානයේ මධ්යගතව පිහිටි ඉතා වැදගත් නගරයක් වන ඉස්ෆහන්හි සිවිල් කර්මාන්තශාලාවකට එල්ල වූ ප්රහාරයකින් සේවකයින් 15 දෙනෙකු මියගොස් තිබේ. මෙම නගරය ඉරානයේ න්යෂ්ටික මධ්යස්ථාන සහ යුද උපකරණ නිෂ්පාදනාගාර රැසක කේන්ද්රස්ථානයයි.
- වෙනත් නගර: ටෙහෙරාන් (Tehran), තබ්රීස් (Tabriz), සහ බන්ඩර් අබ්බාස් (Bandar Abbas) වැනි වරාය නගර ද දැඩි ප්රහාරයන්ට ලක්ව ඇති අතර, ඉරාන සිවිල් වැසියන් දශලක්ෂ ගණනක් අවතැන් වී ඇති බව වාර්තා වේ.
4. ශ්රී ලංකාවට ඇති බලපෑම: ඉන්ධන සහ ආරක්ෂාව
මෙම යුද්ධය නවසීලන්තය සහ ශ්රී ලංකාව වැනි රටවලට සෘජු ආර්ථික බලපෑමක් එල්ල කරයි.
- ඉන්ධන කෝටාව: ඉරාන-ඇමෙරිකා යුද්ධය නිසා ඉන්ධන සැපයුම් මාර්ග අඩාල වීම හේතුවෙන් ශ්රී ලංකාව තුළ යළිත් QR කේතය හරහා ඉන්ධන නිකුත් කිරීමට රජය තීරණය කර ඇත.
- ආරක්ෂක සූදානම: වැලිසර නාවික හමුදා කඳවුරේ තවමත් ඉරාන නාවිකයින් 204 දෙනෙකු රඳවා සිටින අතර, ඔවුන් සම්බන්ධයෙන් ඉදිරි පියවර ගැනීමට විදේශ අමාත්යාංශය සහ ඉරාන තානාපති කාර්යාලය සාකච්ඡා පවත්වමින් සිටී.
