මැදපෙරදිග මහා යුද්ධය ගෝලීය අර්බුදයක් දක්වා ව්යාප්ත වෙයි – ඉරාන, ඇමරිකා සහ ඊශ්රායල ගැටුමේ නවතම තත්ත්වය සහ ඩුබායි වරායට එල්ල වූ දරුණු ප්රහාරය.
ජාත්යන්තර පුවත් විවරණය – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
ඩුබායි/වෙලින්ටන් — 2026 මාර්තු 31 — 2026 පෙබරවාරි 28 වනදා ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය එක්ව ඉරානයට එල්ල කළ දැවැන්ත ගුවන් ප්රහාර මාලාවත් සමඟ ආරම්භ වූ මැදපෙරදිග මහා යුද්ධය මේ වන විට අතිශය භයානක මට්ටමකට පැමිණ තිබේ. මෙය හුදෙක් කලාපීය ගැටුමක් නොව, ලෝක බලවතුන් සෘජුව මැදිහත් වූ සහ ගෝලීය බලශක්ති සැපයුමට තර්ජනයක් එල්ල කරන තුන්වන ලෝක යුද්ධයක පෙරනිමිති පළ කරන මට්ටමේ අර්බුදයක් බවට පත්ව ඇත.
1. යුදමය පසුබිම: පෙබරවාරි 28 සිට අද දක්වා
පසුගිය මාසය පුරා ක්රියාත්මක වූ යුද මෙහෙයුම් හේතුවෙන් ඉරානයේ ප්රධානතම න්යෂ්ටික මධ්යස්ථාන සහ හමුදා කඳවුරු රැසකට හානි සිදු විය. මීට ප්රතිචාර වශයෙන් ඉරානය සහ ඔවුන්ගේ සහාය ලබන ‘හූති’ (Houthi) සහ ‘හිස්බුල්ලා’ (Hezbollah) සංවිධාන එක්ව රතු මුහුද සහ පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයේ ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල අනුබද්ධිත නෞකා වෙත නොකඩවා ප්රහාර එල්ල කරමින් සිටියි.
- සමරූපී ප්රහාර: ඉරානය විසින් සිය දිගු දුර මිසයිල පද්ධති සහ ඩ්රෝන (Drones) තාක්ෂණය භාවිතා කරමින් ඊශ්රායලයේ ප්රධාන නගර ඉලක්ක කර තිබේ.
- ඇමරිකානු මැදිහත්වීම: ඇමරිකානු නාවික හමුදාවේ පස්වන බලඇණිය (US 5th Fleet) කලාපය තුළ පූර්ණ යුද සීරුවෙන් තබා ඇති අතර, ඕනෑම මොහොතක ඉරානයට එරෙහිව ගොඩබිම් මෙහෙයුමක් ආරම්භ කිරීමට සූදානම් බව පෙන්ටගනය නිවේදනය කර ඇත.
2. ගෝලීය ආර්ථිකයට සහ නිව්සීලන්තයට එල්ල වන බලපෑම
මෙම යුද්ධය හේතුවෙන් ලෝක වෙළඳපොළේ බොරතෙල් මිල වාර්තාගත ලෙස ඉහළ ගොස් ඇත. මෙහි සෘජු ප්රතිඵලයක් ලෙස නිව්සීලන්තයේ ඉන්ධන මිල ද අහස උසට නැග ඇති අතර, ඩීසල් මිල පෙට්රල් මිලට සමාන වීම නිසා දේශීය ප්රවාහන සහ කෘෂිකාර්මික ක්ෂේත්ර දැඩි අර්බුදයකට ලක්ව තිබේ.
- නැව් ගාස්තු: හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) යුද කලාපයක් වීම නිසා ජාත්යන්තර නැව් ගාස්තු සහ රක්ෂණ වාරික 400% කින් පමණ ඉහළ ගොස් ඇත.
3. ඩුබායි වරායට එල්ල වූ ඉරාන ප්රහාරය සහ තෙල් කාන්දු වීමේ අවදානම
අද (මාර්තු 31) ලැබුණු අතිශය වැදගත් පුවතකින් කියවෙන්නේ ඉරානය විසින් ඩුබායි වරායේ නැංගුරම් ලා තිබූ කුවේට් රාජ්යයට අයත් දැවැන්ත බොරතෙල් නැවකට ඩ්රෝන ප්රහාරයක් එල්ල කර ඇති බවයි. මෙය මෑත ඉතිහාසයේ වාණිජ නෞකාවකට එල්ල වූ දරුණුතම ප්රහාරයක් ලෙස සැලකේ.
ඩුබායි වරාය ප්රහාරයේ සවිස්තරාත්මක වාර්තාව: කුවේට් රජයට අයත් ‘Al-Salmi’ නමැති බොරතෙල් ප්රවාහන නෞකාවට ඩුබායි මුහුදු සීමාවේදී මෙම ප්රහාරය එල්ල වී ඇත. කුවේට් ඛනිජ තෙල් සංස්ථාව (KPC) පවසන පරිදි, පූර්ණ ලෙස බොරතෙල් පුරවා තිබූ මෙම නෞකාව ප්රහාරයත් සමඟ ගිනිගෙන ඇති අතර එහි බඳ ප්රදේශයට දැඩි හානි සිදු වී තිබේ.
- පාරිසරික අනතුර: නෞකාවේ සිදු වී ඇති හානිය හේතුවෙන් පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයට දැවැන්ත තෙල් කාන්දුවක් සිදු වීමේ (Oil Spill) අවදානමක් පවතින බව කුවේට් බලධාරීන් අනතුරු අඟවයි.
- මිල ඉහළ යාම: මෙම ප්රහාරය වාර්තා වීමත් සමඟ ලෝක වෙළඳපොළේ බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 3 කින් (2.9%) ක්ෂණිකව ඉහළ ගොස් ඩොලර් 105.91 දක්වා වර්ධනය විය.
- ගලවාගැනීමේ මෙහෙයුම්: ඩුබායි බලධාරීන් පවසන්නේ නෞකාවේ සිටි සේවකයින් 24 දෙනාම නිරුපද්රිතව බේරා ගැනීමට සමත් වූ බවත්, නාවික ගිනි නිවන ඒකක විසින් ගින්න පාලනය කිරීමට උත්සාහ කරමින් සිටින බවත්ය.
4. සවුදි අරාබියට එල්ල වූ ප්රහාර
මේ අතර, සවුදි අරාබියේ ‘රස් තනුරා’ (Ras Tanura) වෙරළට ඔබ්බෙන් වූ මුහුදේ ගමන් ගත් ග්රීක සමාගමකට අයත් ‘Express Rome’ නමැති බහාලුම් නෞකාවකට ද මිසයිල ප්රහාර දෙකක් එල්ල වී ඇති බව වාර්තා වේ. ඉරාන විප්ලවීය හමුදාව (IRGC) මීට පෙර ද මෙම නෞකාවට ප්රහාර එල්ල කර ඇති බව බ්රිතාන්ය සමුද්ර ආරක්ෂක අංශ පෙන්වා දෙයි.
