නවසීලන්තයේ විදුලි බිල්පත් අර්බුදය: උද්ධමනයටත් වඩා දෙගුණයක් වේගයෙන් මිල ඉහළ යයි – ‘කන්සියුමර් එන්.සී.’ ගෙන් රජයට දැඩි අවවාද!
දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
ඕක්ලන්ඩ්, නවසීලන්තය — 2026 ජූලි 30 — පසුගිය වසර 27ක කාලය තුළ නවසීලන්තයේ විදුලි බල වෙළෙඳපොළ ප්රතිසංස්කරණය කර තිබුණද, මේ වන විට මෙරට ගෘහස්ථ විදුලි බිල්පත් සාමාන්ය උද්ධමන අනුපාතයට වඩා දෙගුණයක් වේගයෙන් ඉහළ ගොස් ඇති බව ‘කන්සියුමර් එන්.සී.’ (Consumer NZ) ආයතනය නිකුත් කළ නවතම වාර්තාවකින් අනාවරණය වේ. මෙම පීඩනය දරාගත නොහැකිව පසුගිය මූල්ය වර්ෂය තුළ පමණක් නවසීලන්ත පවුල් 30,000කට අධික සංඛ්යාවකගේ විදුලිය විසන්ධි කිරීමට සිදුව තිබීම බරපතළ තත්ත්වයකි.
විදුලි බිල්පත් ඉහළ යෑමට බලපාන ප්රධාන සාධක හතර
‘කන්සියුමර් එන්.සී.’ ප්රධාන විධායක ජෝන් ඩෆි (Jon Duffy) පෙන්වා දෙන්නේ, වර්තමාන විදුලි බල ක්ෂේත්රය පාරිභෝගිකයාට වඩා මහා පරිමාණ සමාගම්වල ලාභය වෙනුවෙන් ක්රියාත්මක වන බවයි. ඒ අනුව පවතින අර්බුදයට ප්රධාන හේතු ලෙස පහත කරුණු හඳුනාගෙන ඇත:
- මහා සමාගම්වල ඒකාධිකාරය: Contact, Genesis, Mercury සහ Meridian යන ප්රධාන පෙළේ ‘ජෙන්ටේලර්ස්’ (Gentailers – විදුලිය නිෂ්පාදනය හා අලෙවිය යන දෙකම සිදුකරන සමාගම්) සිල්ලර වෙළෙඳපොළ සහ නිෂ්පාදන සම්පත් සම්පූර්ණයෙන්ම පාලනය කිරීම.
- අසාධාරණ මිල නියම කිරීමේ ආකෘතිය: රටේ විදුලියෙන් 95%ක් ජල විදුලිය, සුළං බලය සහ සූර්ය බලය වැනි අඩු වියදම් මූලාශ්රවලින් ලැබුණද, සමස්ත මිල තීරණය වන්නේ වැඩිම පිරිවැයක් දැරිය යුතු ගල් අඟුරු හෝ ගෑස් මගින් නිපදවන විදුලි ඒකකය මත වීම.
- දේශීය ආයෝජනවල අඩුව: නවසීලන්තය ගල් අඟුරු සහ ගෑස් මත යැපීම අවම කරමින් දේශීය පුනර්ජනනීය බලශක්ති මූලාශ්ර සඳහා ප්රමාණවත් පරිදි ආයෝජන සිදු නොකිරීම.
- පක්ෂ දේශපාලන මැදිහත්වීම්: බලශක්ති ක්ෂේත්රයේ දීර්ඝකාලීන සැලසුම් දේශපාලන අරමුණු මත පදනම් වීම නිසා අඛණ්ඩ ප්රතිපත්තිමය ක්රියාමාර්ග නොමැති වීම.
පාරිභෝගික සුබසිද්ධිය උදෙසා යෝජිත විසඳුම්
මෙම අර්බුදයෙන් ජනතාව මුදා ගැනීම සඳහා ‘කන්සියුමර් එන්.සී.’ ආයතනය රජයට යෝජනා හතරක් ඉදිරිපත් කර ඇත:
- තරඟකාරීත්වය වැඩි කිරීම: නව සමාගම්වලට වෙළෙඳපොළට පිවිසීමට ඇති බාධා ඉවත් කර, පවතින ‘ජෙන්ටේලර්ස්’ ආයතනවල ඒකාධිකාරය ලිහිල් කිරීම.
- මිල ක්රමවේදය සංශෝධනය: පාරිභෝගිකයාට අය කරන විදුලි ගාස්තු, නිෂ්පාදන පිරිවැය වඩාත් නිවැරදිව පිළිබිඹු වන පරිදි සකස් කිරීම.
- පුනර්ජනනීය බලශක්ති ආයෝජන: විදේශීය ඉන්ධන මත යැපීම අවම කරමින් දේශීය හරිත බලශක්ති ව්යාපෘති සඳහා ප්රමුඛත්වය ලබා දීම.
- ජාතික බලශක්ති උපායමාර්ගයක්: පක්ෂ භේදයකින් තොරව, විදුලිය සැපයුමේ ආරක්ෂාව (Security), තිරසාරභාවය (Sustainability) සහ දැරිය හැකි මිල (Affordability) යන සාධක තුලනය කරන පොදු ජාතික ප්රතිපත්තියක් හඳුන්වා දීම.
ජෝන් ඩෆි වැඩිදුරටත් අවධාරණය කළේ, “මෙම ක්ෂේත්රයේ පවතින ‘ත්රෛපාර්ශ්වික අර්බුදය’ (Trilemma) දේශපාලනඥයන්ට විසඳා ගත නොහැකි වී ඇත්තේ විදුලි සැපයුම කඩාකප්පල් වනු ඇතැයි යන බිය හේතුවෙනි. කෙසේ වෙතත්, මැතිවරණ වර්ෂයකදී හෝ ජනතාව අඳුරේ තබා ලාභ ලබන මෙම ක්රමවේදය වෙනස් කිරීමට පක්ෂ සියල්ලම එකඟ විය යුතුය” යනුවෙනි.
