තලේබාන් පාලනයට වසර 5ක්: ඇෆ්ගනිස්තානය තවදුරටත් දැඩි මානුෂීය අර්බුදයක!
දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
වෙලින්ටන්, නිව්සීලන්තය — 2026 අගෝස්තු 16 —
ඇමරිකානු හමුදා ඇෆ්ගනිස්තානයෙන් අවුල්සහගත ලෙස ඉවත්වී සහ තලේබාන් සංවිධානය යළි බලයට පත්වී වසර පහක් ගතවී ඇති මොහොතක, එරට ලෝකයේ බරපතලම මානව හිමිකම් සහ මානුෂීය අර්බුදයක ගිලී සිටින බව නවතම වාර්තා අනාවරණය කරයි.
ජාත්යන්තර පරිත්යාගශීලීන් විසින් මානුෂීය ආධාර නාටකාකාර ලෙස කපා හැරීම සහ තලේබාන් පාලනය විසින් කාන්තාවන්ගේ සහ දැරියන්ගේ මූලික අයිතිවාසිකම් ක්රමානුකූලව අහිමි කිරීම හේතුවෙන් ඇෆ්ගනිස්තානුවෝ දැඩි අන්ත අසරණ භාවයකට පත්ව සිටිති.
කාන්තා අයිතිවාසිකම් සහ “ස්ත්රී වර්ණභේදවාදය”
- අධ්යාපන තහංචිය: ඇෆ්ගනිස්තානය යනු ලොව පුරා ගැහැණු දරුවන්ට 6 වැනි ශ්රේණියෙන් ඔබ්බට අධ්යාපනය තහනම් කර ඇති එකම රට වන අතර, යුනිස්ಕೊ (UNESCO) ආයතනයට අනුව දැරියන් මිලියන 2.4ක් පාසල් අධ්යාපනයෙන් බැහැර වී සිටිති.
- රැකියා සහ නිදහස සීමා වීම: කාන්තාවන්ට බොහෝ රැකියා තහනම් කර ඇති අතර, මුහුණ වැසීම අනිවාර්ය කර තිබේ. එසේම පුරුෂ භාරකරුවෙකු නොමැතිව දුර බැහැර ගමන් කිරීමද තහනම් කර ඇත.
- නෛතික හිංසනයන්: මාර්තු මාසයේදී තලේබාන් පාලනය විසින් නිකුත් කළ නියෝගයකින් බෝන බිඳෙන හෝ සදාකාලික තුවාල සිදුනොවන අයුරින් අඹුසැමියන්ට පහර දීමට පුරුෂයන්ට අවසර ලබා දී තිබේ. එමෙන්ම අවම විවාහ වයස් සීමාව ඉවත් කිරීම හේතුවෙන් ළමා විවාහ ඉහළ ගොස් ඇත.
ආර්ථික සහ මානුෂීය අර්බුදය
- ළමා අපෝහක හා මන්දපෝෂණය: සේව් ද චිල්ඩ්රන් (Save the Children) සංවිධානයට අනුව, සෑම ඇෆ්ගනිස්තාන දරුවන් දශමයකින් එක් අයෙක් දැඩි මන්දපෝෂණයෙන් පෙළෙන අතර, ආධාර කප්පාදුව හේතුවෙන් සෞඛ්ය මධ්යස්ථාන 600කට ආසන්න සංඛ්යාවක් වැසී ගොස් ඇත.
- ජාත්යන්තර ආධාර කපා හැරීම: 2022 වසරේ සිට සමස්ත මානුෂීය අරමුදල් 70%කට වඩා පහත වැටී ඇති අතර, ඇමරිකාව ඇතුළු බටහිර රටවල් සිය ආධාර දැවැන්ත ලෙස කපා හැර තිබේ. එක්සත් ජනපදය ඇෆ්ගනිස්තාන මධ්යම බැංකු සංචිත ද වළකා ඇත.
- අපූරු වෙනසක් සහ නව අභියෝග: තලේබාන් පාලනය විසින් පොපි වගාව 95%කින් පමණ අඩාල කිරීමට සමත්වුවද, මෙතැන් පටන් මෙම්ෆැටමින් වැනි කෘතිම මත්ද්රව්ය නිෂ්පාදනය සහ ජාවාරම් ඉහළ යාමේ අවදානමක් පවතින බව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය අනතුරු අඟවයි.
