කිවිසේවර් (KiwiSaver) අනිවාර්ය කිරීමේ යෝජනාව: දේශපාලන වාද විවාද සහ ආර්ථික විශ්ලේෂණය
දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand) – දේශපාලන සහ මූල්ය විශේෂ වාර්තාව
2026 ජූනි 23 (වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය) — ජාතික පක්ෂය විසින් යෝජනා කර ඇති ‘කිවිසේවර් අනිවාර්ය කිරීමේ’ සහ දායකත්ව මුදල් ප්රතිශතය ඉහළ නැංවීමේ ප්රතිපත්තිය සම්බන්ධයෙන් මේ වන විට දේශපාලන කරළියේ දැඩි සංවාදයක් නිර්මාණය වී තිබේ. මෙම යෝජනාව මගින් 2032 වන විට සේවක සහ සේවායෝජක දායකත්වය එකතුව 12%ක් දක්වා ඉහළ නැංවීම අපේක්ෂිතය.
දේශපාලන මත ගැටුම
- කම්කරු පක්ෂයේ ස්ථාවරය: විපක්ෂ නායක ක්රිස් හිප්කින්ස් මහතා පවසන්නේ, ජීවන වියදම් අර්බුදයක් පවතින මොහොතක කිවිසේවර් අනිවාර්ය කිරීමෙන් අඩු ආදායම්ලාභී පවුල් තවදුරටත් ආර්ථික අපහසුතාවයට පත් විය හැකි බවයි. “යමක් අනිවාර්ය කළ පමණින් එය දැරිය හැකි එකක් බවට පත් නොවේ,” යනුවෙන් ඔහු අවධාරණය කරයි. කෙසේ වෙතත්, තරුණ පරපුර කිවිසේවර් වෙත දිරිමත් කිරීම සඳහා යෝජනා කර ඇති ‘බේබි බූස්ට්’ (Baby Boost) ගෙවීම සම්බන්ධයෙන් සාකච්ඡා කිරීමට තම පක්ෂය සූදානම් බව ඔහු සඳහන් කරයි.
- ජාතික පක්ෂයේ ස්ථාවරය: ජාතික පක්ෂයේ මුදල් ප්රකාශක නිකොලා විලිස් මහත්මිය පවසන්නේ, විශ්රාම කාලයේදී ඇති වන සමාජ අසමානතාවය දුරලීම මෙම පියවරේ මූලික අරමුණ බවයි. ඇය පවසන පරිදි, දැනටමත් 50,000කට වඩා වැටුප් ලබන පුද්ගලයන්ගෙන් 90%ක් දායක වන හෙයින්, මෙම පියවර විශ්රාම සුරක්ෂිතතාවයට අත්යවශ්ය වේ. ‘ටෝටල් රෙමියුනරේෂන්’ (Total Remuneration) ක්රමය අවසන් කිරීම සඳහා සේවායෝජකයන් සහ සේවකයන් සමඟ සාකච්ඡා කිරීමට පක්ෂය බලාපොරොත්තු වේ.
ආර්ථික සහ අනාගත අභියෝග
විශේෂඥයන් පවසන්නේ 12%ක දායකත්ව ප්රතිශතය ඕස්ට්රේලියාවේ පවතින මට්ටමට සමාන බවයි. කෙසේ වෙතත්, මේ සම්බන්ධයෙන් මතු වී ඇති ගැටලු කිහිපයක් මෙසේය:
- සුපිරි විශ්රාම වැටුප් (NZ Super) ගැටලුව: ආර්ථික විශේෂඥ ශමබෙල් ඊකුබ් පවසන්නේ, අනාගතයේදී රාජ්ය විශ්රාම වැටුප (NZ Super) ආදායම් පරීක්ෂණයකට (means-tested) ලක් වීමට ඉඩ ඇති බවයි. කිවිසේවර් අනිවාර්ය කිරීම එම අනාගත වෙනස්කම් සඳහා පදනමක් විය හැකි බවට විචාරකයෝ සැක පළ කරති.
- ප්රශස්ත මට්ටම: ‘NZ Society of Actuaries’ ආයතනය පවසන්නේ, අඩු සහ මධ්යම ආදායම්ලාභීන්ට 12%ක දායකත්වයක් සමහරවිට වැඩි විය හැකි බවයි. ඔවුන් යෝජනා කරන්නේ 5% + 5% දායකත්වය වඩාත් ප්රශස්ත බවයි.
ජාතික පක්ෂය පවසන්නේ, සෑම නවසීලන්ත වැසියෙකුටම ආර්ථික වශයෙන් සුරක්ෂිත විශ්රාම දිවියක් සහතික කිරීම සඳහා මෙම ප්රතිපත්තිමය වෙනස අත්යවශ්ය බවයි.
