අමෙරිකාව සමඟ පැවති සටන් විරාමය බිඳ දමමින් ඉරානය නැවත ප්රහාර එල්ල කිරීමට හේතුව කුමක්ද? – CNN විශ්ලේෂණයක්!
දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
කොළඹ, ශ්රී ලංකාව — 2026 ජූලි 30 — මැදපෙරදිග කලාපයේ මෑතකදී ඇති වී තිබූ සාපේක්ෂ සන්සුන් භාවය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කරමින්, ඉරානය විසින් අමෙරිකාවට එරෙහිව හදිසි ‘පුදුම සහගත’ ප්රහාරයක් දියත් කිරීමට ගත් තීරණය සහ එහි පසුබිම පිළිබඳව CNN ප්රවෘත්ති සේවයේ විශ්ලේෂක අබාස් අල් ලාවති (Abbas Al Lawati) විසින් විශේෂ විශ්ලේෂණ වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කර තිබේ.
මෙහිදී ඉරානය ප්රතිප්රහාර එල්ල කරනවාට වඩා, තමන් විසින්ම ස්වේච්ඡාවෙන් සටන නැවත ආරම්භ කිරීම (restart the fight) මඟින් පෙන්නුම් කර ඇත්තේ, යුද්ධයේ ගමන් මඟ තමන්ට අවශ්ය පරිදි හැඩගස්වා ගැනීමට ඔවුන් සතු දැඩි කැමැත්ත සහ හමුදා බලය යෙදවීමට ඇති සූදානම බව විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.
ඉරානයේ මෙම හදිසි පියවර පිටුපස ඇති ප්රධාන හේතු
- වොෂින්ටන්හි පැවති නෙතන්යාහු – ට්රම්ප් හමුව: ඊශ්රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු සහ අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් අතර වොෂින්ටන් නගරයේදී පැවති විශේෂ සාකච්ඡාවට සහ ඉරාන බලශක්ති යටිතල පහසුකම්වලට පහර දීමට ඊශ්රායලය උත්සාහ කිරීමේ පුවතට ප්රතිචාරයක් ලෙස මෙම ප්රහාරය එල්ල කරන්නට ඇති බව ජර්මානු ආයතනයේ පර්යේෂකයෙකු වන හැמיד රෙසා අසීසි (Hamid Reza Azizi) පෙන්වා දෙයි. ඉදිරි තර්ජන හමුවේ ඉරානය දැන් පෙරමඟ ප්රහාර (preemptive strike) එල්ල කිරීමට සූදානම් බව මෙයින් පැහැදිලි වේ.
- හෝමූස් මුහුදු සන්ධිය සහ ජාතික ආරක්ෂාව: ඕමාන් රාජ්යයේ සහ අමෙරිකාවේ මැදිහත්වීමෙන් හෝමූස් මුහුදු සන්ධිය හරහා විකල්ප නාවික මාර්ගයක් සැකසීමේ උත්සාහය ඉරානය විසින් දැඩි ‘රතු රේඛාවක්’ (red line) ලෙස සලකනු ලබයි. ඉරාන නියෝජ්ය විදේශ ඇමති කාසෙම් ඝරිබාබාඩි (Kazem Gharibabadi) පෙන්වා දුන් පරිදි, එම ජල මාර්ගය මත තමන්ගේ ස්වෛරීභාවය පවත්වා ගැනීම රටේ ජතික ආරක්ෂාවට අත්යවශ්ය වන අතර, එය අහිමි වීම “මිරිඟුවක්” (a fantasy) බවට පත්වනු ඇතැයි ටෙහෙරානය සිතයි.
- ඇමරිකාවේ ‘උපායමාර්ගික දුර්වලතාවය’ දැකීම: අමෙරිකාව විසින් ප්රහාර නවතා දැමීම සංයමයක් ලෙස නොව, එය “උපායමාර්ගික දුර්වලතාවයක්” (strategic weakness) ලෙස ඉරානය දකින බව ඊශ්රායලයේ ජාතික ආරක්ෂක අධ්යයන ආයතනයේ ජ්යෙෂ්ඨ පර්යේෂක ඩැනී සිට්රිනොවිච් (Danny Citrinowicz) සඳහන් කරයි.
යුද්ධය පුළුල් වීම සහ කලාපීය බලපෑම
මෙම නවතම උණුසුම හමුවේ සෞදි අරාබිය ඇතුළු කලාපීය රටවල් ද ගැටුමට සෘජුව ඇදී යමින් පවතී:
- සෞදි අරාබිය ඉරාකයේ පිහිටි ඉරාන ගැති සටන්කාමීන් වෙත ප්රහාර එල්ල කිරීමත් සමඟ, සෞදිය යේමනයේ හූතිවරුන්, ඉරාක සටන්කාමීන් සහ ඉරානය යන පෙරමුණු තුනකින්ම තර්ජනවලට මුහුණ දී සිටී.
- අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් Fox News වෙත අදහස් දක්වමින් පවසා ඇත්තේ, “අපි ඔවුන්ට දැඩි ලෙස පහර දෙන්නෙමු” (We’re going to beat the f*ing st out of them) යනුවෙනි.
- මෙම තත්ත්වය හමුවේ අමෙරිකාවට සහ එහි හවුල්කරුවන්ට ඉදිරියේදී දැඩි තේරීමකට මුහුණ දීමට සිදුවනු ඇත; එනම් ඉරානයේ ඉල්ලීම්වලට යම් මට්ටමකින් එකඟ වීම හෝ නාවික මාර්ග සහ බලශක්ති යටිතල පහසුකම් මත අඛණ්ඩ ප්රහාර එල්ල වන දිගුකාලීන යුද්ධයක් පිළිගැනීමයි.
