ඉන්ධන මිල අහස උසට: නවසීලන්තය හදිසි අවස්ථා මට්ටම් හඳුන්වා දෙයි – රජයෙන් සහන ලැබෙයිද?
ආර්ථික සහ උපායමාර්ගික වාර්තාව – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
වෙලින්ටන් — 2026 මාර්තු 17 — හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය අවහිර වීමත් සමඟ ලෝක තෙල් සැපයුම අඩාල වීම නිසා නවසීලන්ත වැසියන් දැඩි පීඩනයකට පත්ව සිටිති. පෙට්රල් මිල ඉහළ යාම පාලනය කිරීමට රජය මැදිහත් වන්නේද යන්න පිළිබඳව මේ වන විට දැඩි කතාබහක් නිර්මාණය වී ඇත.
1. ඉන්ධන හදිසි අවස්ථා මට්ටම් හතර (Fuel Escalation Levels)
2024 වසරේ ප්රකාශයට පත් කරන ලද ‘ජාතික ඉන්ධන සැලැස්ම’ යටතේ, ඉන්ධන සැපයුම අඩාල වන අවස්ථාවලදී ක්රියාත්මක විය යුතු මට්ටම් හතරක් හඳුන්වා දී ඇත.
| මට්ටම | බලපෑම | ගත යුතු ක්රියාමාර්ග |
| මට්ටම 1 | සුළු බලපෑමක් (දැනට පවතින මට්ටම) | තත්ත්වය නිරීක්ෂණය කිරීම සහ සැලසුම් සකස් කිරීම. |
| මට්ටම 2 | මධ්යස්ථ බලපෑමක් | හදිසි සේවා වැනි අත්යවශ්ය පාරිභෝගිකයන්ට ප්රමුඛතාව ලබා දීම. |
| මට්ටම 3 | ප්රබල බලපෑමක් | ඉන්ධන පිරවුම්හල් විවෘත වේලාවන් සීමා කිරීම සහ එක් අයෙකුට ලබාගත හැකි උපරිම ඉන්ධන ප්රමාණය සීමා කිරීම. |
| මට්ටම 4 | දරුණු බලපෑමක් | ඉන්ධන ලබා දෙන්නේ අත්යවශ්ය (Critical) සේවාවලට පමණි. |
ව්යාපාර, නවෝත්පාදන හා රැකියා අමාත්යාංශය (MBIE) පවසන්නේ නවසීලන්තය තවමත් පවතින්නේ පළමු මට්ටමේ බවයි. එනම් රට තුළ ප්රමාණවත් ඉන්ධන තොග පවතින නමුත් මිල ඉහළ යාමේ අවදානම පවතී.
2. රජයේ සහන වැඩපිළිවෙළ: “කාලීන, ඉලක්කගත සහ තාවකාලික”
පෙට්රල් මිල ඉහළ යාම හමුවේ රජය සහන ලබා දෙන්නේද යන්න පිළිබඳව මුදල් අමාත්ය නිකොලා විලිස් (Nicola Willis) සහ වැඩබලන අග්රාමාත්ය ඩේවිඩ් සීමෝර් (David Seymour) අදහස් දක්වා ඇත.
- බදු කප්පාදුවක් නැත: ඉන්ධන මත පනවා ඇති සුරාබදු (Excise tax) කප්පාදු කිරීම මුදල් අමාත්යවරිය ප්රතික්ෂේප කර ඇත.
- ඉලක්කගත සහන: සහන ලබා දෙන්නේ නම්, එය වඩාත් පීඩාවට පත් අඩු ආදායම්ලාභී පිරිස් වෙත පමණක් ඉලක්කගතව සහ තාවකාලිකව ලබා දෙන බව රජය අවධාරණය කරයි.
- මහා භාණ්ඩාගාර උපදෙස්: මේ සම්බන්ධයෙන් මහා භාණ්ඩාගාරයේ (Treasury) උපදෙස් අපේක්ෂාවෙන් සිටින බව බලශක්ති නියෝජ්ය අමාත්ය ෂේන් ජෝන්ස් ප්රකාශ කළේය.
3. ‘Gull’ පිරවුම්හල් පෝලිම් සහ මිල ඉහළ යාම
පසුගිය සති අන්තයේ ඇතැම් ‘Gull’ ඉන්ධන පිරවුම්හල්වල ඉන්ධන අවසන් වීම නිසා ජනතාව තුළ යම් බියක් ඇති විය. කෙසේ වෙතත්, අමාත්ය ෂේන් ජෝන්ස් පවසන්නේ රට තුළ ඉන්ධන හිඟයක් නොමැති බවත්, එය බෙදා හැරීමේ ප්රමාදයක් පමණක් බවත්ය. 91 පෙට්රල් මිල මේ වන විට ඩොලර් 3 ඉක්මවා ඇති අතර, තත්ත්වය මෙලෙසම පැවතුණහොත් එය ඩොලර් 4 දක්වා ඉහළ යා හැකි බව වෙස්ට්පැක් (Westpac) ආර්ථික විද්යාඥයින් පවසති.
[Image showing a digital fuel price board at a New Zealand gas station displaying 91 petrol prices over $3.00, with long queues of cars in the background]
4. මහජනතාවට කළ හැකි දේ
රජය ජනතාවගෙන් ඉල්ලා සිටින්නේ අනවශ්ය ලෙස ඉන්ධන රැස් නොකරන ලෙසයි (Panic buying). එමෙන්ම ඉන්ධන පරිභෝජනය අවම කර ගැනීම සඳහා පහත පියවර අනුගමනය කරන ලෙස උපදෙස් දෙයි:
- වාහන හවුලේ භාවිතය (Car-pooling).
- නිවසේ සිට වැඩ කිරීම (Work from home).
- පොදු ප්රවාහනය භාවිතය.
- වාහනවල ටයර් පීඩනය පරීක්ෂා කිරීම (මෙය ඉන්ධන පිරිමැසුමට උදව් වේ).
