සෞදි අරාබිය සමඟ අත්සන් තැබූ සිවිල් පරමාණුක බලශක්ති ගිවිසුම අමෙරිකානු ජනපති ට්රම්ප් විසින් කොංග්රසය වෙත යවයි!
වාෂින්ටන්, අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය —
සෞදි අරාබිය සමඟ එළඹෙනු ලැබූ මතභේදාත්මක සිවිල් පරමාණුක සහයෝගීතා ගිවිසුම අමෙරිකානු ජනපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් නිල වශයෙන් කොංග්රසය වෙත ඉදිරිපත් කර තිබේ. සෞදි භූමිය තුළ යුරේනියම් සුපෝෂණය (Uranium Enrichment) සඳහා මාවතක් විවර කරමින් සහ අමෙරිකානු තාක්ෂණය යටතේ න්යෂ්ටික ප්රතික්රියාකාරක ඉදි කිරීමට පහසුකම් සපයන මෙම 30 වැනි වසරක ගිවිසුම ඉදිරි දේශපාලන හා ව්යවස්ථාදායක විවාද සඳහා දොරටු විවර කර දී ඇත.
අමෙරිකානු පරමාණුක බලශක්ති පනතට (Atomic Energy Act) අනුව, කොංග්රසය වෙත ලැබී ඇති මෙම ගිවිසුම දින 90ක කාල සීමාවක් තුළ දෙපාර්ශ්වයේම විරුද්ධත්වයක් නොමැති නම් ස්වයංක්රීයව බලාත්මක වීමට නියමිතය. කෙසේ වෙතත්, ඊශ්රායලය සමඟ රාජ්ය තාන්ත්රික සබඳතා ඇති කර ගන්නා අබ্রහම් ගිවිසුමට (Abraham Accords) සෞදි අරාබිය එක්වන්නේ නම් මිጂ මෙම එකඟතාව ඉදිරියට ගෙනයාමට ඉඩ නොදෙන බව ධවල මන්දිරය යළිත් අවධාරණය කර ඇත.
ගිවිසුමේ විශේෂාංග සහ යුරේනියම් සුපෝෂණ විවාදය
බලශක්ති ලේකම් ක්රිස් රයිට් (Chris Wright) සහ ජාත්යන්තර පරමාණුක බලශක්ති නියෝජිතායතනයේ (IAEA) ප්රධානීන් විසින් පසුගියදා තහවුරු කරන ලද පරිදි, මෙම ගිවිසුම මඟින් සෞදි අරාබියට තමන්ගේම සිවිල් ප්රතික්රියාකාරක සඳහා අමෙරිකානු ආධාරයෙන් යුරේනියම් ඉන්ධන සකස් කර ගැනීමට අවස්ථාව සැලසෙයි. එහෙත්, ජාත්යන්තර ප්රජාවගේ දැඩි අවධානයට ලක්ව ඇති “අතිරේක ප්රොටෝකෝලය” (Additional Protocol) මෙම ගිවිසුමට ඇතුළත් කර නොමැති වීම විපක්ෂ මන්ත්රීවරුන්ගේ සහ අවි නිරායුධකරණ උපදේශකයින්ගේ දැඩි දෝෂදර්ශනයට ලක්ව තිබේ.
අමෙරිකානු පරිපාලනය සඳහන් කරන්නේ ජාත්යන්තර පරමාණුක බලශක්ති නියෝජිතායතනය සමඟ එක්ව සකස් කරන ලද ද්විපාර්ශ්වික ආරක්ෂණ විධිවිධාන මඟින් න්යෂ්ටික අවධීන් අපයෝජනය වීම වැළැක්වීමට ප්රමාණවත් ආරක්ෂාවක් ලැබෙනු ඇති බවයි. එසේම, ගිවිසුමට අදාළ මුල් පිටපත සහ සංවේදී අතිරේක ලේඛන රහසිගතව (Classified) කොංග්රසය වෙත යැවීම අතිශය අසාමාන්ය තත්ත්වයක් බව විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.
ආබ්රහම් ගිවිසුම සහ දේශපාලනික අභියෝග
ට්රම්ප් පරිපාලනය මෙම ගිවිසුම කොංග්රසයට යොමු කළද, සෞදි අරාබිය අබ্রහම් ගිවිසුමට අත්සන් තබමින් ඊශ්රායලය සමඟ සාමාන්ය සබඳතා ඇති කර ගැනීම අනිවාර්ය කොන්දේසියක් ලෙස පවත්වාගෙන යයි. පලස්තීන රාජ්යයක් බිහි කිරීම සඳහා නිශ්චිත හා ආපසු හැරවිය නොහැකි ක්රියාමාර්ගයක් නොමැතිව ඊශ්රායලය පිළිනොගන්නා බව සෞදි රජය දිගින් දිගටම ප්රකාශ කර ඇති පසුබිමක, මෙම දේශපාලන කොන්දේසිය ගිවිසුමේ ඉදිරි ගමනට විශාල ගැටළුවක් වී තිබේ.
කොංග්රසයට හිමිවී ඇති දින 90ක සමාලෝචන කාලය තුළ ගිවිසුම වැළැක්වීමට නීති සම්පාදකයින් උත්සාහ කළද, ජනාධිපතිවරයෙකුගේ නිෂේධ බලය (Veto) අභිබවා යාමට තුනෙන් දෙකක බහුතරයක් අවශ්ය වීම නිසා මෙම ක්රියාවලිය අතිශය සංකීර්ණ වී ඇත.
