දේශගුණික විපර්යාස, යුද්ධ සහ ඉන්ධන හිඟය නිසා ගෝලීය ආහාර අර්බුදයක් සහ දැඩි ලෙස බඩගින්න ඇතිවීමේ බියක් කරා ලෝකය යොමුවෙයි!
සිඩ්නි, ඔස්ට්රේලියාව —
ගෝලීය ආර්ථිකය ඉහළ ගිය ඉන්ධන මිලට හැඩගැහෙමින් තිබූ මොහොතක, ඊළඟට නව උද්ධමන රැල්ලක් කරා ලෝකය මුහුණ දෙමින් සිටින බව වාර්තා වේ. මෙම වතාවේදී එම හිඟය කේන්ද්රගත වන්නේ ආහාර ද්රව්ය වටා වන අතර, ග්රහලෝකයේ සිටින දුප්පත්ම ජාතීන්ට මෙයින් දැඩි ලෙස බලපෑම් එල්ල වනු ඇත. ඉහළ යන ආදාන පිරිවැය (input costs), කඩාකප්පල් වූ වෙළඳ මාර්ග සහ වෙනස් වන දේශගුණය යන මාරාන්තික සාධක එකතු වීම හේතුවෙන් ආහාර සැපයුම, විශේෂයෙන්ම ධාන්ය සහ තිරිඟු සැපයුම දැඩි ලෙස පහත වැටී තිබේ. ඔස්ට්රේලියාව ඇතුළු ගෝලීය ආහාර අපනයනකරුවන් පිරිපහදු කළ ඉන්ධන සහ පොහොර සඳහා ඉහළ යන මිල ගණන් හමුවේ දැඩි අසීරුතාවකට මුහුණ දී සිටින අතර, එයට අමතරව දැවැන්ත එල් නිනෝ (El Niño) කාලගුණ තත්ත්වයක්ද මේ වන විට බලපාමින් පවතී.
යුද්ධ සහ ගෝලීය ආහාර බෙදා හැරීමට එල්ල වී ඇති බලපෑම්
මැදපෙරදිග සහ නැගෙනහිර යුරෝපයේ පවතින යුද්ධ දෙකක් උතුරු අර්ධගෝලයේ මෑත කාලීන අස්වැන්න බෙදා හැරීමට විනාශකාරී ලෙස බලපාමින් තිබේ. මීට අමතරව, කලින් අපේක්ෂා කළ එල් නිනෝ තත්ත්වය ක්රියාත්මක වීමටත් පෙර යුරෝපයේ සහ උතුරු ඇමරිකාවේ ප්රධාන ආහාර නිෂ්පාදන කලාපවල ඇති වූ ලැව්ගිනි සහ නියඟ හේතුවෙන් ගොවීන් තම වගා වැඩසටහන් අවම කර ගැනීමට පියවර ගැනීම මෙම ගැටළුව තවත් උග්ර කර ඇත.
ග්රහලෝකයේ විශාලතම තිරිඟු බෝගය වන ඔස්ට්රේලියාවේ ශීත ඍතු අස්වැන්න පසුගිය වසරට වඩා සියයට 21 කින් පමණ අඩුවනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. ඔස්ට්රේලියානු කෘෂිකර්ම, සම්පත් සහ ආර්ථික විද්යා කාර්යාංශය (ABARES) පෙන්වා දෙන පරිදි, මැදපෙරදිග ගැටුම් හේතුවෙන් දියර ඉන්ධන සහ පොහොර ගෝලීය සැපයුමට දැඩි බලපෑම් එල්ල වී ඇති අතර, අපගේ සියලුම පොහොර ආනයනය කරනු ලබන්නේ මැදපෙරදිගින් වන බැවින්, හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමීම දේශීය කෘෂිකර්මාන්තයට දැඩි ලෙස බලපා ඇත.
ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම සහ යුක්රේන යුද්ධය
ඇමරිකාව සහ ඉරානය අතර යුද්ධය අවසන් කිරීමේ සාකච්ඡා බිඳවැටීමත් සමඟ බොරතෙල් මිල නැවතත් බැරලයක් ඩොලර් 90 ඉක්මවා ගොස් තිබේ. යුක්රේනය විසින් රුසියානු තෙල් පිරිපහදු වෙත අඛණ්ඩව එල්ල කරන ප්රහාර හේතුවෙන්, ඩීසල් සැපයුමෙන් ලෝකයේ විශාලතම සැපයුම්කරුවෙකු වන රුසියාවෙන් ලැබෙන සැපයුම් ඇනහිට තිබේ.
රුසියාව සහ යුක්රේනය එක්ව ගෝලීය තිරිඟු වෙළඳපොළෙන් තුනෙන් එකකට ආසන්න ප්රමාණයක් නියෝජනය කරන නමුත්, කළු මුහුද හරහා සිදු කෙරෙන නාවික ප්රවාහන කටයුතු සම්පූර්ණයෙන්ම ඇනහිට ඇත. යුක්රේනය ඩැනියුබ් නදිය විකල්ප මාර්ගයක් ලෙස භාවිතා කිරීමට උත්සාහ කළද, දැඩි නියඟය නිසා එම ජල මාර්ගයද යාත්රා කිරීමට නොහැකි තත්ත්වයට පත්ව තිබේ.
ඇමරිකානු නියඟය සහ ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්ගේ තීරුබදු ප්රතිපත්ති
ඇමරිකාව සහ කැනඩාව ගෝලීය තිරිඟු අපනයනයෙන් සියයට 25 ත් 30ත් අතර ප්රමාණයක් නියෝජනය කරන මුත්, ඇමරිකාව වසර භාගයකට වැඩි කාලයක් තුළ එහි නරකම තිරිඟු අස්වැන්න ලබා ගැනීමට නියමිතව ඇත්තේ මහා තැනිතලා ප්රදේශය දැඩි නියඟයකට මුහුණ දී ඇති බැවිනි.
මීට අමතරව, ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්ගේ දැඩි වෙළඳ උපක්රම හේතුවෙන් බංග්ලාදේශය, ඉන්දුනීසියාව සහ ඊශ්රායලය වැනි කුඩා රටවල් තමන්ට පනවන ලද තීරුබදු වලින් ගැලවීම සඳහා ඇමරිකාවෙන් තිරිඟු මිලදී ගැනීමට ගිවිසුම්ගත වීමට බල කෙරී ඇත. ඉන්දුනීසියාව තම තීරුබදු සියයට 19 දක්වා අඩු කර ගැනීම සඳහා වසරකට ඇමරිකානු තිරිඟු ටොන් මිලියන 2ක් මිලදී ගැනීමට එකඟ වී ඇති නමුත්, මූලික ආහාර මිල ඉහළ යාම දරා ගැනීමට එම ආර්ථිකයන්ට නොහැකි වනු ඇත. නියඟයෙන් පීඩාවට පත් උතුරු අප්රිකාව සහ මැදපෙරදිග රටවල මෙම ආහාර හිඟය තවත් දැඩි දේශපාලන අස්ථාවරත්වයන් ඇති කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
