බර අඩු කර ගැනීමේදී අප ශරීරයෙන් ඉවත් වන මේදය ඇත්තටම ගමන් කරන්නේ කොතැනටද?
ඔක්ලන්ඩ්, නවසීලන්තය —
බර අඩු කර ගැනීමට නම් අප කළ යුත්තේ අඩුප්රමාණවලින් ආහාර ගනිමින් ශාරීරික ක්රියාකාරකම් වැඩි කර ගැනීම බව අප බොහෝ දෙනෙක් දනිමු. ශරීරයට ලැබෙන කැලරි ප්රමාණයට වඩා වැඩි කැලරි ප්රමාණයක් දහනය කිරීම මඟින් (calorie deficit) අප බර අඩු කර ගනිමු. එහෙත්, අප ශරීරයෙන් ඉවත් කර ගන්නා මේදය ඇත්ත වශයෙන්ම ශරීරයෙන් පිටවී යන්නේ කොතැනටද යන්න පිළිබඳව බොහෝ දෙනෙකුට ඇත්තේ කුතුහලයකි. ආහාරවේදීන් සහ වෛද්යවරුන් අතර පවා මේ සම්බන්ධයෙන් විවිධ මත පවතී.
මේදය ශරීරයේ ගබඩා වන ආකාරය සහ දියවීම
- මේදය ගබඩා වීම: අප පරිභෝජනය කරන මේදය ආහාර ජීර්ණ පද්ධතිය මඟින් කුඩාම සංරචක වන මේද අම්ල (fatty acids) බවට බිඳ දමයි. ශරීරයේ සාමාන්ය ක්රියාකාරිත්වය සඳහා අවශ්ය ශක්තිය ලබා දීමට අමතරව, ඉතිරි වන මේද අම්ල ට්රයිග්ලිසරයිඩ් (triglycerides) ලෙස අපගේ මේද සෛල තුළ ගබඩා වේ.
- මේද වර්ග: සමට යටින් පවතින ‘සබ්කියුටේනියස් මේදය’ (subcutaneous fat) සහ අවයව වටා ගැඹුරින් පිහිටන ‘විසරල් මේදය’ (visceral fat) ලෙස ප්රධාන ආකාර දෙකකට මේදය ගබඩා වන අතර, බර අඩු වීමේදී අප වැඩිපුරම ඉවත් කර ගන්නේ සබ්කියුටේනියස් මේදයයි.
- ලිපොලිසිස් (Lipolysis) ක්රියාවලිය: කැලරි ඌනතාවක් ඇති අවස්ථාවක, ශරීරය තම බලශක්ති ගබඩා මත යැපීමට පටන් ගනී. හෝමෝන සංඥා මඟින් මේද සෛල තුළ ගබඩා කර ඇති ට්රයිග්ලිසරයිඩ් යළිත් මේද අම්ල බවට බිඳ දමයි.
ඇත්තටම මේදය ශරීරයෙන් ඉවත් වන්නේ කෙසේද?
මෙම මේද අම්ල සෛලවල මයිටොකොන්ඩ්රියා (mitochondria) වෙත ගෙන ගොස් ‘බීටා-ඔක්සිකරණය’ (beta-oxidation) නම් මේදය දහනය කිරීමේ ක්රියාවලිය හරහා ශක්තිය සපයයි. මෙම ක්රියාවලියේ ප්රතිඵලයක් ලෙස කාබන්ඩයොක්සයිඩ් අණු නිපදවෙන අතර, පුදුමයට කරුණ නම් අපි බර අඩු කර ගන්නා මේදයෙන් වැඩි කොටසක් (ආසන්න වශයෙන් 84%ක් පමණ) හුස්ම ගැනීමේදී කාබන්ඩයොක්සයිඩ් ලෙස පිට කර හැරීමයි.
ඉතිරි කුඩා ප්රමාණය (16%ක් පමණ) දහඩිය දැමීම සහ සිරුරෙන් පිටවන ජලය හරහා බැහැර කරයි.
එබැවින්, බර අඩු කර ගැනීමේදී මේදය දහනය වී වාතයට මුදා හැරීම හෝ දහඩිය මඟින් පිටවීම සිදු වන අතර, එය සාර්ථක කර ගැනීමට නම් සෞඛ්ය සම්පන්න ආහාර රටාවකට හුරු වෙමින් ශාරීරික ව්යායාමවල නිරැලීම අත්යවශ්ය වේ.
