“කම්කරු පක්ෂය ජනතාව නොමග යවනවා” – බදු සහ ණය ප්රතිපත්ති ගැන රජය සහ විපක්ෂය අතර ගැටුමක්
විශේෂ දේශපාලන විවරණය – දියත නිවුස් නිවුසීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
වෙලින්ටන් — 2026 අප්රේල් 28 (අද) — නවසීලන්තයේ මූල්ය ස්ථාවරත්වය පිළිබඳ ෆිට්ච් (Fitch) ආයතනය නිකුත් කළ වාර්තාවක අන්තර්ගතය මත පදනම්ව, මුදල් අමාත්ය නිකොලා විලිස් මහත්මිය කම්කරු පක්ෂයට එරෙහිව බරපතල චෝදනාවක් එල්ල කරයි. ඇය පවසන්නේ කම්කරු පක්ෂය ජනතාවට පවසනවාට වඩා වැඩි බදු ප්රමාණයක් හඳුන්වා දීමට රහසින් සැලසුම් කරන බවයි.
1. ෆිට්ච් (Fitch) වාර්තාව සහ මතභේදය
ෆිට්ච් ආයතනය පසුගිය මාර්තු මාසයේදී නවසීලන්තයේ ශ්රේණිගත කිරීම AA+ මට්ටමේ පවත්වා ගත්තද, එහි ඉදිරි දැක්ම (Outlook) “ස්ථාවර” මට්ටමේ සිට “සෘණාත්මක” මට්ටම දක්වා පහත හෙළන ලදී.
- වාර්තාවේ සඳහන් දේ: 2026 මැතිවරණයෙන් පසු ජාතික පක්ෂය බලයට පත්වුවහොත් වියදම් සීමා කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරනු ඇති බවත්, කම්කරු පක්ෂය බලයට පත්වුවහොත් ආදායම් මාර්ග (Revenue measures) වැඩි කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරනු ඇති බවත් එම වාර්තාවේ සඳහන් වේ.
- විලිස්ගේ චෝදනාව: කම්කරු පක්ෂය පවසන්නේ තමන් හඳුන්වා දෙන්නේ ප්රාග්ධන ලාභ බද්ද (Capital Gains Tax – CGT) පමණක් බවයි. එසේ නම්, මූල්ය ස්ථාවරත්වය ඇති කිරීමට තවත් බදු හඳුන්වා දෙන බවට ඔවුන් ෆිට්ච් ආයතනයට පැවසුවේ ඇයිදැයි ඇය ප්රශ්න කරයි.
2. කම්කරු පක්ෂයේ ස්ථාවරය
කම්කරු පක්ෂයේ මුදල් ප්රකාශිකා බාබරා එඩ්මන්ඩ්ස් මහත්මිය මෙම චෝදනා ප්රතික්ෂේප කරයි.
- CGT සහ සෞඛ්ය සේවය: තමන් ෆිට්ච් ආයතනය සමඟ සාකච්ඡා කළේ දැනටමත් ප්රකාශයට පත් කර ඇති සීමිත ප්රාග්ධන ලාභ බද්ද ගැන පමණක් බව ඇය පවසයි. එම බද්දෙන් ලැබෙන ආදායම සෞඛ්ය ක්ෂේත්රයට, විශේෂයෙන්ම වසරකට නොමිලේ වෛද්ය හමුවීම් (GP visits) තුනක් ලබා දීමේ ප්රතිපත්තියට වෙන් කරන බව ඇය පෙන්වා දෙයි.
- හිතාමතා නොමග යැවීමක් නැත: වෙනත් කිසිදු නව බද්දක් (උදා: ඉඩම් බදු, ධන බදු) හඳුන්වා දීමට තම පක්ෂය සූදානම් නැති බව පක්ෂ නායක ක්රිස් හිප්කින්ස් මහතා ද අවධාරණය කළේය.
3. ආයෝජන දේපළ පොලී අඩු කිරීමේ රීතිය (Interest Deductibility)
මෙහි ඇති තවත් වැදගත් කරුණක් වන්නේ ආයෝජන දේපළ හිමියන් සඳහා ජාතික පක්ෂය විසින් යළි ලබා දුන් පොලී අඩු කිරීමේ සහනය (Interest deductibility) පිළිබඳවයි.
- කම්කරු පක්ෂයේ ඉඟිය: කම්කරු පක්ෂය සිය මූල්ය සැලැස්ම මගින් මෙම සහනය යළි ඉවත් කිරීමට ඉඩ ඇති බවට හිප්කින්ස් මහතා ඉඟි කළේය. මෙය “නව බද්දක්” නොවූවත්, එමගින් රජයට අමතර ආදායමක් හිමි වේ.
- රජයේ විවේචනය: ජාතික පක්ෂය පවසන්නේ මෙය නිවාස කුලී මිල ඉහළ යාම පාලනය කිරීමට උපකාරී වන බවයි.
දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය 🦁⚖️🌏
මෙම දේශපාලන ගැටුමෙන් පෙනී යන්නේ 2026 මැතිවරණය ඉලක්ක කරගනිමින් ආර්ථික ප්රතිපත්ති පිළිබඳ සටන දැන් සිටම ආරම්භ වී ඇති බවයි. රජය උත්සාහ කරන්නේ කම්කරු පක්ෂය යනු “බදු ගහන” පක්ෂයක් ලෙස ජනතාවට පෙන්වීමටයි. අනෙක් අතට කම්කරු පක්ෂය පවසන්නේ රජය විසින් ධනවතුන්ට සහ ඉඩම් හිමියන්ට ලබා දෙන බදු සහන නිසා රටේ මූල්ය ස්ථාවරත්වය අනතුරේ වැටී ඇති බවයි. අයවැය ලේඛනය ඉදිරිපත් කිරීමෙන් පසු මෙම තත්ත්වය වඩාත් පැහැදිලි වනු ඇත.
