“නවසීලන්තයේ ගංගාවලින් අඩක්ම පිහිනීමට නුසුදුසුයි” – මෙරට මිරිදිය පද්ධතිය දැඩි අවදානමක.
විශේෂ ගවේෂණාත්මක පුවත් විවරණය – දියත නිවුස් නිවුසීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය — 2026 අප්රේල් 10 (සිකුරාදා) — නවසීලන්තයේ ගංගා, විල් සහ භූගත ජල මූලාශ්රවල ගුණාත්මකභාවය වේගයෙන් පහත වැටෙමින් පවතින බව රජයේ නවතම වාර්තාවකින් හෙළි වේ. විශේෂයෙන්ම නයිට්රේට් (Nitrates) සහ E.coli බැක්ටීරියා සාන්ද්රණය ඉහළ යාම නිසා මෙරට ජනතාවගේ සෞඛ්යයට සහ ආර්ථිකයට සෘජු තර්ජනයක් එල්ල වී තිබේ.
1. වාර්තාවේ අඩංගු තීරණාත්මක දත්ත
- පිහිනීමට නුසුදුසු ගංගා: නවසීලන්තයේ සමස්ත ගංගා පද්ධතියෙන් 44%ක් පමණ මළ අපද්රව්ය (Faecal contamination) නිසා පිහිනීම වැනි ක්රියාකාරකම් සඳහා නුසුදුසු බවට ගණන් බලා ඇත.
- බීමට නුසුදුසු භූගත ජලය: පරීක්ෂාවට ලක් කළ භූගත ජල මූලාශ්රවලින් 45%ක E.coli බැක්ටීරියා මට්ටම පානීය ජලය සඳහා නියම කර ඇති නීතිමය සීමාව ඉක්මවා ගොස් තිබේ.
- විල්වල සෞඛ්යය: මෙරට විල්වලින් 63%ක් ඉතා දුර්වල සෞඛ්ය තත්ත්වයක පවතින අතර, 89%ක් වූ දේශීය මිරිදිය මත්ස්ය විශේෂ වඳවී යාමේ තර්ජනයට මුහුණ දී සිටී.
2. ජල දූෂණයට ප්රධාන හේතු
පරිසර අමාත්යාංශයේ ප්රධාන විද්යා උපදේශක ආචාර්ය ඇලිසන් කොලින්ස් (Dr Alison Collins) පෙන්වා දෙන්නේ ජල දූෂණයට හේතුව කෘෂිකාර්මික අංශය පමණක් නොවන බවයි:
- ඉඩම් භාවිතය තීව්ර වීම: 1990 සිට 2023 දක්වා කාලය තුළ කිරි ගවයින් සංඛ්යාව 71%කින් (මිලියන 3.4 සිට 5.9 දක්වා) ඉහළ ගොස් ඇති අතර, පොහොර භාවිතය ද විශාල ලෙස වැඩි වී ඇත.
- නාගරීකරණය: රොලස්ටන් සහ ලින්කන් වැනි නගර අවට සිදුවන සීඝ්ර නාගරීකරණය නිසා අපජලය සහ වැසි ජලය කළමනාකරණය කිරීමේ ගැටලු උද්ගත වී තිබේ.
- දේශගුණික විපර්යාස: ග්ලැසියර දියවීම (42%කින් අඩු වී ඇත), මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාම නිසා වෙරළබඩ භූගත ජලයට ලුණු මිශ්ර වීම සහ නියඟය වැනි තත්ත්වයන් ජල අර්බුදය තවත් උග්ර කරයි.
3. පරිසරවේදීන්ගේ සහ විද්යාඥයන්ගේ මතය
Forest and Bird සංවිධානයේ නිකී ස්නොයින්ක් (Nicky Snoyink) පවසන්නේ තවදුරටත් වාර්තා නිකුත් කරනවා වෙනුවට ක්ෂණික ක්රියාමාර්ග ගත යුතු කාලය එළඹ ඇති බවයි. වයිකාටෝ විශ්වවිද්යාලයේ මහාචාර්ය නිකලස් ලින්ග් (Nicholas Ling) පෙන්වා දෙන්නේ එක්සත් රාජධානිය වැනි රටවල් සිය ජලයේ ගුණාත්මකභාවය නැවත යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට සමත්ව ඇති බවත්, නවසීලන්තය ද එවැනි ඒකාබද්ධ වැඩපිළිවෙළක් වහාම ආරම්භ කළ යුතු බවත්ය.
