ඕස්ට්රේලියානුවන් නවසීලන්තය “බදු පාරාදීසයක්” (Tax Haven) ලෙස හඳුන්වන්නේ ඇයි? දෑලවර බදු ක්රමවල දැවැන්ත වෙනස්කම් සහ ආර්ථික විද්යාඥයන්ගේ විග්රහය
විශේෂ දේශීය මූල්ය සහ බදු ප්රතිපත්ති පුවත් විවරණය — ලයන්ස් රෝර් නිවුස් (Lions Roar News)
2026 මැයි 19 (ඔක්ලන්ඩ්) — ඕස්ට්රේලියානු රජය විසින් මෑතකදී ඉදිරිපත් කරන ලද නවතම අයවැය යෝජනා (Australian Budget) සමඟින් ටැස්මන් මුහුදෙන් එතෙර පිහිටි නවසීලන්තය දෙස ඕස්ට්රේලියානු ව්යාපාරිකයන් සහ දේපළ ආයෝජකයන් “සැබෑ ඊර්ෂ්යාවකින්” යුතුව බැලීමට පටන් ගෙන ඇත. ප්රමුඛ පෙළේ The Australian පුවත්පත මෑතකදී විශේෂ සිරස්තලයක් පළ කරමින් කියා සිටියේ, ඕස්ට්රේලියාවේ නව අයවැය නිසා නවසීලන්තය බදු පාරාදීසයක් (Tax Haven) ලෙස පෙනී යාමේ ආකර්ෂණය තවත් වැඩි වී ඇති බවයි.
නවසීලන්තය තුළ සමස්ත ප්රාග්ධන ලාභ බද්දක් (Wholesale Capital Gains Tax) නොමැති වීම, මුද්රා ගාස්තු (Stamp duty) හෝ ඉඩම් බදු (Land tax) නොමැති වීම මීට ප්රධානතම හේතුව වී තිබේ. කෙසේ වුවද, නවසීලන්තය සැබවින්ම බදු පාරාදීසයක්ද, දෑලවර බදු ක්රමවේදයන් (Tax systems) එකිනෙකට වෙනස් වන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව ආර්ථික විශේෂඥයන් ඉදිරිපත් කරන සවිස්තරාත්මක විග්රහය මෙන්න:
🇦🇺 1. ඕස්ට්රේලියානු අයවැයෙන් වැදුණු බදු පහර
ඕස්ට්රේලියානු රජය සිය නවතම අයවැය හරහා ආයෝජකයන් මත පනවා තිබූ බදු ප්රතිපත්ති දැඩි ලෙස සංශෝධනය කර ඇති අතර, එහි ප්රධාන කරුණු කිහිපයකි:
- ප්රාග්ධන ලාභ බද්ද (CGT) ඉහළට: මීට පෙර ආයෝජකයෙකු කිසියම් දේපළක් හෝ වත්කමක් වසරකට වඩා වැඩි කාලයක් සන්තකයේ තබාගෙන විකුණන විට සියයට 50ක බදු සහනයක් ($50) ලැබුණි. නමුත් නව නීතිය යටතේ එම සහනය උද්ධමනය මත පදනම් වූ සහනයක් දක්වා වෙනස් කර ඇති අතර, අවම වශයෙන් සියයට 30ක ප්රාග්ධන ලාභ බද්දක් ($30) පනවා ඇත. (විශ්රාමිකයන් සහ නව නිවාස ඉදිකරන්නන් මින් නිදහස් වේ).
- 1985 පෙර වත්කම්: 1985 වසරට පෙර මිලදී ගත් සහ මීට පෙර කිසිදා ප්රාග්ධන ලාභ බද්දට හසු නොවූ පැරණි වත්කම් ද දැන් මෙම බදු දැලට හසුකර ගෙන ඇත.
- සෘණාත්මක උත්තෝලනය (Negative Gearing) සීමා කිරීම: ඉඩම් හිමියන්ට තමන්ගේ කුලී දේපළවලින් සිදුවන මූල්ය අලාභයන්, වෙනත් මාර්ගවලින් ලබන ආදායම්වලින් අඩු කර ගනිමින් බදු සහන ලබා ගැනීමට තිබූ අවස්ථාව අහෝසි කර ඇත (නව නිවාස ඉදිකිරීම් හැර).
🇳🇿 2. නවසීලන්තයේ වත්මන් බදු තත්ත්වය
ඕස්ට්රේලියාවට සාපේක්ෂව නවසීලන්තය තුළ ක්රියාත්මක වන්නේ ඉතා සරල සහ ලිහිල් බදු ක්රමවේදයකි:
- ප්රාග්ධන ලාභ බද්දක් නැත: නිවාස මිලදී ගෙන වසර දෙකක් (02) ඇතුළත විකුණනු ලබන නේවාසික දේපළ සඳහා පමණක් බලපාන Bright-line ටෙස්ට් නීතිය හැරුණු කොට, වෙනත් සමස්ත ප්රාග්ධන ලාභ බද්දක් මෙරට නැත.
- Ring-fencing නීතිය: කුලී දේපළවලින් සිදුවන අලාභයන් වෙනත් ආදායම් මාර්ග (උදාහරණයක් ලෙස රැකියාවේ වැටුප) සමඟ එකතු කර බදු අඩු කර ගැනීමට නවසීලන්තය තුළ ද ඉඩ නොලැබෙන අතර, එම අලාභයන් දේපළ කළඹ (Property portfolio) තුළම සීමා කර (Ring-fenced) තැබිය යුතුය.
📊 3. ‘නවසීලන්තය බදු පාරාදීසයක් නෙවෙයි’ — ආර්ථික විද්යාඥයන්ගේ මතය
Simplicity ආයතනයේ ප්රධාන ආර්ථික විද්යාඥ ෂමුබීල් ඊකබ් (Shamubeel Eaqub) සහ ඩෙලොයිට් (Deloitte) බදු විශේෂඥ රොබින් වෝකර් (Robyn Walker) පෙන්වා දෙන්නේ නවසීලන්තය කිසිසේත්ම බදු පාරාදීසයක් නොවන නමුත්, ඕස්ට්රේලියාවට වඩා ඉතා සරල බදු ක්රමයක් මෙරට පවතින බවයි.
දෑලවර බදු එකතු කිරීමේ වෙනස්කම්:
- ඕස්ට්රේලියාව: වඩාත් සංකීර්ණ ෆෙඩරල් සහ ප්රාන්ත බදු රාශියක් පවතී. අඩු ආදායම් ලාභීන් සඳහා බදු රහිත සීමාවක් (Tax-free bracket) පවතින අතර, සමාගම් බදු (Corporate tax), වැටුප් බදු (Payroll tax), මුද්රා ගාස්තු සහ ඉඩම් බදු හරහා රජය විශාල වශයෙන් ඒක පුද්ගල බදු එකතු කරයි.
- නවසීලන්තය: ප්රධාන වශයෙන්ම පුද්ගලික ආදායම් බදු (Personal income tax) සහ භාණ්ඩ හා සේවා බද්ද (GST) මත පමණක් අවධානය යොමු කරයි. නවසීලන්ත වැසියන් ඕස්ට්රේලියානුවන්ට වඩා වැඩි වශයෙන් GST, සූදු බදු (Gambling taxes), මෝටර් රථ බදු සහ පළාත් පාලන සභා බදු (Rates) ගෙවනු ලබයි.
“ඕස්ට්රේලියානු අයවැයෙන් පසුව නවසීලන්තයේ බදු ක්රමය වඩා හොඳයි කියන ‘මූල්ය අලෙවිකරණ’ (Tax marketing) කතාවක් හැදී තිබෙනවා. ව්යාපාරිකයෙකුට වැදගත් වෙන්නේ බද්ද විතරක් නෙවෙයි, ලාභයක් ලැබීමේ හැකියාවයි. ඕස්ට්රේලියාව තුළ සාර්ථක ව්යාපාරයක් ගොඩනැගීමේ අවස්ථාව නවසීලන්තයට වඩා බෙහෙවින් වැඩියි.” — ආර්ථික විද්යාඥ ෂමුබීල් ඊකබ්
Infometrics හි ප්රධාන පුරෝකථන නිලධාරී ගැරත් කියර්නන් (Gareth Kiernan) පවසන්නේ ඕස්ට්රේලියානු ආයෝජකයන්ට නවසීලන්තයේ දේපළ මිලදී ගැනීමට විදේශීය ගැනුම්කරුවන්ගේ නීති (Foreign buyer rules) බාධාවක් නොවන බැවින් සහ පසුගිය වසරේ විනිමය අනුපාත වෙනස්වීම් නිසා අපේ රටේ දේපළ ඔවුන්ට ලාභදායී ලෙස පෙනෙන බැවින් ඔවුන් මෙරටට ආකර්ෂණය විය හැකි බවයි.
💰 4. ආයෝජකයන්ට වැදගත් ප්රාග්ධන ලාභයද, මුදල් ප්රවාහයද (Cash Flow)?
CoreLogic හි ප්රධාන දේපළ ආර්ථික විද්යාඥ කෙල්වින් ඩේවිඩ්සන් (Kelvin Davidson) ඉතා වැදගත් සහ ප්රායෝගික කරුණක් පෙන්වා දෙයි. ඔහු මෑතකදී දේපළ ආයෝජකයන් අතර පවත්වන ලද මත විමසුමකදී හෙළි වී ඇත්තේ, ආයෝජකයන් බහුතරයක් “ප්රාග්ධන ලාභ බද්දක් පනවා හෝ තමන්ට නිවාස ණය පොලී පිරිවැය (Interest deductibility) ව්යාපාරික වියදමක් ලෙස 100%ක්ම බදු වලින් අඩු කර ගැනීමට අවස්ථාව ලබා දෙන්නේ නම් එය වඩාත් කැමති” බවයි.
මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ ආයෝජකයන්ට වත්කම විකුණන විට ලැබෙන ලාභයට වඩා දිනපතා හෝ මාසිකව සිදුවන මුදල් ප්රවාහය (Cash flow) කළමනාකරණය කර ගැනීම අතිශය වැදගත් බවයි. ණය වාරික ගෙවා ගැනීමට නොහැකි වුවහොත් දේපළ අහිමි වන බැවින්, එහිදී ප්රාග්ධන ලාභ බද්දක් නොමැති වීමෙන් ඇති වැඩක් නැති බව ඩේවිඩ්සන් පෙන්වා දෙයි.
දේශීය මූල්ය විවරණය 🦁⚖️🌏
නවසීලන්තය තුළ සමස්ත ප්රාග්ධන ලාභ බද්දක් (Capital Gains Tax) නොමැති වීම නිසා ඇතැම් විදේශීය මාධ්ය අප රට “බදු පාරාදීසයක්” ලෙස හැඳින්වීමට උත්සාහ කළ ද, සැබෑ තත්ත්වය එය නොවේ. අප රටේ පවතින සියයට 15ක ඉහළ GST බද්ද සහ කිසිදු බදු නිදහස් සීමාවක් නොමැති (No tax-free threshold) පුද්ගලික ආදායම් බදු ව්යුහය නිසා සාමාන්ය වැටුප් ලබන ජනතාව මත විශාල බදු බරක් පැටවී ඇත.
ඕස්ට්රේලියාව තමන්ගේ නව අයවැය හරහා ධනවතුන් සහ විශාල ආයෝජකයන් මත බදු බර පටවමින් “බැන්ඩේජ් එක ගලවා දමන” දැඩි තීරණ (Ripped off the bandaid) ගෙන ඇති පසුබිමක, නවසීලන්තය තවමත් දේපළ ආයෝජනය සඳහා වඩාත් ලිහිල් ප්රතිපත්තියක් අනුගමනය කිරීම කැපී පෙනේ. කෙසේ වුවද, කෙටි කාලීන බදු වාසි බලාගෙන ඕස්ට්රේලියානු ව්යාපාර විශාල වශයෙන් මෙරටට ගලා එනු ඇතැයි සිතීම උගහටය. මන්දයත්, ඕස්ට්රේලියාවේ පවතින දැවැන්ත වෙළඳපොළ සහ ඉහළ ලාභ ලැබීමේ හැකියාව නවසීලන්තයට වඩා බෙහෙවින් ඉදිරියෙන් පවතින බැවිනි. දෑලවර පවතින මෙම බදු තරඟකාරීත්වය (Tax competition) හමුවේ අප රටේ බදු ක්රමය වඩාත් සරල මෙන්ම පොදු ජනතාවට සාධාරණ එකක් ලෙස පවත්වාගෙන යාම රජයේ වගකීමක් බව ලයන්ස් රෝර් අපගේ විශ්වාසයයි.
