ඇමරිකාව සහ ඉරානය අතර ගැටුම් උග්‍රවේ: ට්‍රම්ප්ගෙන් දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක්

දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand) – ගෝලීය පුවත් විශේෂ වාර්තාව

2026 ජූනි 28 (වොෂින්ටන්/ටෙහෙරාන්) — සති දෙකකට පෙර අත්සන් කළ අතුරු සාම ගිවිසුම බිඳ වැටෙමින්, ඇමරිකාව සහ ඉරානය අතර ගැටුම් යළිත් වරක් උග්‍ර අතට හැරී ඇත. හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධියේදී ඉන්ධන නෞකාවකට එල්ල වූ ප්‍රහාරයත් සමඟ කලාපීය උණුසුම උපරිම මට්ටමට පැමිණ තිබේ.

ජනාධිපති ට්‍රම්ප්ගේ දැඩි ප්‍රකාශය: ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් ප්‍රකාශ කළේ, ඇමරිකාවට තවදුරටත් සාධාරණව කටයුතු කිරීමට නොහැකි තත්ත්වයක් උදා වුවහොත්, ඉරානයට එරෙහිව පූර්ණ මිලිටරි බලය යොදා එම කටයුතු නිම කිරීමට සිදුවන බවයි. “එවැනි තත්ත්වයක් උදාවුවහොත්, ඉරාන ඉස්ලාමීය සමූහාණ්ඩුව තවදුරටත් පවතින්නේ නැත!” යනුවෙන් ට්‍රම්ප් අනතුරු අඟවා ඇත.

ගැටුමේ ප්‍රධාන කරුණු:

• නෞකා ප්‍රහාර: සෙනසුරාදා අලුයම හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධියේදී පැනමා ධජය සහිත තෙල් නෞකාවකට ඉරාන ඩ්‍රෝන ප්‍රහාරයක් එල්ල විය. ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන් අමෙරිකානු කේන්ද්‍රීය අණදෙන මධ්‍යස්ථානය (CENTCOM) ඉරානයේ හමුදා නිරීක්ෂණ, සන්නිවේදන සහ ගුවන් ආරක්ෂක පහසුකම් ඉලක්ක කර ගුවන් ප්‍රහාර මාලාවක් දියත් කළේය.
• ගිවිසුම් උල්ලංඝනය: දෙපාර්ශ්වයම එකිනෙකාට චෝදනා කරන්නේ අතුරු සාම ගිවිසුම උල්ලංඝනය කළ බවටයි. ලෙබනනයේ සටන් විරාමය පවත්වා ගැනීමට ඇමරිකාව අපොහොසත් වූ බව ඉරානය පවසන අතර, ඉරානය දිගින් දිගටම වාණිජ නෞකාවලට පහර දෙමින් ආක්‍රමණශීලීව හැසිරෙන බව ඇමරිකාව චෝදනා කරයි.
• කලාපීය අස්ථාවරත්වය: බහරේනයට එල්ල වූ ඩ්‍රෝන ප්‍රහාරය සහ ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) මගින් කලාපයේ ඇමරිකානු කඳවුරු “නිරයක්” බවට පත් කරන බවට කරන ලද තර්ජන නිසා මැදපෙරදිග කලාපය දැඩි අවදානමකට ලක්ව ඇත.
• ලෙබනන අර්බුදය: ඊශ්‍රායලය සහ ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා සංවිධානය අතර පවතින ගැටුම් තවදුරටත් උග්‍ර වී ඇති අතර, මෑතකදී එළඹි ඊශ්‍රායල-ලෙබනන ගිවිසුම හිස්බුල්ලා නායක නයිම් කාසෙම් විසින් ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත.

ඇමරිකානු උප ජනාධිපති ජේ.ඩී. වෑන්ස් පවසන්නේ ඇමරිකාව ගිවිසුමට ගරු කළ බවත්, ඉරානය ප්‍රචණ්ඩත්වය තෝරා ගත් බවත්ය. කලාපයේ තෙල් ප්‍රවාහන මාර්ගයන්හි පවතින මෙම අස්ථාවරත්වය ගෝලීය වෙළෙඳපොළට ද දැඩි බලපෑම් එල්ල කරමින් පවතී.