පෙට්රල් මිල ගැන දුක් වෙනවාද? එහෙනම් ඩීසල් රියදුරන් ගැනත් පොඩ්ඩක් හිතන්න!
විශේෂ ආර්ථික සහ ප්රවාහන පුවත් විවරණය – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
වෙලින්ටන් (Wellington) — 2026 මාර්තු 23, ප.ව. 03:21 — නවසීලන්තයේ පෙට්රල් මිල ඉහළ යාම ජනතාවට දැඩි පීඩනයක් එල්ල කරමින් පවතින පසුබිමක, ඩීසල් මිල ඉහළ යාම ඊටත් වඩා දරුණු ආර්ථික බලපෑමක් ඇති කරමින් පවතින බව මූල්ය විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති. ඉන්ධන මිල නිරීක්ෂණය කරන ‘ගෑස්පි’ (Gaspy) යෙදුමේ නවතම දත්තවලට අනුව, මේ වන විට 91 පෙට්රල් සහ ඩීසල් අතර මිල පරතරය ලීටරයකට ශත 20ක් (20c) තරම් අඩු මට්ටමකට පැමිණ තිබේ.
1. මිල ගණන්වල අසාමාන්ය හැසිරීම
ගෑස්පි (Gaspy) දත්තවලට අනුව, දිවයින පුරා 91 පෙට්රල් ලීටරයක සාමාන්ය මිල ඩොලර් 3.31ක් වන අතර, ඩීසල් ලීටරයක සාමාන්ය මිල ඩොලර් 3.13ක් වේ.
- බදු පරතරය: පෙට්රල් ලීටරයක මිලෙන් ශත 70ක් (70c) රජයේ බදු වේ. ඩීසල් සඳහා එවැනි සෘජු බද්දක් නොමැති බැවින්, සාමාන්යයෙන් ඩීසල් පෙට්රල්වලට වඩා ශත 70ක් ලාභදායී විය යුතුය. නමුත් මේ වන විට පවතින මිල පරතරය ශත 20ක් පමණි.
- ඉහළ යාමේ වේගය: පසුගිය දින 28ක කාලය තුළ 91 පෙට්රල් මිල 37.67% කින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර, ඩීසල් මිල 81.75% කින් ඉහළ ගොස් තිබේ. ගෑස්පි (Gaspy) ප්රකාශක මයික් නිව්ටන් (Mike Newton) පවසන්නේ, ඩීසල් රියදුරන්ට මීට අමතරව ‘මාර්ග භාවිතා කරන්නන්ගේ ගාස්තු’ (Road User Charges – RUC) ද ගෙවීමට සිදුවන බැවින් ඔවුන් දැඩි අපහසුතාවයකට පත්ව ඇති බවයි.
2. ප්රවාහන අංශයට සහ ව්යාපාරවලට වන බලපෑම
ඩීසල් මිල ඉහළ යාම නවසීලන්තයේ සමස්ත සැපයුම් දාමයටම (Supply chain) සෘජුවම බලපායි.
- ප්රවාහන වියදම්: ‘ට්රාන්ස්පෝර්ටින් නිව්සීලන්තය’ (Transporting New Zealand) ආයතනයේ බිලී ක්ලෙමන්ස් (Billy Clemens) පවසන්නේ, ප්රවාහන ව්යාපාරවල සමස්ත වියදමෙන් 15% ත් 20% ත් අතර ප්රමාණයක් ඩීසල් සඳහා වැය වන බවයි.
- මිල ඉහළ යාමේ අවදානම: ප්රවාහන අංශය ඉතා අඩු ලාභයක් ලබන ක්ෂේත්රයක් බැවින්, ඉහළ යන ඩීසල් වියදම පාරිභෝගිකයා මත පැටවීමට (Pass costs on) හෝ ව්යාපාර වසා දැමීමට ඔවුන්ට සිදුවේ. දැනටමත් ව්යාපාර රැසක් ‘ඉන්ධන ගැලපුම් ගාස්තුවක්’ (Fuel adjustment factor) ප්රවාහන බිල්පත්වලට එකතු කිරීමට පටන්ගෙන ඇත.
- අනෙකුත් ක්ෂේත්ර: ලොගින් (Logging), ඉදිකිරීම් සහ සිල්ලර වෙළඳාම (Retail) වැනි සෑම ක්ෂේත්රයකටම ප්රවාහන වියදම් ඉහළ යාම බලපානු ඇත. සිල්ලර වෙළඳාමේදී ඩීසල් මිල ඉහළ යාම 12%ක පමණ බලපෑමක් ඇති කරයි.
3. ආර්ථික විද්යාඥයින්ගේ බිය
‘සිම්ප්ලිසිටි’ (Simplicity) ආයතනයේ ප්රධාන ආර්ථික විද්යාඥ ෂමූබීල් ඉක්වබ් (Shamubeel Eaqub) මහතා පවසන්නේ, පෙට්රල් හිඟයකට වඩා ඩීසල් හිඟයක් රටට ඉතා භයානක විය හැකි බවයි.
- පෙට්රල් vs ඩීසල්: පෙට්රල් හිඟයක් පුද්ගලික මට්ටමින් අපහසුතාවයක් ඇති කළ හැකි වුවද, ඩීසල් හිඟයක් ඇති වුවහොත් භාණ්ඩ ප්රවාහනය, ඉදිකිරීම් කටයුතු සහ කෘෂිකාර්මික කටයුතු සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ වැටිය හැකිය.
4. මිල ගණන්වල කලාපීය විචලනය
ගෑස්පි (Gaspy) දත්ත අනුව රට පුරා විවිධ ප්රදේශවල ඉන්ධන මිල ගණන් විශාල ලෙස වෙනස් වේ.
- ලාභදායී ඉන්ධන: දැනට ලාභදායී 91 පෙට්රල් ලබාගත හැක්කේ ඔරාම්ස් මැරීන් විලේජ් (Orams Marine Village) හි වන අතර එහි මිල ඩොලර් 2.96කි. නමුත් එය ප්රධාන වශයෙන් බෝට්ටු සඳහා ඉන්ධන සපයන ස්ථානයකි.
- අධික මිල: ඕක්ලන්ඩ් හි වයිහෙකේ දූපතේ (Waiheke Island) 91 පෙට්රල් මිල ඩොලර් 4 කට ආසන්න වී ඇත. ප්රධාන මාර්ගවලින් බැහැරව පිහිටි සහ අඩු ජනගහනයක් සහිත ප්රදේශවල මිල ගණන් සාමාන්යයෙන් ඉහළ මට්ටමක පවතී.
- තරඟකාරිත්වය: ඇතැම් ප්රදේශවල අලුතින් ඉන්ධන පිරවුම්හල් විවෘත කිරීම නිසා තරඟකාරිත්වයක් ඇති වී මිල ගණන් තරමක් අඩු වී තිබේ. මංගවායි (Mangawhai) ප්රදේශයේ මාස පහකට පෙර විවෘත කළ ගල් (Gull) පිරවුම්හල ඊට උදාහරණයකි.
