GST සීමාව ඉහළ නැංවීමෙන් ගැටළුව විසඳෙන්නේ නැතිව එය වෙනත් තැනකට මාරුවීමක් පමණක් වන බවට බදු විශේෂඥයෙකුගෙන් අනතුරු ඇඟවීමක්!

දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)

වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය — 2026 අගෝස්තු 07 — (සුසන් එඩ්මන්ඩ්ස්) කම්කරු පක්ෂය (Labour Party) විසින් යෝජනා කර ඇති පරිදි GST (භාණ්ඩ හා සේවා බදු) ලියාපදිංචි කිරීමේ සීමාව ඉහළ නැංවීම මඟින් සැබෑ ගැටළුව විසඳෙන්නේ නැතිව, එය හුදෙක් වෙනත් පාර්ශ්වයකට මාරුවීමක් පමණක් සිදු වන බවට බදු විශේෂඥයෝ අනතුරු ඇඟვიති.

1. කම්කරු පක්ෂයේ නව ව්‍යාපාරික ප්‍රතිපත්ති යෝජනා

• GST සීමාව ඉහළ නැංවීම: වත්මන් රජයෙන් පසු බලයට පත්වුවහොත් කුඩා ව්‍යාපාර නඟාසිටුවීම සඳහා පියවර ගන්නා බව කම්කරු පක්ෂ නායක ක්‍රිස් හිප්කින්ස් (Chris Hipkins) ප්‍රකාශ කළේය. ඒ යටතේ දැනට ඩොලර් 60,000 ක් වන GST ලියාපදිංචි කිරීමේ සීමාව ඩොලර් 80,000 දක්වා ඉහළ නැංවීමට යෝජනා කර ඇත. මෙය ක්‍රියාත්මක වුවහොත් කුඩා ව්‍යාපාරිකයන් 35,000 කට පමණ අනිවාර්යයෙන්ම GST සඳහා ලියාපදිංචි වීමට අවශ්‍ය නොවනු ඇත. (මෙම සීමාව 2009 වසරේ සිට මෙතෙක් වෙනස් වී නොමැත).
• අනෙකුත් සහන: ඩොලර් 25,000 හෝට අඩු ඉන්වොයිසි සඳහා විශාල ව්‍යාපාර විසින් කුඩා සැපයුම්කරුවන්ට දින 15ක් ඇතුළත මුදල් ගෙවිය යුතු වීම, සහ ඩොලර් මිලියන 10 කට වඩා අඩු පිරිවැට්ටුමක් ඇති ව්‍යාපාර සඳහා වත්කම් කපා හැරීමේ සීමාව ඩොලර් 1,000 සිට ඩොලර් 10,000 දක්වා ඉහළ නැංවීම ආදී යෝජනා ද මෙයට ඇතුළත් වේ.

2. බදු විශේෂඥයන්ගේ විචාරය සහ මතු වන ගැටලු

• ගැටළුව වෙනත් තැනකට මාරුවීම: ඩොලයිට් (Deloitte) ආයතනයේ GST විශේෂඥ ඇලන් බුලොට් (Alan Bullot) පවසන්නේ මෙම සීමාව ඉහළ නැංවීමෙන් යම් පිරිසකට සහන සැලසුණද, ඩොලර් 81,000 ක් වැනි ආදායමක් ලබන තවත් කුඩා ව්‍යාපාරිකයෙකුට එය අසාධාරණයක් ලෙස දැනිය හැකි බවයි. “මෙය ගැටළුව විසඳීමක් නොවේ, එය හුදෙක් වෙනත් තැනකට මාරුවීමක් පමණයි” යැයි ඔහු පෙන්වා දෙයි.
• ප්ලැට්ෆෝම් ආර්ථිකයේ අසමතුලිතතාව: රයිඩ්-ෂෙයාර් (ride-sharing) සහ ආහාර බෙදාහැරීමේ (food-delivery) සේවාවන්හි නියුතු අයට පළමු ඩොලරයේ සිටම GST අය වන බැවින්, පුද්ගලික පුහුණුකරුවෙකුට ඩොලර් 79,000 ක් දක්වා GST නොමැතිව කටයුතු කළ හැකි වුවද අනෙක් අයට පළමු දවසේ සිටම බදු ගෙවීමට සිදුවීම බරපතල අසමතුලිතතාවක් බව ඔහු සඳහන් කළේය.
• අභ්‍යන්තර ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ (IRD) උත්සුකයන්: සීමාවට වඩා අඩුවෙන් උපයන පිරිසට තමන්ට වාසිදායක අවස්ථාවලදී (ප්‍රතිපූදන ලබා ගැනීමට හැකි අවස්ථාවලදී) පමණක් GST සඳහා ස්වේච්ඡೆಯಿಂದ ලියාපදිංචි වීමට අවස්ථාව ලැබීම හේතුවෙන් දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවට බදු ආදායම් අහිමි වීමේ අවදානමක් පවතින බවද ඔහු වැඩිදුරටත් පෙන්වා දුන්නේය.