කිවීසේවර් (KiwiSaver) ආයෝජන උපාය මාර්ග සහ නවසීලන්ත විශ්රාම වැටුප් පිළිබඳ විශේෂ විමසුම
Senior couple working out their bills at home in the kitchen
දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand) – මූල්ය විශේෂ වාර්තාව
2026 ජූනි 01 (නවසීලන්තය) — නවසීලන්තයේ පදිංචි කරුවන් මුහුණ දෙන ප්රධාන මූල්ය අභියෝග වන කිවීසේවර් (KiwiSaver) ආයෝජන උපාය මාර්ග සහ නවසීලන්ත සුපර් (NZ Super) විශ්රාම වැටුප් සුදුසුකම් පිළිබඳව මූල්ය වාර්තාකාරිනී සුසාන් එඩ්මන්ඩ්ස් මහත්මිය විසින් වැදගත් කරුණු රැසක් අනාවරණය කර තිබේ. වත්මන් ආර්ථික තත්ත්වයන් හමුවේ බොහෝ පවුල් සිය විශ්රාම කාලය සුරක්ෂිත කර ගැනීමට උත්සාහ දරමින් සිටින අතර, ඒ සම්බන්ධයෙන් මතුවන ගැටළු සඳහා ලබාදී ඇති පිළිතුරු මගින් පැහැදිලි මඟ පෙන්වීමක් සපයයි.
කිවීසේවර් ආයෝජන සහ පවුල් දේපල හිමිකම
තම ස්වයං රැකියාවක නිරත සැමියෙකු සහ පූර්ණ කාලීන රැකියාවක නිරත බිරිඳක් පවුලක් ලෙස තමන්ගේ විශ්රාම සැලසුම සම්බන්ධයෙන් නැගූ ප්රශ්නයක් මෙහිදී මූලික වේ. ඔවුන්ගේ උපාය මාර්ගය වී ඇත්තේ සැමියාගේ කිවීසේවර් ගිණුමට රජයේ දිරිගැන්වීම් පමණක් ලබා දී, බිරිඳගේ ගිණුමට 8%ක ඉහළ ස්වේච්ඡා දායකත්වයක් ලබා දීමයි.
මේ පිළිබඳව අදහස් දක්වන සුසාන් එඩ්මන්ඩ්ස් පවසන්නේ, මෙය සාධාරණ උපාය මාර්ගයක් ලෙස සැලකිය හැකි බවයි. මෙයට හේතුව වන්නේ නවසීලන්ත නීතියට අනුව කිවීසේවර් ආයෝජනයක් යනු සාමාන්යයෙන් ‘සම්බන්ධතා දේපලක්’ (relationship property) ලෙස සැළකීමයි. යම් හෙයකින් දෙදෙනා වෙන්වීමට තීරණය කළහොත් හෝ එවැනි තත්ත්වයක් උද්ගත වුවහොත්, එම ආයෝජනය මත නීත්යානුකූල හිමිකමක් සැමියාටද ලබා ගත හැකි වීමයි.
එසේ වුවද, ස්වයං රැකියාවල නිරත පුද්ගලයින් සඳහා වර්තමානයේ කිවීසේවර් තුළ ආයෝජනය කිරීම සඳහා රජයෙන් ලැබෙන එකම දිරිගැන්වීම වාර්ෂිකව රජයෙන් පිරිනැමෙන ඩොලර් 260ක මුදල පමණක් බව ඇය අවධාරණය කරයි. යම් අයෙකු කිවීසේවර් මගින් සිය විශ්රාම වැටුප සුරක්ෂිත කිරීමට තීරණය නොකරන්නේ නම්, ඔවුන් අනිවාර්යයෙන්ම ඒ වෙනුවට වෙනත් ඵලදායී ආයෝජන ක්රමයක් අනුගමනය කළ යුතු බව ඇය පවසයි. කිවීසේවර් තුළ මුදල් තැන්පත් කිරීමේදී ඇති වාසිය වන්නේ එය යම් ආකාරයකට “මුදල් අගුළු දැමීමක්” සිදු වන නිසා වියදම් වීම වැළකී තවදුරටත් ආයෝජනය වර්ධනය වීමයි.
විදේශ ආයෝජන අරමුදල් (FIF) නීති වෙනස්කම්
නවසීලන්ත ආයෝජකයින් බොහෝ දෙනෙකු උනන්දුවෙන් බලා සිටින තවත් කරුණක් වන්නේ විදේශ ආයෝජන අරමුදල් (Foreign Investment Funds – FIF) සම්බන්ධයෙන් රජය ගෙන එන නවතම සංශෝධන වේ. දැනට පවතින ඩොලර් 50,000ක සීමාව ඩොලර් 100,000 දක්වා ඉහළ නැංවීමට රජය සැලසුම් කර තිබීම ආයෝජකයින්ට මහත් සහනයක් වී ඇත.
කෙසේ වෙතත්, ඩෙලොයිට් (Deloitte) බදු විශේෂඥ රොබින් වෝකර් පෙන්වා දෙන පරිදි, මෙම වෙනස්කම් අප්රේල් මාසයේ සිට ක්රියාත්මක වීමට නියමිතව තිබුණද, එළඹෙන මහ මැතිවරණයට පෙර ඒ සඳහා අවශ්ය නීති සම්මත වීමේ ඉඩකඩ බෙහෙවින් අඩුය. එබැවින්, මෙම නීතිමය ක්රියාවලිය ප්රමාද විය හැකි බව ආයෝජකයින් අවබෝධ කරගත යුතුය.
නවසීලන්ත සුපර් (NZ Super) සඳහා සුදුසුකම් ලැබීම
විශේෂයෙන්ම ඕස්ට්රේලියාවේ ජීවත් වී නැවත නවසීලන්තයට පැමිණි පුද්ගලයින්ට මතුව ඇති ප්රධාන ගැටලුව වන්නේ නවසීලන්ත සුපර් විශ්රාම වැටුප ලබා ගැනීමට ගතවන කාලයයි.
නවසීලන්තයේ විශ්රාම වැටුප සඳහා සුදුසුකම් ලැබීමට වයස අවුරුදු 20 ත් 65 ත් අතර කාලය තුළ වසර 12ක නවසීලන්ත පදිංචියක් අත්යවශ්ය වේ. ඕස්ට්රේලියාවේ ගත කළ කාලය නවසීලන්ත පදිංචි අවශ්යතා සපුරාලීමට භාවිතා කරන්නේ නම්, ඔවුන්ට ඕස්ට්රේලියාවේ විශ්රාම වැටුප් හිමි වයස (වයස අවුරුදු 67) වන තෙක් නවසීලන්ත විශ්රාම වැටුප සඳහා බලා සිටීමට සිදුවනු ඇතැයි සුසාන් එඩ්මන්ඩ්ස් තහවුරු කරයි. එබැවින්, ඕස්ට්රේලියාවේ සිට පැමිණි අයකුට කෙලින්ම අයදුම්පත් යොමු කිරීමේදී තමන්ට වයස 67ක් වනතුරු බලා සිටීමට සිදුවේද යන්න පිළිබඳව නීතිමය උපදෙස් ලබා ගැනීම වඩාත් සුදුසු වේ.
