“ඉන්ධන බදු අඩකින් අඩු කරනු!” — ඕක්ලන්ඩ් වික්ටෝරියා පාර්ක් ඇතුළු ස්ථාන 50ක දැවැන්ත ජන විරෝධතා!
විශේෂ නවසීලන්ත දේශීය සහ ආර්ථික දේශපාලන පුවත් විවරණය — දියත නිවුස් නිවුසීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
2026 මැයි 17 (ඕක්ලන්ඩ්) — නවසීලන්තය පුරා පවතින ඉහළ ජීවන වියදම් අර්බුදය (Cost of living crisis) සහ ශීඝ්රයෙන් ඉහළ යන ඉන්ධන මිල හමුවේ, රජයේ ඉන්ධන බදු ප්රතිපත්තියට එරෙහිව ඊයේ (සෙනසුරාදා) නවසීලන්තය පුරා නගර සහ ප්රදේශ 50කට වැඩි ස්ථානවල එකවර දැවැන්ත මහජන විරෝධතාවල නිරත වී තිබේ. ප්රධාන විරෝධතාවක් ඕක්ලන්ඩ් මධ්යම නගරයේ පිහිටි ‘වික්ටෝරියා පාර්ක්’ (Victoria Park) හිදී පැවැත්වුණු අතර, විරෝධතාකරුවන් ඉල්ලා සිටින්නේ රජයේ ඉන්ධන සුරාබදු (Fuel excise tax) සහ මාර්ග පරිශීලක ගාස්තු (RUCs) වහාම අඩකින් (50%) අඩු කරන ලෙසයි.
RNZ ඩිජිටල් මාධ්යවේදී පැරිස් අයිබෙල්ගේ වාර්තාව ඇසුරින් සකස් කළ සම්පූර්ණ පුවත් විවරණය මෙන්න:
1. තැතිගන්වනසුලු ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම සහ විරෝධතාකරුවන්ගේ ඉල්ලීම්
නවසීලන්ත සංඛ්යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ (Stats NZ) නිල දත්තවලට අනුව, පසුගිය පෙබරවාරි මාසයේ සිට ගතවූ මාස දෙකක කාලය තුළ පමණක් නවසීලන්තයේ පැට්රල් මිල 33.6% කින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර, ඩීසල් මිල 94.9% කින් අතිදැවැන්ත ලෙස අහස උසට පැන ඇත. ‘Fuel Tax Protest NZ’ නමැති සංවිධානය විසින් මෙහෙයවූ මෙම විරෝධතාවල ප්රධාන ඉල්ලීම් මෙන්න:
- බදු 50%කින් අඩු කිරීම: ඉන්ධන මත පනවා ඇති රජයේ බදු සහ RUC ගාස්තු තාවකාලිකව හෝ අඩකින් අඩු කර ජනතාවට සහන දීම. (වාර්තාවලට අනුව 2025 වසරේදී ඉන්ධන මිලෙන් 49%ක්ම සමන්විත වී ඇත්තේ රජයේ බදු සහ Emissions Trading Scheme (ETS) බදුවලිනි).
- අත්යවශ්ය සේවාවලට සහන: ගොවීන් (Farmers), ප්රවාහන සේවා, හදිසි සේවා සහ ආහාර සැපයුම් දාම (Food supply chains) සඳහා විශේෂ ඉන්ධන සහන ලබාදීම.
- විනිවිදභාවය: ඉන්ධන බදු මඟින් රජය උපයන බිලියන ගණනක මුදල් වියදම් කරන්නේ කොහේද, මාර්ග නඩත්තු (Road maintenance) සහ වළවල් වැසීමේ අරමුදල් (Pothole prevention fund) යෙදවෙන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව විනිවිදභාවයක් පෙන්වීම.
2. රජය දුන් සහන මදි — ජනතාව පීඩාවෙන්
ඉන්ධන අර්බුදයෙන් පීඩා විඳින අඩු ආදායම්ලාභී පවුල් 143,000ක් වෙනුවෙන් රජය විසින් දැනට සතිපතා ලබාදෙන බදු සහනය (In-work tax credit) ඩොලර් 50 දක්වා තාවකාලිකව ඉහළ නංවා ඇති අතර, නිවාස සහ ප්රජා සේවා සේවකයන්ගේ ගමන් දීමනා 30%කින් ඉහළ නංවා ඇත.
නමුත් වික්ටෝරියා පාර්ක් විරෝධතාවයේ ප්රකාශකයෙකු RNZ වෙත පැවසුවේ එම සහන කිසිසේත්ම ප්රමාණවත් නොවන බවයි. “කිසිම කෙනෙක් ඔය සහන ගැන සතුටු වෙන්නේ නැහැ. විශේෂයෙන් ගම්බද ප්රදේශවල ඉන්න මව්වරුන් සහ දරුවන් පාසල් බස් රථ පවා නොමැතිව, තමන්ගේ වාහනවලට තෙල් ගැසීමට නොහැකිව දැඩි ලෙස දුක් විඳිනවා. සුපර්මාර්කට්වලට ආහාර ප්රවාහනය කරන ලොරිවල RUC ගාස්තු අඩු කළොත් විතරයි බඩු මිල අඩුවෙලා පොදු ජනතාවට සහනයක් ලැබෙන්නේ.”
3. බදු වැඩි කිරීමේ ප්ලෑන සහ ආණ්ඩුවේ බෙදීම
2027 ජනවාරි මාසයේ සිට ක්රියාත්මක වන පරිදි ඉන්ධන ලීටරයකට ශත 12ක බද්දක් ද, 2028 දී තවත් ශත 6ක් ද ලෙස ඉදිරි වසරවලදී දිගින් දිගටම ඉන්ධන බදු වැඩි කිරීමට රජය මීට පෙර සැලසුම් කර තිබුණි.
වත්මන් මූල්ය අමාත්ය නිකොලා විලිස් (Nicola Willis) මහත්මිය මෑතකදී ප්රකාශ කළේ පවතින තත්ත්වය මත 2027 ජනවාරි මාසයේදී සිදුකිරීමට නියමිත මුල් බදු වැඩිකිරීම සිදුනොවීමට “ඉතා ඉහළ ඉඩක්” ඇති බවයි. කෙසේ වෙතත්, රජයේ හවුල්කාර පක්ෂයක් වන ACT පක්ෂයේ නායක ඩේවිඩ් සේමූර් (David Seymour) පවසන්නේ එම බදු වැඩි කිරීම සැලසුම් කළ පරිදිම ක්රියාත්මක කළ යුතු බවයි. විරෝධතාකරුවන් පවසන්නේ ඉන්ධන මිල අහස උසට ගොස් ඇති මොහොතක මෙවැනි බදු වැඩි කිරීම් ගැන සිතීම පවා ආණ්ඩුව මහපොළොවේ සැබෑ යථාර්ථයෙන් මිදී ඇති බවට හොඳම සාක්ෂියක් බවයි.
4. විෂය භාර අමාත්යවරයාගේ ප්රතිචාරය
විරෝධතා පිළිබඳව මූල්ය අමාත්යවරියගෙන් විමසීමේදී ඇය ප්රවාහන අමාත්ය ක්රිස් බිෂොප් (Chris Bishop) මහතාගේ ප්රකාශ වෙත යොමු කර සිටියාය. අමාත්ය ක්රිස් බිෂොප් පවසන්නේ විරෝධතාකරුවන්ගේ ඉල්ලීම් වැරදි උපකල්පන මත පදනම් වූ ඒවා බවයි.
ප්රවාහන අමාත්යවරයාගේ ප්රකාශය: “අර්බුදය ආරම්භ වූ දා සිට රජය ඉන්ධන බදු වැඩි කර නැහැ. එය පවතින්නේ මිලෙන් ප්රතිශතයක් ලෙස නොව, ලීටරයකට ශත 70ක ස්ථාවර බද්දක් ලෙසයි. විරෝධතාකරුවන් ඉල්ලන පරිදි ඉන්ධන බදු හෝ RUC ගාස්තු අඩු කිරීමට රජයට හැකියාවක් නැහැ. එහෙම කළොත් අපේ ප්රධාන ප්රමුඛතාවයක් වන නවසීලන්තයේ මාර්ග නඩත්තු කටයුතු (Road maintenance) සඳහා වන ප්රතිපාදන සම්පූර්ණයෙන්ම අහිමි වී යනවා.”
ඕක්ලන්ඩ් වික්ටෝරියා පාර්ක් හි පැවති මෙම විරෝධතාවය නිරීක්ෂණය කිරීමට නවසීලන්ත පොලිසිය ද පැමිණ සිටි අතර, විරෝධතාවය ඉතා සාමකාමීව (Peaceful) පැවැත්වුණු බව පොලිසිය තහවුරු කළේය.
දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය 🦁⚖️🌏
නවසීලන්තය පුරා වේගයෙන් පැතිර යන මෙම ‘ඉන්ධන බදු විරෝධතාවය’ (Fuel Tax Protest) හරහා මතු වන්නේ ලෝක වෙළඳපොළේ තෙල් මිල ඉහළ යාම හමුවේ සාමාන්ය කිවි වැසියන් මුහුණ දෙන අතිශය දුෂ්කර ආර්ථික පීඩනයයි. විශේෂයෙන්ම මාස දෙකක් තුළ ඩීසල් මිල 95%කින් පමණ ඉහළ යාම රටේ ප්රවාහන හා සැපයුම් ක්ෂේත්රයට මාරක පහරකි. ඕස්ට්රේලියාව වැනි රටවල් තාවකාලිකව ඉන්ධන බදු කපා හරිමින් ජනතාවට සහන සලසද්දී, නවසීලන්ත රජය “මාර්ග නඩත්තුව” පෙන්වමින් බදු අඩු කිරීම සෘජුවම ප්රතික්ෂේප කිරීම පොදු ජනතාවගේ දැඩි දෝෂදර්ශනයට ලක්ව ඇත.
ජාතික (National) සහ ඇක්ට් (ACT) පක්ෂ අතර ඉදිරි බදු වැඩි කිරීම් සම්බන්ධයෙන් පවතින අභ්යන්තර මතභේදය ද මෙමඟින් බදා වී තිබේ. රජය වහාම ක්රියාත්මක වී ඉන්ධන ආනයනකරුවන්ගේ ETS බදු හෝ තාවකාලිකව ලිහිල් නොකළහොත්, ඉදිරි මාසවලදී සුපර්මාර්කට්වල ආහාර ඇතුළු සියලුම අත්යවශ්ය භාණ්ඩ මිල තවදුරටත් දරාගත නොහැකි ලෙස ඉහළ යාම වැළැක්විය නොහැක.
