“25 වැනි සංශෝධනය යනු කුමක්ද? එයින් ජනාධිපතිවරයෙකු ඉවත් කළ හැකිද?” – ට්‍රම්ප්ගේ ක්‍රියාකලාපය හමුවේ ඇමෙරිකාවේ උණුසුම් කතාබහක්.

විශේෂ විමර්ශනාත්මක පුවත් විවරණය – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)

වොෂින්ටන්, ඇමෙරිකාව — 2026 අප්‍රේල් 08 (බදාදා) — ඉරානය සමඟ පවතින යුදමය වාතාවරණය හමුවේ ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සිදු කරන ප්‍රචණ්ඩ ප්‍රකාශ සහ ඔහුගේ මානසික යෝග්‍යතාවය පිළිබඳව එරට දේශපාලන කරළියේ දැඩි කතාබහක් මතු වී ඇත. මේ සමඟම ඇමෙරිකානු ව්‍යවස්ථාවේ 25 වැනි සංශෝධනය (25th Amendment) භාවිත කර ඔහුව ධුරයෙන් ඉවත් කළ හැකිද යන්න පිළිබඳව විද්වතුන් සහ දේශපාලනඥයන් අදහස් දක්වමින් සිටිති.

1. 25 වැනි සංශෝධනය යනු කුමක්ද?

මෙය 1967 වසරේදී ඇමෙරිකානු ව්‍යවස්ථාවට එක් කරන ලද්දකි. එහි මූලික අරමුණ වන්නේ ජනාධිපතිවරයෙකු මියගියහොත්, ඉල්ලා අස් වුවහොත් හෝ සිය රාජකාරි ඉටු කිරීමට අපොහොසත් වුවහොත් ධුරයේ අනුප්‍රාප්තිකයා පත් කර ගන්නා ආකාරය පැහැදිලි කිරීමයි.

• 4 වැනි වගන්තිය (Section 4): දැනට වැඩිපුරම කතාබහට ලක්වන්නේ මෙහි 4 වැනි වගන්තියයි. ඒ අනුව, ජනාධිපතිවරයාට තම රාජකාරි ඉටු කිරීමට නොහැකි බවට උප ජනාධිපතිවරයා සහ කැබිනට් මණ්ඩලයේ බහුතරය ලිඛිතව දැනුම් දෙන්නේ නම්, උප ජනාධිපතිවරයාට “වැඩබලන ජනාධිපති” ලෙස බලතල ලබා ගත හැකිය.

2. ට්‍රම්ප් ඉවත් කිරීමට ඇති බාධාවන්

මෙම සංශෝධනය ක්‍රියාත්මක කිරීම අතිශය දුෂ්කර ක්‍රියාවලියකි:

• විශ්වාසවන්තභාවය: ජනාධිපති ට්‍රම්ප් සිය කැබිනට් මණ්ඩලයට පත් කර ඇත්තේ තමාට අතිශය ලැදි පුද්ගලයන් බැවින්, ඔවුන් ඔහුට එරෙහිව නැගී සිටීමේ සම්භාවිතාව අඩුය.
• ශාරීරික හෝ මානසික නොහැකියාව: මෙම සංශෝධනය මූලික වශයෙන් අදහස් කරන්නේ ජනාධිපතිවරයෙකු ශාරීරිකව හෝ මානසිකව අකර්මන්‍ය වූ අවස්ථාවන් සඳහාය. වැරදි තීරණ ගැනීම හෝ මතභේදාත්මක ප්‍රකාශ කිරීම පමණක් ඔහුව ඉවත් කිරීමට ප්‍රමාණවත් නොවන බව නීති විශාරදයෝ පවසති.

3. දෝෂාභියෝගය (Impeachment) සහ 25 වැනි සංශෝධනය අතර වෙනස

• දෝෂාභියෝගය: මෙය ව්‍යවස්ථාදායකය විසින් සිදු කරන නඩු විභාගයක් වැනි ක්‍රියාවලියකි. ජනාධිපතිවරයෙකු බරපතල වැරදි සිදු කර ඇති විට නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය සහ සෙනෙට් මණ්ඩලය හරහා ඔහුව ඉවත් කළ හැකිය. (ට්‍රම්ප් මීට පෙර දෙවතාවක්ම දෝෂාභියෝගයට ලක් වූ නමුත් සෙනෙට් මණ්ඩලයෙන් නිදහස් විය).
• 25 වැනි සංශෝධනය: මෙය පාලක රජය තුළින්ම (උප ජනාධිපති සහ කැබිනට් මණ්ඩලය) ජනාධිපතිවරයා අසමත් බව ප්‍රකාශ කිරීමකි. මෙය මෙතෙක් ඇමෙරිකානු ඉතිහාසයේ කිසිදු ජනාධිපතිවරයෙකු බලහත්කාරයෙන් ඉවත් කිරීමට භාවිත කර නොමැත.