මැදපෙරදිග මහා යුද්ධය: ඉරානයෙන් ඉන්දියන් සාගරයේ ඇමරිකානු-බ්රිතාන්ය කඳවුරකට බැලැස්ටික් මිසයිල ප්රහාර! හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධියේ අර්බුදය සහ ලෝක ආර්ථිකය දැඩි අවදානමක!
විශේෂ ඒකාබද්ධ පුවත් වාර්තාව – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
වෙලින්ටන් (Wellington) — 2026 මාර්තු 21 — සමස්ත මැදපෙරදිග කලාපයම ගිනි ගනිමින් පවතින මොහොතක, ඉරානය විසින් ඉන්දියන් සාගරයේ පිහිටි ඇමරිකානු සහ බ්රිතාන්ය ඒකාබද්ධ හමුදා කඳවුරක් වන දියාගෝ ගාර්ෂියා (Diego Garcia) වෙත බැලැස්ටික් මිසයිල ප්රහාර එල්ල කර ඇති බව වාර්තා වේ. මෙය සති තුනක් තිස්සේ ඇවිළෙන යුද්ධයේ තීරණාත්මක හැරවුම් ලක්ෂයකි.
1. දියාගෝ ගාර්ෂියා ප්රහාරය: ඉරානයේ මිසයිල බලය ලොවට හෙළි වෙයි
වෝල් ස්ට්රීට් ජර්නල් (Wall Street Journal) පුවත්පත උපුටා දක්වමින් වාර්තා වන්නේ ඉරානය විසින් දියාගෝ ගාර්ෂියා කඳවුර ඉලක්ක කර බැලැස්ටික් මිසයිල දෙකක් එල්ල කර ඇති බවයි. ඉරාන දේශසීමාවේ සිට කිලෝමීටර 4000ක් පමණ ඈතින් පිහිටි මෙම කඳවුරට ප්රහාර එල්ල කිරීමෙන් පෙනී යන්නේ ඉරානය සතුව මෙතෙක් ලෝකය විශ්වාස කළාට වඩා වැඩි දුරක් ගමන් කළ හැකි මිසයිල පවතින බවයි.
- ප්රහාරයේ ස්වභාවය: එක් මිසයිලයක් ගුවනේදී අක්රිය වී ඇති අතර, අනෙක් මිසයිලය ඇමරිකානු යුද නෞකාවකින් එල්ල කළ මිසයිල නාශකයක් මගින් විනාශ කිරීමට උත්සාහ කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, කිසිදු මිසයිලයක් කඳවුරේ ඉලක්කය වෙත පතිත වී නොමැත.
- කඳවුරේ වැදගත්කම: බ්රිතාන්යයට අයත් චාගෝස් දූපත් සමූහයේ (Chagos Islands) පිහිටි දියාගෝ ගාර්ෂියා කඳවුර ඇමරිකාවේ ප්රධානතම යුද මධ්යස්ථානයකි. ඇමරිකානු බෝම්බ හෙලන ගුවන් යානා සහ අනෙකුත් යුද උපකරණ මෙහි ස්ථාපිත කර ඇත.
2. හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය: ජපානයට පමණක් මග විවෘත වෙයි?
ලෝක තෙල් සැපයුමෙන් 20%ක් ගමන් කරන හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) ඉරානය විසින් වසා දැමීම නිසා ලෝක ආර්ථිකය අඩපණ වී තිබේ. කෙසේ වෙතත්, ඉරාන විදේශ අමාත්ය අබ්බාස් අරාජ්චි ප්රකාශ කර ඇත්තේ ජපානයට සම්බන්ධ නෞකාවලට පමණක් මෙම සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමන් කිරීමට අවසර දෙන බවයි.
- ජපානයේ තත්ත්වය: ජපානය සිය තෙල් අවශ්යතාවයෙන් 95%ක් මැදපෙරදිගින් ලබා ගන්නා අතර, ඉන් 90%ක්ම පැමිණෙන්නේ මෙම සමුද්ර සන්ධිය හරහාය.
- ගෝලීය බලපෑම: තෙල් මිල ඉහළ යාම පාලනය කිරීම සඳහා ජපානය ඇතුළු රටවල් රැසක් සිය උපායමාර්ගික තෙල් සංචිත (Strategic Reserves) මුදා හැරීමට පියවර ගෙන ඇත.
3. ඊශ්රායලය සහ ලෙබනනය: මාරාන්තික ප්රහාර මාලාවක්
ඊශ්රායලයේ ප්රධාන නගරයක් වන ටෙල් අවිව් (Tel Aviv) සහ ජෙරුසලමේ ශුද්ධ වූ ස්ථාන අසලට ඉරාන මිසයිල පතිත වී ඇති බව වාර්තා වේ. අල්-අක්සා පල්ලිය සහ බටහිර තාප්පය (Western Wall) වැනි ආගමික වශයෙන් වැදගත් ස්ථාන අසල මෙම පිපිරුම් සිදුවීමත් සමඟ ඊශ්රායලය දැඩි ආරක්ෂක පියවර ගෙන ඇත.
- බීරූට් වෙත ප්රහාර: ඉරාන සහාය ලබන හෙස්බොල්ලා (Hezbollah) සංවිධානය ඉලක්ක කර ඊශ්රායලය ලෙබනනයේ බීරූට් අගනුවරට දැඩි ගුවන් ප්රහාර එල්ල කරමින් සිටී. මෙම සටන් නිසා ලෙබනනයේ 1.4 මිලියනයකට අධික පිරිසක් අවතැන් වී ඇත.
- ජීවිත හානි: දකුණු ලෙබනනයේ සිදුවූ ඊශ්රායල ප්රහාරයකින් එක් පුද්ගලයෙකු මිය ගොස් තවත් දෙදෙනෙකු තුවාල ලබා තිබේ.
4. සෞදි අරාබිය සහ ඉරාකය: යුද්ධය කලාපය පුරා පැතිරෙයි
සෞදි අරාබියේ තෙල් නිධි සහ යටිතල පහසුකම් ඉලක්ක කර ඉරානය එල්ල කළ ඩ්රෝන යානා 22ක් සාර්ථකව විනාශ කළ බව සෞදි ආරක්ෂක අමාත්යාංශය පවසයි.
- ඉරාකයේ තත්ත්වය: ඉරාකයේ පිහිටි හමුදා කඳවුරකට එල්ල වූ ප්රහාරයකින් එක් සටන්කරුවෙකු මිය ගොස් ඇත. මෙම ප්රහාරය ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය විසින් එල්ල කළ එකක් බවට චෝදනා නැඟේ. මීට අමතරව, බෑග්ඩෑඩ් ජාත්යන්තර ගුවන්තොටුපළේ පිහිටි ඇමරිකානු මධ්යස්ථානයකට ද ඩ්රෝන ප්රහාර කිහිපයක් එල්ල වී තිබේ.
5. ඇමරිකානු තීරණය: තෙල් සම්බාධක තාවකාලිකව ඉවත් කෙරේ
ගෝලීය බලශක්ති අර්බුදය පාලනය කිරීම සඳහා ඇමරිකානු භාණ්ඩාගාරය විසින් ඉරාන තෙල් මත පනවා තිබූ සම්බාධක තාවකාලිකව ඉවත් කිරීමට තීරණය කර ඇත. මාර්තු 20 වැනිදාට පෙර නැව්වලට පටවා ඇති ඉරාන තෙල් අප්රේල් 19 දක්වා අලෙවි කිරීමට මෙලෙස අවසර දී තිබේ.
6. ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් සහ බ්රිතාන්යයේ ස්ථාවරය
ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ප්රකාශ කළේ ඉරානයට එරෙහි යුද මෙහෙයුම් “ක්රමයෙන් අඩු කිරීමට” (Winding down) සලකා බලන නමුත් වහාම සටන් විරාමයකට (Ceasefire) එකඟ නොවන බවයි.
- බ්රිතාන්යයට අනතුරු ඇඟවීමක්: ඉරානය විසින් බ්රිතාන්ය අගමැති කීර් ස්ටාර්මර්ට අනතුරු අඟවමින් පවසා ඇත්තේ බ්රිතාන්ය ගුවන් කඳවුරු ඇමරිකාවට භාවිතා කිරීමට ඉඩ දීමෙන් බ්රිතාන්ය වැසියන්ගේ ජීවිත අනතුරේ වැටෙනු ඇති බවයි. බ්රිතාන්යය ද මෙම ආක්රමණයේ කොටස්කරුවෙකු ලෙස සලකා ප්රතිප්රහාර එල්ල කරන බව ඉරාන විදේශ අමාත්යවරයා අවධාරණය කළේය.
7. ලෝක ආර්ථිකයට එල්ල වූ පහර
මෙම යුදමය වාතාවරණය හමුවේ ලෝක කොටස් වෙළෙඳපොළ දැඩි පසුබෑමකට ලක්ව ඇත.
- තෙල් මිල: බ්රෙන්ට් බොරතෙල් මිල 3.3%කින් ඉහළ ගොස් බැරලයක් ඩොලර් 112.19ක් දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ.
- ආර්ථික අවදානම: බලශක්ති සැපයුම දීර්ඝකාලීනව අඩාල වීම නිසා ගෝලීය ආර්ථිකය පසුබෑමකට (Recession) ලක්වනු ඇතැයි ආර්ථික විශේෂඥයෝ අනතුරු අඟවති.
8. තුර්කියේ සහ සිරියාවේ භූමිකාව
ඊශ්රායලය විසින් සිරියාවේ පිහිටි හමුදා කඳවුරුවලට පහර දීම සම්බන්ධයෙන් තුර්කිය දැඩි විරෝධය පළ කර ඇත. මෙය “භයානක උත්සන්න වීමක්” ලෙස හඳුන්වන තුර්කිය, ජාත්යන්තර ප්රජාව වහාම මැදිහත් විය යුතු බව ඉල්ලා සිටී.
