ප්රාදේශීය සභා බදු ඉහළ නැංවීම 4%කට සීමා කිරීමේ රජයේ යෝජනාවට මුහුණ දිය හැක්කේ කුමන සභා වලටද?
වෙලින්ටන්, නිව්සීලන්තය —
ප්රාදේශීය සභා මඟින් අය කරන බදු (Rates) වාර්ෂිකව උපරිම වශයෙන් සියයට 4කට සීමා කිරීමට රජය ගෙන ඇති යෝජනාව ක්රියාත්මක කිරීම අභියෝගාත්මක වනු ඇති බවත්, මෑත කාලීනව බොහෝ සභාවලට මෙම සීමාව යටතේ කටයුතු කිරීමට නොහැකි වී ඇති බවත් ආර්ථික විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.
රජය විසින් මෑතකදී ප්රකාශයට පත් කළ මෙම සැලැස්මට අනුව, බදු සීමාව ජල සේවා හෝ වෙනත් ගාස්තු සඳහා අදාළ වන්නේ නැත. එහෙත්, ඉදිරි 2026/27 වසර සඳහා රට පුරා පවතින සභා 70කට ආසන්න ප්රමාණයකින් සියයට 4කට වඩා අඩු බදු වැඩිවීමක් යෝජනා කර ඇත්තේ සභා 9ක් පමණක් වීම විශේෂත්වයකි.
බදු වැඩිවීමේ ප්රවණතා සහ විශේෂඥ විචාර
- ඉහළම බදු වැඩිවීම්: ක්ලුතා දිස්ත්රික් සභාව (Clutha District Council) විසින් සියයට 20කට අධික බදු වැඩිවීමක් සිදු කර ඇති අතර, ව්වේටාකි (Waitaki) සහ ගෝර් (Gore) දිස්ත්රික් සභා පිළිවෙළින් සියයට 17ක සහ 11ක වැඩිවීම් වාර්තා කර ඇත.
- අවම වැඩිවීම්: වයිරෝවා (Wairoa) සහ කාටර්ටන් (Carterton) දිස්ත්රික් සභා පිළිවෙළින් සියයට 2.8ක සහ 3.2ක අවම බදු වැඩිවීම් සිදු කර ඇති නමුත්, වයිරෝවා හි බදු වැඩි වීමට ප්රධාන හේතුව වී ඇත්තේ දරුණු කාලගුණ තත්ත්වයන් හේතුවෙන් යටිතල පහසුකම් ප්රතිසංස්කරණයට විශාල වියදමක් දැරීමට සිදුවීමයි.
විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ පසුගිය දශක කිහිපය තුළ ප්රාදේශීය සභා විසින් යටිතල පහසුකම් නඩත්තු කිරීම සහ ක්ෂයවීම් (Depreciation) නිසි පරිදි නොසලකා හැරීම නිසා, මෑත කාලයේදී දැවැන්ත බදු වැඩිවීම් සිදු කිරීමට සභාවලට සිදුව ඇති බවයි.
විශේෂඥයින්ගේ විවේචන සහ ප්රතිපත්තිමය ගැටලු
පශ්චාත් සြාදක ආර්ථික විද්යාඥයින් පෙන්වා දෙන පරිදි, රජය විසින් කිසිදු ස්ථාවර මූල්ය ක්රමවේදයක් සකස් නොකර හදිසියේ බදු සීමා කිරීමක් (Rates cap) හඳුන්වා දීම කෙටිකාලීන දේශපාලන ක්රියාවක් පමණි.
- ෂමුබීල් ඊකුබ් (Shamubeel Eaqub): බදු සීමා පනවන රජය, ප්රාදේශීය සභා විසින් අත්හැර දැමිය යුතු වගකීම් හෝ වියදම් මොනවාද යන්න පැහැදිලි නොකරන බවත්, මෙය ජනප්රියවාදී සහ වගකීම් විරහිත ක්රියාවක් බවත් ඔහු සඳහන් කරයි.
- බ්රැඩ් ඕල්සන් (Brad Olsen): ජල සේවා සඳහා වන වියදම් මෙම බදු සීමාවෙන් බැහැර කර තිබීම වැදගත් වුවද, පසුගිය වසර 30 පුරා නිසි නඩත්තුවක් සිදු නොකිරීම නිසා ඉදිරියේදී ජල සේවා වියදම් තවත් ඉහළ යා හැකි බව ඉන්ෆොම්රික්ස් ප්රධාන ආර්ථික විද්යාඥයා පෙන්වා දෙයි.
