නවසීලන්තය ලොව මිල අධිකම රටක්! ඉදිකිරීම් සහ ආහාර මිල අහස උසට – විසඳුම මෙන්න!

විශේෂ ආර්ථික සහ මූල්‍ය පුවත් විවරණය – දකුණු දිග දියත (Lions Roar Aotearoa)

ඕක්ලන්ඩ් (Auckland) — 2026 මාර්තු 25, ප.ව. 01:25 — ඕක්ලන්ඩ් නුවර පැවති ජාතික මූල්‍ය උපදේශකවරුන්ගේ සමුළුව අමතමින් ප්‍රධාන ආර්ථික විද්‍යාඥ පෝල් කොන්වේ මහතා පෙන්වා දුන්නේ, වසංගතයෙන් පසු නවසීලන්තයේ පොදු මිල මට්ටම් 26% කින් ඉහළ ගොස් ඇති බවයි.

1. OECD රටවල් අතර ඉහළම මිල ගණන්

නවසීලන්තය OECD (ආර්ථික සහයෝගීතාව සහ සංවර්ධනය පිළිබඳ සංවිධානය) සාමාජික රටවල් 38 අතරින් ඇතැම් අංශවලින් පෙරමුණේ පසුවන්නේ අහිතකර ලෙසයි:

• ඉදිකිරීම් ක්ෂේත්‍රය: නවසීලන්තයේ ඉදිකිරීම් මිල ගණන් OECD සාමාන්‍යය මෙන් දෙගුණයකටත් වඩා වැඩිය. මෙය නිවාස සහ යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනයට විශාල බාධාවකි.
• අත්‍යවශ්‍ය ආහාර: කිරි, චීස්, බිත්තර සහ පළතුරු මිල ගණන් ලෝක සාමාන්‍යයට වඩා බෙහෙවින් ඉහළය.
• ගෘහස්ථ වියදම්: නිවාස සේවා, රක්ෂණ ගාස්තු සහ බලශක්ති (Gas) මිල ගණන් ද OECD රටවල් අතර ඉහළම මට්ටමක පවතී.

2. මිලදී ගැනීමේ ශක්තිය (Purchasing Power) පහත වැටීම

2020 වසරට පෙර නවසීලන්ත වැසියන්ගේ වැටුප්වල මිලදී ගැනීමේ ශක්තිය ඉහළ මට්ටමක පැවතියද, මේ වන විට එය අනෙකුත් දියුණු ආර්ථිකයන්ට වඩා 20% කින් පමණ පහළ මට්ටමක පවතින බව කොන්වේ මහතා සඳහන් කළේය. විශේෂයෙන්ම ඔස්ට්‍රේලියාව සමඟ පවතින ආදායම් පරතරය තවදුරටත් පුළුල් වී ඇති බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.

[Graphic showing a comparison of New Zealand’s construction and food costs against the OECD average, with a focus on declining purchasing power]

3. විසඳුම: “ඵලදායිතාව ඉහළ නැංවීම” (Productivity)

මෙම ජීවන වියදම් අර්බුදයට ඇති එකම දිගුකාලීන විසඳුම රටේ ඵලදායිතාව (Productivity) ඉහළ නැංවීම බව මහ බැංකු ආර්ථික විද්‍යාඥයා අවධාරණය කරයි.

• ව්‍යුහාත්මක වෙනස්කම්: මහ බැංකුවේ මූල්‍ය ප්‍රතිපත්තිවලින් (OCR වැනි) පමණක් රටේ මිල ගණන් පාලනය කළ නොහැකි බවත්, ඒ සඳහා ආර්ථිකයේ ව්‍යුහාත්මක වෙනස්කම් සිදුකළ යුතු බවත් ඔහු පැවසීය.
• නම්‍යශීලී ආර්ථිකයක්: මැදපෙරදිග ගැටුම් වැනි ගෝලීය අර්බුද හමුවේ නොසැලී සිටිය හැකි, ආයෝජන දිරිමත් කරන සහ නව්‍යකරණයට ඉඩ දෙන ආර්ථිකයක් ගොඩනැගීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

4. ගෝලීය අවදානම් සහ අනාගතය

ලෝකය මේ වන විට වඩාත් අවිනිශ්චිත සහ භයානක යුගයකට පිවිස ඇති බව කොන්වේ මහතාගේ අදහසයි. “මෙය තාවකාලික කම්පනයක් නොව, ගෝලීය ආර්ථිකයේ සිදුවන ස්ථිර වෙනසක්. නවසීලන්තය වැනි කුඩා ආර්ථිකයකට මෙහි බලපෑම වැඩියි. එබැවින් අප වඩාත් ඔරොත්තු දෙන (Resilient) ප්‍රතිපත්ති සකස් කරගත යුතුයි,” ඔහු වැඩිදුරටත් පැවසීය.