ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයෙන් හදිසි නිවේදනයක්: කොංගෝ සහ උගන්ඩා ‘එබෝලා’ වෛරස් ව්යාප්තිය ගෝලීය හදිසි තත්ත්වයක් (Emergency) ලෙස ප්රකාශයට පත් කරයි!
විශේෂ ජාත්යන්තර සහ නවසීලන්ත මහජන සෞඛ්ය පුවත් විවරණය — දියත නිවුස් නිවුසීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
2026 මැයි 17 (කොළඹ) — අප්රිකානු මහද්වීපයේ ඩිමොක්රටික් රිපබ්ලික් ඔෆ් කොංගෝ (DRC) සහ උගන්ඩාව යන රටවල වේගයෙන් පැතිර යන ‘එබෝලා’ (Ebola) වෛරස් ව්යාප්තිය, “ජාත්යන්තර සැලකිල්ලට භාජනය විය යුතු මහජන සෞඛ්ය හදිසි තත්ත්වයක්” (Public health emergency of international concern – PHEIC) ලෙස ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය (WHO) විසින් මීට සුළු මොහොතකට පෙර නිල වශයෙන් ප්රකාශයට පත් කර තිබේ. කෙසේ වෙතත්, මෙමඟින් නවසීලන්තයට එල්ල වී ඇති සෘජු අවදානම ඉතා අවම මට්ටමක පවතින බව නවසීලන්ත සෞඛ්ය අමාත්යාංශය සහ වසංගත රෝග විශේෂඥයෝ පවසති.
ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය සහ රොයිටර් පුවත් සේවය (Reuters) ඇසුරින් සකස් කළ සවිස්තරාත්මක වාර්තාව මෙන්න:
1. මෙවර එබෝලා ව්යාප්තියේ පවතින අසාමාන්ය භයානකකම
ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය පෙන්වා දෙන්නේ මෙවර ව්යාප්තිය ‘බුන්ඩිබුග්යෝ’ (Bundibugyo virus) නමැති දුර්ලභ එබෝලා වෛරස් ප්රභේදය නිසා සිදුවන්නක් බවයි. කොංගෝ රාජ්යයේ මීට පෙර සිදුවූ ව්යාප්තීන් 16ක්ම ‘සයර්’ (Zaire strain) ප්රභේදය නිසා සිදුවූ ඒවා වන අතර, ඒවා සඳහා එන්නත් සහ ප්රතිකාර සොයාගෙන තිබුණි.
නමුත් මෙවර පැතිරෙන ‘බුන්ඩිබුග්යෝ’ ප්රභේදය සඳහා මෙතෙක් අනුමත කරන ලද විශේෂිත එන්නතක් හෝ ප්රතිකාර ක්රමයක් (Approved therapeutics or vaccines) නොමැති වීම හේතුවෙන් මෙම තත්ත්වය “අතිශය අසාමාන්ය” (Extraordinary) සහ අවදානම් සහගත එකක් ලෙස WHO ආයතනය හඳුන්වයි.
- මරණ සහ ආසාදිතයන්: කොංගෝවේ ඉටූරි (Ituri) පළාතේ පමණක් මේ වන විට සැකකටයුතු මරණ 80ක් වාර්තා වී ඇති අතර, රසායනාගාර මඟින් තහවුරු කළ සිදුවීම් 8ක් සහ සැකකටයුතු රෝගීන් 246ක් වාර්තා වී තිබේ.
- දේශසීමා හරහා පැතිරීම: වෛරසය දැනටමත් රටවල් අතර සංක්රමණය වී ඇති බව තහවුරු වී ඇත. කොංගෝවේ සිට පැමිණි පුද්ගලයින් හරහා උගන්ඩාවේ අගනුවර වන කම්පාලා (Kampala) නුවරින් ආසාදිතයන් දෙදෙනෙකු (එක් මරණයක් ඇතුළුව) වාර්තා වී ඇති අතර, කොංගෝ අගනුවර වන කින්ෂාසා (Kinshasa) වෙත ද රෝගය ව්යාප්ත වී තිබේ.
2. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ නියෝග සහ උපදෙස්
මෙය ගෝලීය වසංගත (Pandemic) තත්ත්වයක් දක්වා වර්ධනය වී නොමැති වුවද, දේශසීමා ආසන්න රටවලට දැඩි අවදානමක් පවතින බැවින් WHO ආයතනය රටවල් වෙත පහත උපදෙස් ලබා දී ඇත:
- රෝගීන්ට හෝ ආසාදිතයන්ට නිරාවරණය වූ පුද්ගලයන් දින 21ක් යනතුරු ජාත්යන්තර ගුවන් ගමන්වල යෙදීම සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම් කළ යුතුය.
- රටවල්වල හදිසි ආපදා කළමනාකරණ පද්ධති සක්රීය කර, දේශසීමා සහ ප්රධාන මාර්ගවල දැඩි සෞඛ්ය පරීක්ෂණ (Screening) ඇරඹිය යුතුය.
- කෙසේ වෙතත්, බියක් ඇති කරගෙන රටවල් සම්පූර්ණයෙන්ම වසා දැමීම (Border closures) සිදු නොකරන ලෙස WHO ඉල්ලා සිටින්නේ, එවිට ජනතාව නීති විරෝධී ලෙස දේශසීමා හරහා යාමට උත්සාහ කිරීමෙන් රෝගය පාලනය කිරීම තවත් අපහසු වන බැවිනි.
නවසීලන්තයට ඇති අවදානම කෙබඳුද? 🇳🇿🩺
නවසීලන්ත සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ මහජන සෞඛ්ය නියෝජ්ය අධ්යක්ෂ ආචාර්ය හැරියට් කාර් (Dr Harriette Carr) මහත්මිය ප්රකාශ කළේ, ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ උපදෙස් මත තමන් මෙම තත්ත්වය ඉතා සමීපව නිරීක්ෂණය කරන නමුත්, නවසීලන්ත වැසියන්ට මෙයින් ඇති අවදානම ඉතා අඩු (Low) බවයි.
ඔටගෝ විශ්වවිද්යාලයේ (University of Otago) මහජන සෞඛ්ය පිළිබඳ ප්රකට මහාචාර්ය මයිකල් බේකර් (Michael Baker) මහතා ද එම අදහසම තහවුරු කරමින් කරුණු පැහැදිලි කළේය:
- කොවිඩ් වගේ නෙවෙයි: එබෝලා වෛරසය කොවිඩ්-19 (Covid-19) වසංගතය මෙන් වාතයෙන් පහසුවෙන් බෝවන රෝගයක් නොවේ. එය බෝවන්නේ බරපතල ලෙස රෝගාතුර වූ අයෙකුගේ ලේ, මළමූත්ර හෝ ශරීර ද්රව (Bodily fluids) සෘජුවම ස්පර්ශ වීමෙනි.
- නවසීලන්තයට පැමිණීමේ අවදානම: නවසීලන්තය වැනි ඉහළ ආදායම් ලබන රටවලට මෙම වෛරසය පැතිරීමේ ඉඩක් නැත. “යම් හෙයකින් ආසාදිතයෙකු ගුවන් යානයකට නැඟී නවසීලන්තයට පැමිණීමේ ඉතා කුඩා ඉඩක් තිබුණත්, එබෝලා ඉතිහාසය පුරාම කිසිදු දිනක නවසීලන්තයෙන් එකම එක ආසාදිතයෙකුවත් වාර්තා වී නැහැ. එසේම මෑතකදී හඳුනාගත් ‘හන්ටාවෛරස්’ (Hantavirus) ව්යාප්තිය මෙන් නොව, මෙය අප්රිකාව තුළම පාලනය කරගත හැකි වනු ඇත,” යැයි මහාචාර්ය බේකර් වැඩිදුරටත් පැවසීය.
දියත නිවුස් ජාත්යන්තර විවරණය 🦁⚖️🌏
ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය විසින් ‘එබෝලා’ ව්යාප්තියක් වෙනුවෙන් මෙලෙස ගෝලීය හදිසි තත්ත්වයක් ප්රකාශයට පත් කළ තෙවන අවස්ථාව මෙයයි (මීට පෙර 2014-2016 සහ 2018-2020 කාලවලදී ද මෙය ප්රකාශ කෙරුණි). මෙහි මූලිකම අරමුණ වන්නේ බියක් ඇති කිරීම නොව, ප්රතිකාර සහ එන්නත් නොමැති ‘බුන්ඩිබුග්යෝ’ ප්රභේදය පාලනය කිරීම සඳහා ලෝකයේ ධනවත් රටවල අවධානය සහ මූල්ය ආධාර අප්රිකානු කලාපය වෙත කඩිනමින් ලබා ගැනීමයි.
නවසීලන්තයේ හෝ ශ්රී ලංකාවේ වෙසෙන පොදු ජනතාවට මේ ගැන අනවශ්ය බියක් ඇති කරගත යුතු නැතත්, ජාත්යන්තර ගුවන් ගමන් බහුල වර්තමාන ලෝකයේ ඕනෑම වෛරස් ව්යාප්තියක් පිළිබඳව සෞඛ්ය අංශ නිරන්තර අවධානයෙන් පසුවීම අත්යවශ්ය වේ.
