සුබසාධන ප්රතිලාභීන්ගේ ඩොලර් බිලියන 1.5ක ණය බර අවම කිරීමට නව ස්වයංක්රීය පද්ධතියක්
දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand) – සමාජ සේවා සහ රාජ්ය පරිපාලන විශේෂ වාර්තාව
2026 ජූලි 01 (වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය) — සුබසාධන ප්රතිලාභීන්ට රජයෙන් අත්වැරදීම් මත ලැබෙන අතිරික්ත ගෙවීම් නිසා ඔවුනට පැටවෙන ඩොලර් බිලියන 1.5ක පමණ දැවැන්ත ණය බර අවම කිරීම සඳහා නව ස්වයංක්රීය පද්ධතියක් හඳුන්වා දීමට රජය තීරණය කර තිබේ.
නව ක්රමවේදයේ විශේෂත්වයන්:
- ස්වයංක්රීය දත්ත හුවමාරුව: දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ (Inland Revenue) ඇති ආදායම් දත්ත, සමාජ සංවර්ධන අමාත්යාංශය (MSD) සමඟ ස්වයංක්රීයව හුවමාරු කර ගැනීමට මෙම පද්ධතිය මගින් හැකි වේ.
- නිරවද්යතාව: ප්රතිලාභීන්ගේ සැබෑ ආදායම මත පදනම්ව ගෙවීම් තීරණය කිරීම මගින් අතිරික්ත ගෙවීම් සහ එමගින් උද්ගත වන ණය බර සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කර ගත හැකි වනු ඇත.
- ආතතිය අවම කිරීම: දැනට පවතින ක්රමය තුළ තම ආදායම නිවැරදිව ප්රකාශ කිරීමට අපහසු වීම හේතුවෙන් දහස් ගණනක් ප්රතිලාභීන් නොදැනුවත්වම ණයගැතියන් බවට පත්ව සිටිති. මෙම නව පද්ධතිය මගින් එම අනවශ්ය පීඩනයෙන් ජනතාව නිදහස් කිරීමට අපේක්ෂා කෙරේ.
පද්ධතියේ ක්රියාකාරිත්වය සහ අභියෝග:
- තාක්ෂණය: මෙම ක්රමය ‘ස්වයංක්රීය තීරණ ගැනීම’ (Automated Decision-Making – ADM) නම් කෘත්රිම බුද්ධි තාක්ෂණය භාවිතයෙන් ක්රියාත්මක වේ.
- විපක්ෂයේ අදහස්: රජය මෙම තාක්ෂණය භාවිතය පුළුල් කිරීම සම්බන්ධයෙන් විපක්ෂය යම් විවේචන සහ සැකය පළ කළද, සමාජ සංවර්ධන අමාත්යාංශයේ ප්රධානී ඩෙබී පවර් (Debbie Power) පවසන්නේ මෙය අතිරික්ත ණය මග හැරීමට සහ ප්රතිලාභීන්ට මූල්ය ස්ථාවරත්වයක් ලබා දීමට ඇති හොඳම මග බවයි.
- ප්රතිලාභීන්ගේ ආරක්ෂාව: ප්රතිලාභී අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින්නන් පවසන්නේ, නිවාඩු වැටුප් හෝ ආපසු ගෙවීම් වැනි ‘එකවර ලැබෙන මුදල්’ (Lump sum payments) සම්බන්ධයෙන් මෙම පද්ධතිය ක්රියාත්මක කිරීමේදී යම් ගැටලු මතු විය හැකි බවයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම පද්ධතියේ තීරණවලට එරෙහිව අභියාචනා ඉදිරිපත් කිරීමට ප්රතිලාභීන්ට අවස්ථාව පවතින බව අමාත්යාංශය සහතික කරයි.
පසුගිය වසරේ දත්ත අනුව, ප්රතිලාභීන් 468,540 දෙනෙකුට අදාළව ඩොලර් බිලියන 1.45ක ණය බරක් වාර්තා වී තිබුණි. මෙම නව පද්ධතිය මගින් එම මූල්ය අර්බුදයට විසඳුමක් ලැබෙනු ඇතැයි රජය බලාපොරොත්තු වේ.
