ලේබර් පක්ෂය සිය ප්රධානතම ‘Future Fund’ ප්රතිපත්තියේ මූල්ය පිරිවැය සහ රැකියා ආකෘතිකරණ දත්ත මැතිවරණයෙන් පසුවට කල් දමයි! වගකීම වෛතංගි ගිවිසුමේ ගැටලුවලට
විශේෂ දේශීය දේශපාලන සහ මූල්ය පුවත් විවරණය — දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
2026 මැයි 19 (වෙලින්ටන්) — ලේබර් පක්ෂයේ (Labour Party) ආර්ථික සහ රැකියා උත්පාදන උපායමාර්ගයේ “මූලගල” (Cornerstone) ලෙස හැඳින්වෙන ‘ෆියුචර් ෆන්ඩ්’ (Future Fund) හෙවත් අනාගත අරමුදල් ප්රතිපත්තියේ මූල්ය පිරිවැය, ඉන් බිහිවන රැකියා සංඛ්යාව සහ ඊට ඇතුළත් කරන රාජ්ය වත්කම් (State assets) මොනවාද යන ප්රධාන තොරතුරු, එළඹෙන මහ මැතිවරණයට පෙර ජනතාව වෙත මුදා නොහරින බව ලේබර් පක්ෂය නිල වශයෙන් පිළිගෙන ඇත.
ලේබර් පක්ෂයේ මුදල් ප්රකාශක බාබරා එඩ්මන්ඩ්ස් (Barbara Edmonds) අද (අඟහරුවාදා) මාධ්ය හමුවේ කියා සිටියේ, මෙම අරමුදලට ඇතුළත් කරන්නේ කුමන රාජ්ය සතු ව්යවසායයන් (SOEs) ද යන්න පක්ෂය පවා මෙතෙක් තීරණය කර නොමැති බවයි. ඊට හේතුව ලෙස ඇය පෙන්වා දුන්නේ ඇතැම් රාජ්ය වත්කම් සමඟ වෛතංගි ගිවිසුම (Treaty of Waitangi) හා සබැඳි නීතිමය බැඳීම් සහ හිමිකම් පවතින බැවින්, මැතිවරණයෙන් පසු රාජ්ය නිලධාරීන්ගේ නිල උපදෙස් ලැබෙන තෙක් එම තීරණ ගත නොහැකි බවයි.
මෙම දේශපාලන ආන්දෝලනය, ලේබර් පක්ෂයේ ‘Future Fund’ සැලැස්ම සහ ඊට එරෙහිව ජාතික පක්ෂය (National Party) එල්ල කරන දැඩි ප්රහාර ඇතුළත් සවිස්තරාත්මක පුවත් වාර්තාව මෙන්න:
💰 1. මොකක්ද මේ ලේබර් පක්ෂයේ ‘Future Fund’ සැලැස්ම?
පසුගිය වසරේ ඔක්තෝබර් මාසයේදී ලේබර් පක්ෂය විසින් ප්රකාශයට පත් කරන ලද මෙම අරමුදලේ මූලික අරමුණ වන්නේ, නවසීලන්තයේ නැඟී එන දේශීය ව්යාපාර සඳහා ආයෝජනය කිරීම සහ ඉහළ වැටුප් සහිත නව රැකියා උත්පාදනය කිරීමයි.
මෙම අරමුදලේ ව්යුහය:
- රාජ්ය වත්කම් රඳවා ගැනීම: රජය සතු ප්රධාන ව්යවසායයන් (SOEs) කිහිපයක් මෙම අරමුදල යටතට පවරාගෙන, එය රඳවා තබා ගැනීමේ සමාගමක් (Holding company) ලෙස ක්රියාත්මක කරවීමට සැලසුම් කර ඇත.
- ලාභාංශ ප්රති-ආයෝජනය: එම රාජ්ය සමාගම්වලින් රජයට ලැබෙන ලාභාංශ (Dividends) සෘජුවම මෙම අරමුදලට බැර කෙරෙන අතර, එම මුදල් වෙනත් දේශීය සමාගම්වල ආයෝජනය කර අරමුදල වර්ධනය කිරීමට බලාපොරොත්තු වේ.
- මූලික ප්රාග්ධනය: ලේබර් රජයක් බලයට පත්වුවහොත් මෙම අරමුදල ආරම්භ කිරීම සඳහා ඩොලර් මිලියන 200ක බීජ අරමුදලක් (Seed funding) ලබා දීමට පොරොන්දු වී ඇත.
මීට පෙර මෙම අරමුදලට ඇතුළත් කරන සමාගම් මොනවාදැයි හෙළි නොකිරීමට “වාණිජමය රහස්යභාවය” (Commercial sensitivities) හේතුවක් කරගත් ලේබර් පක්ෂය, අද දින සිය ස්ථාවරය වෙනස් කරමින් කියා සිටියේ වෛතංගි ගිවිසුමේ ගැටලු නිසා එය ප්රකාශ කළ නොහැකි බවයි.
📜 2. වෛතංගි ගිවිසුමේ ගැටලුව සහ ‘Pāmu’ ගොවිපළ සමාගම
මුදල් ප්රකාශක බාබරා එඩ්මන්ඩ්ස් පෙන්වා දෙන්නේ රජය සතු වත්කම් කිසිදු සලකා බැලීමකින් තොරව හදිසියේ අරමුදලකට පැවරීම වගකීම් විරහිත (Reckless) ක්රියාවක් බවයි.
- ප්රතික්ෂේප කිරීමේ පළමු අයිතිය (First right of refusal): ඇතැම් රාජ්ය වත්කම් විකිණීමට හෝ පැවරීමට යාමේදී, වෛතංගි ගිවිසුම් බේරුම්කරණයන් යටතේ ඒවා මුලින්ම දේශීය මඕරි ප්රජාව (Iwi) වෙත ලබා දිය යුතු බවට නීතිමය කොන්දේසි පවතී.
- ඓතිහාසික නීතිමය පසුබිම: 1987 වසරේ සුප්රසිද්ධ ‘Lands case’ අධිකරණ තීන්දුව මඟින් තහවුරු කර ඇත්තේ, වෛතංගි ගිවිසුමේ මූලධර්මවලට අනුකූලදැයි සොයා බැලීමකින් තොරව රාජ්ය වත්කම් වෙනත් ආයතනවලට පැවරීම නීති විරෝධී බවයි.
- Pāmu (Landcorp) උදාහරණය: රජය සතු විශාලතම ගොවිපළ සමාගම වන ‘Pāmu’ සතු ඇතැම් ඉඩම් වෛතංගි ගිවිසුම් පියවීම්වලට (Treaty settlements) යටත් කර ඇති බැවින්, නිලධාරීන්ගේ උපදෙස් නොමැතිව තීරණ ගත නොහැකි බවට ඇය උදාහරණ දැක්වීය.
කෙසේ වුවද, පසුගිය ඉරිදා ලේබර් පක්ෂ නායක ක්රිස් හිප්කින්ස් (Chris Hipkins) විසින් මෙම අරමුදල රැකියා උත්පාදනයේ “මූලගල” ලෙස හැඳින්වුවද, මෙම අරමුදල හරහා නිශ්චිතවම රැකියා කීයක් බිහිවන්නේදැයි තමන් නොදන්නා බව එඩ්මන්ඩ්ස් අද පිළිගත්තාය. ඇය කියා සිටියේ එය “ආයෝජනය ගලා යන ක්ෂේත්රය මත තීරණය වන” බවයි.
💥 3. “ඩොලර් මිලියන 700ක කප්පාදුවක් සහ වැඩකරන කණ්ඩායම් සංස්කෘතිය” — ජාතික පක්ෂයේ දැඩි ප්රහාරය
ජාතික පක්ෂයේ මැතිවරණ ව්යාපාරයේ සභාපති සිමියොන් බ්රවුන් (Simeon Brown) ලේබර් පක්ෂයේ මෙම ප්රකාශය දැඩි විවේචනයට ලක් කරමින් කියා සිටියේ, ලේබර් පක්ෂය නැවත වරක් තමන්ගේ පැරණි “වැඩකරන කණ්ඩායම් මඟින් ප්රතිපත්ති හැදීමේ අසාර්ථක ක්රමවේදයට” (Policy by working group) ගමන් කරමින් සිටින බවයි.
ජාතික පක්ෂය ඉදිරිපත් කරන ප්රධාන චෝදනා:
- සෞඛ්ය හා අධ්යාපන වැය කප්පාදුව: දැනට රාජ්ය සමාගම්වලින් ලැබෙන ලාභාංශ (Dividends) සෘජුවම වැය කරන්නේ සෞඛ්ය, අධ්යාපනය සහ නීතිය හා සාමය වැනි මූලික පොදු සේවාවන් සඳහාය. මෙම මුදල් අනාගත අරමුදලකට හරවා යැවීම තුළින් රජයට ඩොලර් මිලියන 700ක ආදායමක් අහිමි වන අතර, ඒ නිසා ලේබර් රජයක් යටතේ සෞඛ්ය හා අධ්යාපන ක්ෂේත්රවල දැවැන්ත කප්පාදුවක් කිරීමට සිදුවන බව බ්රවුන් අනතුරු ඇඟවීය.
- ජනතාව මුළා කිරීම: ඡන්දය දීමට පෙර තමන්ගේ ප්රධානතම ප්රතිපත්තියේ වියදම් සහ විස්තර ජනතාවට හෙළි නොකිරීම ඡන්දදායකයන් මුළා කිරීමක් බව ජාතික පක්ෂය පවසයි.
දේශීය දේශපාලන විවරණය 🦁⚖️🌏
මැතිවරණයක් ආසන්නයේ පවතින වටපිටාවක, ඕනෑම දේශපාලන පක්ෂයක් සිය ප්රධානතම ආර්ථික ප්රතිපත්තියේ (Cornerstone policy) මූල්ය පිරිවැය සහ වත්කම් පිළිබඳ විස්තර “ඡන්දයෙන් පසුවට” කල් තැබීම දේශපාලනික වශයෙන් ඉතා අවදානම් සහගත මෙන්ම විනිවිදභාවයෙන් තොර ක්රියාවකි. වෛතංගි ගිවිසුමේ නීතිමය බැඳීම් (Treaty obligations) පිළිබඳව සොයා බැලීම අත්යවශ්ය කරුණක් වුවද, පක්ෂයක් ලෙස වසරකටත් වඩා වැඩි කාලයක් තිස්සේ සැලසුම් කළ ප්රතිපත්තියකට ඇතුළත් කරන්නේ කුමන සමාගම්දැයි තවමත් නොදන්නා බව පැවසීම ලේබර් පක්ෂයේ ප්රතිපත්තිමය දුර්වලතාවයක් පෙන්නුම් කරයි.
ජාතික පක්ෂයේ සිමියොන් බ්රවුන් පෙන්වා දෙන පරිදි, රාජ්ය සමාගම්වල ලාභාංශ වෙනත් ව්යාපාරවල ආයෝජනය කිරීමට වෙන් කළහොත්, දැනටමත් පීඩාවට පත්ව ඇති මෙරට පොදු සෞඛ්ය සහ අධ්යාපන පද්ධතියට ලැබෙන අරමුදල් සීමා වීමේ අවදානමක් පවතී. අයර්ලන්තයේ ‘Strategic Investment Fund’ ආකෘතිය සාර්ථක වුවද, නවසීලන්තයේ පවතින වත්මන් මූල්ය පසුබිම සහ වෛතංගි ගිවිසුමේ සංකීර්ණතා හමුවේ, ලේබර් පක්ෂය සිය මුදල් රෙගුලාසි සැලැස්ම (Fiscal plan) මැතිවරණයට පෙර පැහැදිලිව ජනතාව හමුවේ තැබිය යුතු බව දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය අපගේ විශ්වාසයයි.
