හිනාවෙන්නත් සල්ලි ඕනෑද? නවසීලන්තයේ දන්ත සෞඛ්ය සේවය පොදු සෞඛ්ය පද්ධතියට එක් කිරීමට බලපෑම්!
සෞඛ්ය සහ සමාජ සුබසාධන පුවත් වාර්තාව – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
ඕක්ලන්ඩ් (Auckland) — 2026 මාර්තු 20 — නවසීලන්ත වැසියන්ගෙන් 47%ක් පමණ මුදල් නොමැති කම නිසා දන්ත වෛද්යවරයෙකු වෙත නොයන බව සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ දත්ත පෙන්වා දෙයි. මෙලෙස ප්රතිකාර ප්රමාද කිරීම නිසා බොහෝ දෙනා නිදන්ගත වේදනාවන්ගෙන් පීඩා විඳින අතර, ඇතැමුන් නිවසේදීම ප්ලයර්ස් හෝ මසුන් අල්ලන නූල් භාවිත කර දත් ගැලවීමට පවා පෙළඹී ඇති බව අනාවරණය වේ.
1. අසාර්ථක දන්ත සෞඛ්ය පද්ධතිය
‘Dental for All’ සංවිධානය පවසන්නේ පවතින පද්ධතිය ජනතාවගේ මූලික අවශ්යතා සපුරාලීමට අසමත් වී ඇති බවයි.
- ආර්ථික බලපෑම: ප්රතිකාර නොලැබූ දන්ත රෝග නිසා වසරකට නවසීලන්තයට අහිමි වන ඵලදායිතාවයේ වටිනාකම ඩොලර් බිලියන 2.5ක් පමණ වේ.
- විසඳුම: මුළු රටටම නොමිලේ දන්ත ප්රතිකාර ලබා දීමට වසරකට වැය වන්නේ ඩොලර් බිලියන 1 සිට 2 දක්වා ප්රමාණයක් බවත්, එය මානුෂීය මෙන්ම ආර්ථික වශයෙන් ද වාසිදායක බවත් එම සංවිධානය පෙන්වා දෙයි.
2. මාඕරි සහ පැසිෆිකා ප්රජාවට ඇති බාධා
විශේෂයෙන් මාඕරි (Māori) සහ පැසිෆිකා ප්රජාව අතර දන්ත ගැටලු බහුලව පවතින්නේ යටත් විජිතකරණය සහ පද්ධතිමය අසමානතාවන් නිසා බව ක්රියාධරයෝ පවසති.
- අයිතිවාසිකම්: මාඕරි ජනතාවට සිය ‘ටිනෝ රංගටිරටන්ගා’ (Tino Rangatiratanga) හෙවත් ස්වෛරීභාවය ක්රියාත්මක කිරීමට ඉඩ දෙමින්, ඔවුන් විසින්ම නිර්මාණය කරන ලද සෞඛ්ය විසඳුම් සඳහා රජය සහය දිය යුතු බව ‘Te Ao Mārama’ සංගමය අවධාරණය කරයි.
- දුෂ්කර ප්රදේශ: ග්රාමීය ප්රදේශවල වෙසෙන ජනතාවට දන්ත සේවාවන් ලබා ගැනීමට ඇති දුෂ්කරතාවය තවමත් ප්රධාන ගැටලුවක්ව පවතී.
3. ස්වේච්ඡා සේවය සහ විශ්වවිද්යාල සායන
ඕක්ලන්ඩ් සිටි මිෂන් (Auckland City Mission) විසින් 2025 ජූලි මාසයේදී ආරම්භ කළ නොමිලේ දන්ත සායනය හරහා විශාල සේවයක් ඉටු වුවද, එහි පොරොත්තු ලේඛනය දිනෙන් දින දිගු වෙමින් පවතී.
- ශිෂ්ය සායන: ඔටාගෝ විශ්වවිද්යාලයේ දන්ත සායන සඳහා ද දැඩි ඉල්ලුමක් පවතින අතර, බොහෝ දෙනා මාස ගණනාවක් පොරොත්තු ලේඛනවල රැඳී සිටිති.
- ස්වේච්ඡා වෛද්යවරු: මෙම සේවාවන් පවත්වාගෙන යාමට ස්වේච්ඡා දන්ත වෛද්යවරුන්ගෙන් ලැබෙන දායකත්වය අතිමහත්ය.
4. ලොව වෙනත් රටවල ආදර්ශ
නිව්වේ (Niue), ජපානය, බ්රසීලය, කැනඩාව සහ එක්සත් රාජධානිය වැනි රටවල දන්ත සෞඛ්යය පොදු සෞඛ්ය පද්ධතියට ඇතුළත් කර ඇත. නවසීලන්තය ද එවැනි වෙනසක් සඳහා දේශපාලන අධිෂ්ඨානයක් ගත යුතු කාලය එළඹ ඇති බව ක්රියාධරයන්ගේ මතයයි.
“දන්ත සෞඛ්යය යනු ශරීරයේ අනෙකුත් කොටස් මෙන්ම සෞඛ්යයේම කොටසකි. එය වෙන් කර තැබීම මානුෂීය නොවේ,” යැයි ස්වේච්ඡා වෛද්ය රොජර් ටියැන්ග් පවසයි.
