නවසීලන්ත ගුවන් හමුදාව චීනයට “හිරිහැර” කරනවාද? – දෙරට අතර රාජ්යතාන්ත්රික ගැටුම සහ බීජිං පාලනයේ නොසන්සුන්තාව පිළිබඳ පුළුල් වාර්තාව
විශේෂ වාර්තාව – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය — 2026 අප්රේල් 19 (අද) — නවසීලන්ත රාජකීය ගුවන් හමුදාවට (RNZAF) අයත් මුර සංචාරක යානයක් චීන ගුවන් සීමාව ආසන්නයේදී “අනවශ්ය හිරිහැර කිරීම් සහ නිරීක්ෂණ කටයුතු” සිදු කරන බවට චීන විදේශ අමාත්යාංශය බරපතළ චෝදනාවක් එල්ල කර තිබේ. මෙය හුදු ගුවන් ගමන් පිළිබඳ ගැටලුවකට වඩා නවසීලන්තයේ වත්මන් විදේශ ප්රතිපත්තිය පිළිබඳ චීනයේ පවතින අමනාපය පෙන්නුම් කරන අවස්ථාවක් බව ජාත්යන්තර ආරක්ෂක විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.
1. චීනයේ චෝදනාව: “හිරිහැර කිරීම සහ ස්වෛරීභාවයට තර්ජනයක්”
චීන විදේශ අමාත්යාංශයේ ප්රකාශක ගුඕ ජියාකුන් (Guo Jiakun) සඳහන් කරන්නේ, නවසීලන්තයේ P-8A වර්ගයේ සබ්මැරීන් නාශක මුර සංචාරක යානය මෑතකදී කහ මුහුද (Yellow Sea) සහ නැගෙනහිර චීන මුහුද (East China Sea) ඉහළ ගුවන් සීමාවේදී නැවත නැවතත් සමීප නිරීක්ෂණ සහ හිරිහැර කිරීම් සිදු කර ඇති බවයි.
- සිවිල් ගුවන් ගමන්වලට බාධා: නවසීලන්තයේ මෙම ක්රියාවන් එම කලාපයේ සිවිල් ගුවන් ගමන්වල විනයට සහ ආරක්ෂාවට බරපතළ බාධාවක් වූ බව චීනය පවසයි.
- බරපතළ විරෝධය: චීනය මේ පිළිබඳව නවසීලන්ත රජයට සිය නිල විරෝධය පළ කර ඇති අතර, ජාත්යන්තර නීතියට ගරු කරන ලෙසත් චීනයේ ස්වෛරීභාවයට තර්ජනයක් වන මෙවැනි “වගකීම් විරහිත” ක්රියාවන් වහාම නතර කරන ලෙසත් දන්වා ඇත.
- හමුදා ප්රකාශකයාගේ මතය: චීන ආරක්ෂක අමාත්යාංශයේ ප්රකාශක ෂැන්ග් ෂියාඕගෑන්ග් (Zhang Xiaogang) පවසා ඇත්තේ මෙම “ද්වේෂසහගත ක්රියාවන්” මුහුදේ හෝ ගුවනේ අනපේක්ෂිත අනතුරු ඇති කිරීමට හේතු විය හැකි බවයි.
2. නවසීලන්ත ආරක්ෂක හමුදාවේ (NZDF) පිළිතුර: “අපි කරන්නේ UN රාජකාරියක්”
නවසීලන්ත ආරක්ෂක හමුදා ප්රකාශකයෙකු මෙම චෝදනා තරයේ ප්රතික්ෂේප කරමින් පවසා සිටියේ, අදාළ ගුවන් ගමන් කිසිසේත්ම චීනය ඉලක්ක කරගත් ඒවා නොවන බවයි.
- උතුරු කොරියානු සම්බාධක නිරීක්ෂණය: 2018 වසරේ සිට නවසීලන්තය එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ යෝජනාවලට අනුව උතුරු කොරියාවට පනවා ඇති සම්බාධක උල්ලංඝනය කරමින් මුහුදේ සිදුවන හොර රහස් ගනුදෙනු නිරීක්ෂණය කිරීමේ නිරතව සිටී.
- නීත්යානුකූල බව: මෙම යානය ගමන් කර ඇත්තේ ජාත්යන්තර ගුවන් සීමාවේ සහ ජාත්යන්තර මුහුදු සීමාව ඉහළින් බවත්, එය සම්පූර්ණයෙන්ම ජාත්යන්තර නීතියට අනුකූල බවත් NZDF පවසයි.
- දත්ත පරීක්ෂාව: තම ගුවන් යානා ගමන් කළ මාර්ග සහ දත්ත පරීක්ෂා කළ බවත්, එමගින් සිවිල් ගුවන් ගමන්වලට කිසිදු බාධාවක් වී ඇති බවට සාක්ෂි නොමැති බවත් නවසීලන්තය අවධාරණය කරයි.
3. විශේෂඥ මතය: චීනයේ “අධි-ප්රතිචාරය” පිටුපස ඇති රහස
ඔටාගෝ විශ්වවිද්යාලයේ මහාචාර්ය රොබට් පැට්මන් (Robert Patman) පවසන්නේ චීනයේ මෙම දැඩි ස්වරය පිටුපස වෙනත් කරුණු තිබිය හැකි බවයි.
- මධ්යම පෙරදිග යුද්ධය සහ අසමබරතාව: නවසීලන්තය සහ ඕස්ට්රේලියාව එක්ව මෑතකදී කළ ප්රකාශයකදී දකුණු චීන මුහුදේ චීනයේ හැසිරීම විවේචනය කළ නමුත්, අමෙරිකාව විසින් ඉරානයට එල්ල කළ ප්රහාරයන් ජාත්යන්තර නීතිය උල්ලංඝනය කිරීමක් බව පැවසීමට නවසීලන්තය අපොහොසත් වීම බීජිං පාලනයේ නොසන්සුන්තාවයට හේතු වන්නට ඇත.
- ට්රම්ප් සහ ඕස්ට්රේලියානු සබඳතා: නවසීලන්තය වඩ වඩාත් ඕස්ට්රේලියාව සහ අමෙරිකාවේ ට්රම්ප් පරිපාලනය සමඟ සමීප වෙමින් සිටින බව චීනයට හැඟී යාම ඔවුන්ගේ අසහනයට හේතු වී තිබේ. මීට පෙර නවසීලන්තය අනුගමනය කළ “ස්වාධීන විදේශ ප්රතිපත්තිය” දැන් වෙනස් වෙමින් පවතින බව චීනය විශ්වාස කරයි.
4. ජපාන සාධකය සහ කඩේනා ගුවන් කඳවුර
වික්ටෝරියා විශ්වවිද්යාලයේ උපායමාර්ගික අධ්යයන මධ්යස්ථානයේ අධ්යක්ෂ මහාචාර්ය ඩේවිඩ් කැපී (David Capie) පෙන්වා දෙන්නේ නවසීලන්ත යානා ජපානයේ කඩේනා (Kadena) ගුවන් කඳවුරේ සිට ගමන් ආරම්භ කිරීම ද චීනය කුපිත කිරීමට හේතුවක් වී ඇති බවයි.
- ජපාන-චීන අර්බුදය: දැනට ජපානය සහ චීනය අතර පවතින්නේ දශක කිහිපයකින් පසු වාර්තා වූ නරකම රාජ්යතාන්ත්රික සබඳතාවයයි. එවැනි පසුබිමක ජපානය සමඟ එක්ව නවසීලන්තය මෙවැනි මෙහෙයුම් කිරීම චීනය දකින්නේ තමන්ට එල්ල වන තර්ජනයක් ලෙසයි.
දියත නිවුස් නිව්සීලන්ත විවරණය 🦁⚖️🌏
මෙම සිදුවීම හුදු ගුවන් යානයක් පිළිබඳ ගැටලුවක් නොව, ලෝක බලවතුන් අතර පවතින සීතල යුද්ධයේ තවත් එක් පුරුකකි. නවසීලන්තය වැනි කුඩා රටක්, එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්බාධක ක්රියාත්මක කිරීමට යාමේදී චීනය වැනි දැවැන්තයෙකු සමඟ ගැටීමට සිදුවීම රාජ්යතාන්ත්රික අභියෝගයකි. විශේෂයෙන්ම මැදපෙරදිග යුද්ධය සහ ට්රම්ප්ගේ පැමිණීමත් සමඟ ලෝක දේශපාලනය උඩුයටිකුරු වෙමින් පවතින මොහොතක, නවසීලන්තය සිය “ස්වාධීන විදේශ ප්රතිපත්තිය” රැකගන්නේ කෙසේද යන්න ඉදිරියේදී තීරණාත්මක වනු ඇත.
