ඔබ ගෙවන බදු මුදල්වලට මොකද වෙන්නේ? – රජයේ වියදම් ලේඛනය මෙන්න
විශේෂ ආර්ථික විවරණය – දියත නිවුස් නිවුසීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
ඔක්ලන්ඩ් — 2026 අප්රේල් 29 (අද) — රජයේ වාර්තාවලට අනුව පසුගිය වසරේ රජයේ සමස්ත වියදම ඩොලර් බිලියන 183.5කි. එම මුදල් ප්රධාන ක්ෂේත්ර කිහිපයක් යටතේ බෙදී ගොස් තිබුණේ මෙලෙසිනි:
1. ප්රධාන වියදම් ක්ෂේත්ර
රජයේ වියදම්වලින් සිංහ කොටස වෙන්වී ඇත්තේ සමාජ සුභසාධනය සහ සෞඛ්යය වෙනුවෙනි.
- සමාජ ආරක්ෂණය සහ සුභසාධනය: ඩොලර් බිලියන 57.6 (මීට නවසීලන්ත සුපර් විශ්රාම වැටුප් සඳහා වැයවූ බිලියන 23ක් ද ඇතුළත් වේ).
- සෞඛ්ය ක්ෂේත්රය: ඩොලර් බිලියන 29.8.
- අධ්යාපනය: ඩොලර් බිලියන 22.3.
- ආර්ථික සහ කර්මාන්ත සේවා: ඩොලර් බිලියන 16.2.
- ප්රවාහනය සහ සන්නිවේදනය: ඩොලර් බිලියන 15.83.
2. අනෙකුත් අත්යවශ්ය සේවාවන්
රටේ ආරක්ෂාව සහ නීතිය පවත්වාගෙන යාම සඳහා ද සැලකිය යුතු මුදලක් වැය කර ඇත:
- නීතිය සහ සාමය: ඩොලර් බිලියන 7.3.
- නිවාස සහ ප්රජා සංවර්ධනය: ඩොලර් බිලියන 4.5.
- ආරක්ෂක අංශ (Defence): ඩොලර් බිලියන 3.23.
- පරිසර ආරක්ෂණය: ඩොලර් බිලියන 2.3.
- ණය පොලිය (Finance costs): රජය ලබාගෙන ඇති ණය සඳහා පොලිය ලෙස පමණක් ඩොලර් බිලියන 10.39ක් වැය කර තිබේ.
3. ආර්ථික විද්යාඥ මතය: “බදු ගැන හිතන විදිහ වෙනස් කළ යුතුයි”
ප්රකට ආර්ථික විද්යාඥ ෂමූබීල් එකුබ් (Shamubeel Eaqub) පවසන්නේ බදු ගෙවීම දෙස මිනිසුන් බලන ආකාරය වෙනස් විය යුතු බවයි.
- සේවාවල ගුණාත්මකභාවය: “අපට හොඳ සේවාවන් අවශ්ය නම් ඒ සඳහා ගෙවීමට ද සිදු වෙනවා. බදු ගෙවීමට අකමැති වීමත්, ඒ අතරම හොඳම සේවාවන් බලාපොරොත්තු වීමත් පරස්පර විරෝධීයි,” යැයි ඔහු පවසයි.
- ජනගහන අභියෝගය: දැනට නවසීලන්තය මුහුණ දෙන ලොකුම ප්රශ්නය වන්නේ වැඩිහිටි ජනගහනය ඉහළ යාම සහ වැඩ කරන වයසේ පසුවන පිරිස සීමිත වීමයි. විශ්රාම වැටුප් සහ සෞඛ්ය වියදම් පියවා ගැනීමට ප්රමාණවත් බදු ආදායමක් සොයා ගැනීම ඉදිරියේදී වඩාත් අසීරු වනු ඇති බව ඔහු අනතුරු අඟවයි.
දියත නිවුස් නිවුසීලන්ත විවරණය 🦁⚖️🌏
අප ගෙවන බදු මුදල්වලින් වැඩි ප්රමාණයක් නැවතත් ජනතාවගේම සුභසාධනය සහ සෞඛ්යය වෙනුවෙන් වැය වන බව පැහැදිලිය. කෙසේ වෙතත්, රජයේ ණය සඳහා ගෙවන පොලිය ඩොලර් බිලියන 10 ඉක්මවා යාම ආර්ථිකමය වශයෙන් කනගාටුදායක තත්ත්වයකි. රටක් ලෙස දියුණු වීමට නම්, බදු මුදල් වියදම් කිරීමේදී වඩාත් විනිවිදභාවයකින් සහ කාර්යක්ෂමතාවයකින් කටයුතු කිරීම අත්යවශ්ය වේ. බදු අඩු කිරීම සහ සේවාවන් වැඩි දියුණු කිරීම යන දෙකම එකවර කළ නොහැකි බැවින්, අප වඩාත් ප්රමුඛතාවය දිය යුත්තේ කුමකටද යන්න පිළිබඳව ජාතික මට්ටමේ කතාබහක් අවශ්ය වී තිබේ.
