ශ්රී ලංකාවටත් බලපාන තෙල් අර්බුදයේ නවසීලන්ත මතකය: මුල්ඩූන් යුගයේ පාඩම් සහ වත්මන් අභියෝගය!
විශේෂ දේශපාලන සහ ආර්ථික විශ්ලේෂණය – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
වෙලින්ටන් (Wellington), නවසීලන්තය — 2026 මාර්තු 20 — ඉරානය සහ ඊශ්රායලය අතර ඇති වී තිබෙන යුදමය තත්ත්වය හේතුවෙන් බ්රෙන්ට් බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 100 ඉක්මවා යාමත් සමඟ නවසීලන්තය දැඩි ආර්ථික අවදානමකට මුහුණ දී සිටී. මෙය මීට දශක කිහිපයකට පෙර නවසීලන්තය අත්විඳි ‘තෙල් කම්පනයට’ සමාන තත්ත්වයක් බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පවසති.
1. මුල්ඩූන් යුගයේ ‘Think Big’ සහ රජයේ මැදිහත්වීම
1970 දශකයේදී ද මැදපෙරදිග අර්බුදය නිසා නවසීලන්තයට මෙවැනිම තෙල් හිඟයකට මුහුණ දීමට සිදු විය. එවකට සිටි අගමැති රොබට් මුල්ඩූන් මහතා එය පාලනය කිරීමට දැඩි ක්රියාමාර්ග ගත්තේය:
- වාහන භාවිතයට සීමා (Carless Days): ඉන්ධන ඉතිරි කර ගැනීම සඳහා සතියේ එක් දිනයක් වාහනය ධාවනය කිරීම තහනම් කෙරිණි.
- වේග සීමා: ඉන්ධන පිරිවැය අඩු කිරීමට මාර්ගවල වේග සීමා පැනවීය.
- Think Big උපායමාර්ගය: බලශක්ති ස්වයංපෝෂිත භාවය සඳහා දැවැන්ත ව්යාපෘති ආරම්භ කළ නමුත්, ඉන් බොහොමයක් පසුව රටට විශාල ණය බරක් ඉතිරි කළේය.
2. වත්මන් රජයේ සිව්පියවර සැලසුම
වර්තමානයේ ලක්සන් රජය ද තත්ත්වය දරුණු වුවහොත් ක්රියාත්මක කිරීම සඳහා සිව්පියවර හදිසි සැලසුමක් (Four-level contingency plan) සකස් කර ඇත.
- ඉලක්කගත සහන: ඉහළ යන ඉන්ධන මිල හමුවේ පීඩාවට පත් වන ජනතාවට තාවකාලික මූල්ය සහන ලබා දීමට නිකොලා විලිස් මහත්මිය සූදානම් වේ.
- වෙළෙඳපොළ හැසිරීම: අතීතයේ මෙන් රජය බලහත්කාරයෙන් වෙළෙඳපොළ පාලනය කරනවා වෙනුවට, මිල ඉහළ යන විට ජනතාව ස්වයංව තම භාවිතය සීමා කරනු ඇතැයි (උදා: පොදු ප්රවාහනය භාවිතය) රජය අපේක්ෂා කරයි.
3. මාර්ස්ඩන් පොයින්ට් (Marsden Point) සහ තෙල් ආරක්ෂාව
2022 වසරේදී නවසීලන්තයේ එකම තෙල් පිරිපහදුව වූ මාර්ස්ඩන් පොයින්ට් වසා දැමීම නිසා රටේ බලශක්ති සුරක්ෂිතතාව දුර්වල වී ඇති බවට දේශපාලන කරළියේ දැඩි වාදවිවාද පවතී. කෙසේ වෙතත්, එය විවෘතව පැවතිය ද වත්මන් ගෝලීය තෙල් මිල ඉහළ යාමට එයින් ලැබෙන බලපෑම අවම බව විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.
4. අනාගතය සඳහා පාඩම්
ඕක්ලන්ඩ් විශ්වවිද්යාලයේ බලශක්ති ආර්ථික විද්යා මහාචාර්ය බැසිල් ෂාප් පවසන්නේ, රජය වාණිජමය කටයුතුවලට සෘජුව මැදිහත් වීම (උදා: LNG පර්යන්ත ඉදිකිරීම) පිළිබඳව ප්රවේශම් විය යුතු බවයි. අතීතයේ සිදු වූ වැරදිවලින් ඉගෙන ගෙන, වඩාත් ඔරොත්තු දෙන සහ තිරසාර බලශක්ති පද්ධතියක් ගොඩනැගීමට මෙය අවස්ථාවක් කර ගත යුතු බව ඔහුගේ අදහසයි.
